Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2226670

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 26 stycznia 2017 r.
II SA/Po 967/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.).

Sędziowie WSA: Barbara Drzazga, Izabela Paluszyńska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) 2016 r. Nr (...) w przedmiocie zasiłku stałego; uchyla zaskarżoną decyzję

Uzasadnienie faktyczne

Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy S., decyzją z (...) 2016 r. nr (...) postanowił przyznać A. J. świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego w kwocie (...) zł miesięcznie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 marca 2018 r.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Z uwagi na fakt, że dochód A. J. wynosi (...) zł, a kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 634 zł, kwotę zasiłku stałego od miesiąca kwietnia 2016 r. ustalono na (...) zł miesięcznie.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł A. J. podnosząc, iż zasiłek powinien być przyznany od daty złożenia wniosku do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. W orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia 31 marca 2016 r. wskazano, iż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 12 lutego 2016 r., a sama niepełnosprawność od 16 listopada 2013 r. Konieczne jest zatem wyrównanie zasiłku stałego z miesiące marzec i luty 2016 r.

Dodatkowo w piśmie z dnia 14 września 2016 r. A. J. wskazał, iż w zaskarżonej decyzji organ określił jego miesięczny dochód na kwotę (...) zł, bez wskazana na jakiej podstawie dokonał takich ustaleń. Strona podniosła, iż nie posiada żadnego dochodu i powinien otrzymać zasiłek w kwocie 634,- zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z 30 września 2016 r. nr (...), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy wyjaśnił, iż zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Stosownie natomiast do art. 6 pkt 1 ustawy, całkowita niezdolność do pracy oznacza całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Dalej Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 102 ust. 1 ustawy, świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. Pomoc społeczna może zostać również udzielona z urzędu (art. 102 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). W art. 106 ust. 1 analizowanej ustawy prawodawca postanowił, że przyznanie świadczeń z pomocy społecznej następuje w formie decyzji administracyjnej. Stosownie do art. 106 ust. 3 powyższej ustawy, świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. W przypadku, gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustala się, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem.

Wskazując na powyższe regulacje organ wyjaśnił, iż świadczenia pieniężne z pomocy społecznej nie mogą być przyznawane za okres wcześniejszy, niż miesiąc złożenia wniosku. Zatem Burmistrz Miasta i Gminy S. nie miał możliwości przyznania zasiłku stałego począwszy od miesiąca lutego 2016 r., jak żąda Strona, powołując się na orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania. Skoro A. J. zwrócił się o pomoc w formie zasiłku stałego wnioskiem z 7 kwietnia 2016 r., to zasiłek ten mógł być mu przyznany najwcześniej od początku miesiąca, w którym złożył ten wniosek. Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie pozwalają na przyznanie zasiłku stałego od daty orzeczonej niepełnosprawności. Innym zamierzeniom służy bowiem postępowanie o ustalenie stopnia niepełnosprawności, a innym postępowanie o przyznanie pomocy społecznej.

Skargę na powyższą decyzję wniósł A. J. wskazując, iż zgodnie z art. 24 pkt 1 i 2 ustawy z 28 listopada 2013 r. o świadczeniach rodzinnych prawo do zasiłku powinno zostać ustalone począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności, lub stopnia niepełnosprawności. Ponadto zarzucił, iż w decyzji organu I instancji wskazano, iż osiąga on dochód miesięczny w wysokości (...) zł. Organ nie wyjaśnił jednak z czego składa się ten dochód i z jakich źródeł pochodzi. Dopiero pismem z dnia 26 października 2016 r. pracownik socjalny Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wyjaśnił, iż na dochód ten składa się zasiłek pielęgnacyjny oraz " dodatku mieszkaniowego przyznanego na siostrę skarżącego. Skarżący wyraził wątpliwość w zakresie uznania zasiłku pielęgnacyjnego za dochód. Wskazał nadto, iż dodatek mieszkaniowy otrzymuje nie on, ale jego siostra u której mieszka "kątem".

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do kwestii ustalenia dochodu Kolegium podniosło, iż z art. 8 ustawy o pomocy społecznej wynika, że zasiłek pielęgnacyjny oraz dodatek mieszkaniowy wliczane są do dochodu.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.- dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) 2016 r., utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia (...) 2016 r. o przyznaniu A. J. zasiłku stałego od 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 marca 2018 r., w kwocie (...) zł miesięcznie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930 z późn. zm. - dalej w skrócie: "u.p.s."), określającej rodzaje pomocy społecznej ze środków publicznych oraz zasady i tryb jej udzielania. Zgodnie ze wskazaną ustawą zasiłek stały stanowi jedną z pieniężnych form pomocy społecznej i w myśl jej art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s., w przypadku osoby samotnie gospodarującej, przysługuje pełnoletniej osobie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W stosunku do pełnoletniej osoby pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, zasiłek taki przysługuje, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s.).

Zauważyć należy, iż decyzja o przyznaniu zasiłku stałego nie jest decyzją uznaniową i to zarówno co do faktu jego przyznania, jak i co do jego wysokości. Właściwy organ administracji publicznej nie posiada żadnej swobody w zakresie przyznania tego rodzaju świadczenia, gdyż jego uzyskanie uzależnione jest jedynie od spełnienia przez osoby samotnie gospodarującej lub osoby pozostającej w rodzinie wszystkich warunków wynikających z art. 37 ust. 1 u.p.s. Przyznanie świadczenia w formie zasiłku stałego ustawodawca uzależnił więc od kumulatywnego spełnienia kilku przesłanek, do których należą: pełnoletność osoby ubiegającej się o zasiłek, niezdolność do pracy z powodu wieku lub całkowita niezdolność do pracy (spowodowana niepełnosprawnością) oraz uzyskiwanie dochodu nieprzekraczającego kryterium dochodowego, które określone zostało w rozporządzeniu i w odniesieniu do osób samotnie gospodarujących wynosi 634,- zł.

W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje, iż A. J. jest osobą pełnoletnią, legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, co w świetle definicji z art. 6 pkt1 u.p.s. oznacza, iż jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Organy obu instancji uznały, że wnioskodawca, mimo iż zamieszkuje z siostrą, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a uzyskiwany przez niego dochód nie przekracza kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., a zatem spełnia ostatnią przesłankę uprawniająca go do uzyskania wnioskowanego zasiłku.

W tym miejscu zaznaczyć należy, iż organy obu instancji nie wyjaśniły, na jakiej podstawie ustaliły wysokość dochodów uzyskiwanych przez skarżącego. Kwestia ta jest o tyle istotna, iż zgodnie z art. 37 ust. 2 pkt 1 u.p.s. w przypadku osoby samotnie gospodarującej wysokość zasiłku ustala się jako różnicę między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż (...) zł miesięcznie. Burmistrza Miasta i Gminy S. wskazał jedynie, iż dochód uzyskiwany przez skarżącego w marcu 2016 r. wynosił (...) zł, a tym samym zasiłek przysługuje stronie w wysokość (...) zł. Z kolei organ odwoławczy, mimo zarzutów podniesionych w piśmie strony z dnia 14 września 2016 r. w żaden sposób nie wyjaśnił na jakiej podstawie obliczono dochód skarżącego, oraz czy ustalona kwota zasiłku stałego jest prawidłowa.

W związku powyższym zwrócić należy uwagę, iż jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest określona w art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a.") zasada dwuinstancyjności postępowania. Istotą tej zasady jest dwukrotne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy w jej całokształcie zarówno pod kątem przepisów prawa materialnego oraz procesowego i w związku z tym organ odwoławczy ma obowiązek zbadania wszystkich okoliczności sprawy jak i odniesienia się do zarzutów podniesionych przez stronę w odwołaniu, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W myśl art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Prawidłowe uzasadnienie aktu administracyjnego związane jest ściśle z wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, jakimi kierują się przy załatwieniu sprawy. Brak ustosunkowania się przez organ drugiej instancji do podnoszonych w odwołaniu kwestii, które są prawnie doniosłe, jest uchybieniem noszącym cechę uchybienia istotnego (por. wyroki WSA w Szczecinie z 11 sierpnia 2016 r. o sygn. akt II SA/Sz (...) - dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

W ocenie Sądu już sam brak odniesienia się przez Kolegium do kwestii ustalenia dochodu skarżącego, a tym samym wysokości przyznanego zasiłku stałego, stanowiło podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 11, art. 15 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Organ odwoławczy w żaden sposób nie wyjaśnił, na jakiej podstawie uznał, iż ustalona przez organ I instancji kwota zasiłku stałego jest prawidłowa, co budzi uzasadnione wątpliwości, co do wyjaśnienia przez organ wszystkich istotnych okoliczności sprawa w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.).

Powyższe uchybienie jest o tyle istotne, iż analizując materiał zgromadzony w sprawie, Sąd podzielił wątpliwości skarżącego dotyczące sposobu ustalenia jego dochodu, a w konsekwencji wysokości przyznanego mu zasiłku stałego.

Z pisma z dnia 12 maja 2016 r. zatytułowanego "wyjaśnienie" i sporządzonego przez M. W. - pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej w S. oraz załączonego do skargi pisma z 26 października 2016 r., podpisanego przez J. T. - również pracownik Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wynika, iż organ pierwszej instancji dochód skarżącego ustalił w oparciu o jego przychody z marca 2016 r., do których zaliczono zasiłek pielęgnacyjny w kwocie (...)- zł oraz kwotę (...) zł - jako " dodatku mieszkaniowego przyznanego na rzecz siostry skarżącego - A. J.

Zgodnie z brzmieniem art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (...), bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1.

miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2.

składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3.

kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się:

1)

jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;

2)

zasiłku celowego;

3)

pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;

4)

wartości świadczenia w naturze;

5)

świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych;

5a) świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. poz. 693 i 1220);

6)

dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego;

7)

świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 575);

Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że co do zasady każdy przychód stanowi dochód w rozumieniu ustawy z wyjątkiem wymienionych wyżej przychodów.

Na dochód skarżącego zatem niewątpliwie składa się otrzymywany przez niego zasiłek pielęgnacyjny w kwocie (...) zł. Zasiłek ten nie jest bowiem wymieniony w art. 8 ust. 4 u.p.s. Wątpliwości Sądu budzi natomiast zaliczenie do dochodu skarżącego " kwoty dodatku mieszkaniowego otrzymywanego przez A. J. Bez wątpienia dodatek mieszkaniowy został przyznany jedynie na rzecz A. J., co potwierdza załączona do akt sprawy kopia decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S. z 2 listopada 2015 r. Dodatek ten stanowi zatem wyłączny dochód A. J. - A. J. nie posiada jakichkolwiek prawa do tego świadczenia (nie był adresatem decyzji z przyznającej ten dodatek) Skoro w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji przyjęły, iż A. J. jest osobą samotnie gospodarującą - tj. jest osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe (art. 6 pkt 10 u.p.s.), to nie mogą uwzględniać jako jego dochodu świadczenia otrzymywanego przez siostrę A. J. Organy powinny pozostać w tej kwestii konsekwentne i stwierdzając, iż A. J. i A. J. nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, poprzestać na ustaleniu dochodu skarżącego bez uwzględniania dochodów jego siostry. W tej sytuacji uznanie za dochód skarżącego części dodatku mieszkaniowego otrzymywanego przez A. J. stanowi naruszenie art. 8 ust. 3 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 i art. 6 pkt 10 u.p.s., które to naruszenia miało w konsekwencji niekorzystny dla skarżącego wpływ na wysokość przyznanego mu zasiłku stałego.

Odnosząc się natomiast do zarzutu skarżącego dotyczącego okresu, na jaki został przyznany mu zasiłek stały, zauważyć należy, iż zgodnie z art. 106 ust. 3 u.p.s. (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji przez organy obu instancji), świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. W przypadku, gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustala się, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem. Z treści tego przepisu wynika zatem, iż brak jest możliwości przyznania zasiłku stałego z datą wcześniejszą, niż pierwszy dzień miesiąca, w którym złożono wniosek o ten zasiłek. Niemniej, wyrokiem z dnia 6 października 2015 r. o sygn. akt SK 19/14 (Dz. U. z 2015 r. poz. 1616), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 106 ust. 3 u.p.s. w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku stałego osobie całkowicie niezdolnej do pracy, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i nie mającej innych środków utrzymania, prawo do zasiłku ustala się począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek, jest niezgodny z art. 67 ust. 2 w zw. z art. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu Trybunał przyznał, że nieprawidłowo skonstruowano tryb nabycia tych świadczeń - sposób jego kształtowania sprawia, że może upłynąć długi okres od spełnienia przesłanek (niepełnosprawność i brak dochodu) do czasu realizacji prawa. Przyjmując, że świadczenia z pomocy społecznej przysługują po spełnieniu przesłanek, należy je przyznawać od chwili ich wystąpienia. Jeżeli osoba wystąpiła o stwierdzenie niepełnosprawności, a następnie ze względu na tę niepełnosprawność, powodującą brak środków utrzymania, występuje o zasiłek stały, świadczenie to powinno zostać jej przyznane od dnia stwierdzenia niepełnosprawności uniemożliwiającej podjęcie pracy (po stwierdzeniu, że niepełnosprawność jest źródłem braku dochodu). Przyznanie zasiłku stałego z datą późniejszą byłoby możliwe, gdyby organ stwierdził, że wystąpienie niepełnosprawności nie od razu łączyło się z brakiem środków utrzymania, a tylko z utratą dochodu z pracy. Przy czym w punkcie II powołanego wyroku Trybunał wskazał, że przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą z upływem 31 grudnia 2016 r.

W tym miejscu zauważyć należy, iż art. 190 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zgodnie z ust. 3 art. 190 Konstytucji, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy. W myśl art. 190 ust. 4 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2014 r. o sygn. akt II OSK 2696/14 (dostępnym na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), problematyka wpływu odroczenia mocy obowiązującej norm prawnych uznanych przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z ustawą zasadniczą na rozpoznawaną sprawę wywołała duże rozbieżności tak w orzecznictwie samego Trybunału, jak i Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, ale również w doktrynie. Na tym tle zarówno w literaturze przedmiotu, jak i judykaturze wykształciły się dwa zasadniczo przeciwne stanowiska. Pierwsze z nich, historycznie najstarsze, zakłada dalsze obowiązywanie normy prawnej do czasu upływu terminu wyznaczonego przez Trybunał Konstytucyjny w swoim wyroku i konieczność jej stosowania, tak przez organy administracyjne, jak i sądy. Sprowadza się ono zasadniczo do literalnego odczytania treści art. 190 ust. 3 Konstytucji RP i braku rozróżnienia pojęć obowiązywania danego przepisu oraz obowiązku jego stosowania. Drugie z kolei stanowisko, wykształcone głównie w orzecznictwie, podejmuje próbę odczytania przedmiotowej instytucji odroczenia skutków wyroku Trybunału w świetle konieczności maksymalnego zagwarantowania przestrzegania Konstytucji, praw jednostki, autonomii orzeczniczej sądów i wreszcie ekonomi procesowej. Szczegółowej analizy tego problemu oraz przeglądu wyrażanych na tle ww. poglądów w najnowszym orzecznictwie podjął się Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 marca 2014 r. sygn. akt I KZP 30/13 (OSNKW z 2014 r., z. 5, poz. 36), który sam ostatecznie przyjął drugą koncepcję, stwierdzając między innymi, że Sąd może nie zastosować przepisu uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z ustawą zasadniczą, mimo że uchylenie jego mocy odroczono w czasie. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, iż akt normatywny uchylony (w całości lub w części) na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, niezależnie od odroczenia utraty jego mocy obowiązującej, traci cechę domniemania konstytucyjności. Wzruszenie tego domniemania następuje już z momentem ogłoszenia wyroku Trybunału na sali rozpraw (wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 27 kwietnia 2005 r. sygn. akt P 1/05, OTK-A z 2005 r. Nr 4, poz. 42; z dnia 13 marca 2007 r. sygn. akt K 8/07, OTK-A z 2007 r. Nr 3, poz. 26; z dnia 11 maja 2007 r. sygn. akt K 2/07, OTK-A z 2007 r. Nr 5, poz. 48). Z tą też chwilą nie ma już żadnych wątpliwości, że taki akt nie spełnia standardów konstytucyjnych. Po drugie, jak trafnie zauważył Sąd Najwyższy, na skutek orzeczenia o niekonstytucyjności aktu normatywnego następuje zmiana stanu prawnego (por. wyrok z dnia 23 stycznia 2007 r. sygn. akt III PK 96/06, OSNP z 2008 r., nr 5- 6, poz. 61). Sąd bowiem, rekonstruując podstawę rozstrzygnięcia, zobowiązany jest uwzględnić wszystkie normy obowiązujące w systemie prawnym, w tym te o charakterze konstytucyjnym i stosować w tym zakresie reguły kolizyjne - lex superior derogat legi inferiori. Nie ma wreszcie logicznych przesłanek, by kończyć postępowanie na podstawie "chwilowo" konstytucyjnych przepisów, a następnie wznawiać zakończone w ten sposób postępowania. Takie działanie sądów byłoby dysfunkcjonalne (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2006 r. sygn. akt I PK 116/05, OSNP z 2006 r., z. 23- 24, poz. 353 i z dnia 5 czerwca 2007 r. sygn. akt I PK 6/07, OSNP 2008 r., z. 15- 16, poz. 213 oraz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2006 r. sygn. akt II OSK 1403/05; z dnia 9 marca 2010 r. sygn. akt I FSK 105/09- orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl). Kolejnymi argumentami, na które należy zwrócić uwagę, a przemawiającymi za niestosowaniem przepisu, który utracił domniemanie konstytucyjności, są: ochrona praw jednostki oraz ekonomia procesowa. Także odsyłanie w niektórych kategoriach spraw na drogę wznowienia postępowania byłoby sprzeczne z regułami demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej z uwagi na konieczność ochrony innych wartości konstytucyjnych (por. R. Hauser, J. Trzciński. Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wyd. 2. Warszawa 2010 r., str. 52, 102).

Jak podniesiono w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego realizacja - także przez sądy - gwarancji konstytucyjnych - na gruncie istniejącego stanu normatywnego zakładającego przez określony czas obowiązywanie niekonstytucyjnego przepisu - stawia zarazem wyzwania i możliwości wyboru przez same sądy takiego środka proceduralnego, który najlepiej pozwoli na osiągnięcie efektu najbliższego nakazowi wykładni i stosowania prawa w zgodzie z Konstytucją (por. wyrok TK z dnia 27 października 2004 r. sygn. akt SK 1/04, OTK-A z 2004 r. Nr 9, poz. 96). Z tych też przyczyn trafnie dostrzeżono w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, powody, dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania konstytucyjnego przepisu (wyroki NSA z dnia 23 lutego 2006 r. sygn. akt II OSK 1403/05; z dnia 17 listopada 2010 r. sygn. akt I OSK 483/10; z dnia 29 kwietnia 2011 r. sygn. akt I OSK 1070/10; z dnia 9 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 231/11; z dnia 25 czerwca 2012 r. sygn. akt I FPS 4/12- CBOSA).

W niniejszej sprawie należy mieć zatem na względzie okoliczność, że w powołanym orzeczeniu z dnia 6 października 2015 r. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że w badanym przepisie - patrząc z perspektywy trybu przyznawania zasiłku stałego, ustawodawca stworzył lukę, która de facto pozbawia część osób niezdolnych do pracy i pozostających bez środków utrzymania, ustanowionego dla nich świadczenia. Uzasadniając konieczność odroczenia terminu utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów Trybunał podkreślił, że samo wyeliminowanie z u.p.s. normy, z której wynika moment przyznawania zasiłku stałego pewnej grupie osób niepełnosprawnych, samo w sobie nie zapewni stanu zgodności z konstytucją. Zdaniem Trybunału w tym zakresie niezbędna jest reakcja ustawodawcy, polegająca na zmodyfikowaniu daty, od której pewnej kategorii podmiotów ma być przyznany zasiłek stały i wkomponowaniu jej w tryb udzielania tego świadczenia. Z tych też przyczyn, wyznaczony termin do wprowadzenia stosownych zmian ustawowych należało uznać za adresowany przede wszystkim do ustawodawcy celem wprowadzenia stosownych zmian.

W ocenie Sądu, mając na uwadze powyższe rozważania w niniejszej sprawie, niezbędne jest ustalenie, czy okoliczności, jakie miał na względzie Trybunał Konstytucyjny przy wydawaniu wyroku, miały miejsce w odniesieniu do skarżącego. W związku z tym należy wyjaśnić, czy skarżący przed datą, od której ustalono istnienie niepełnosprawności, tj. przed dniem 12 lutego 2016 r. - posiadał źródło utrzymania, które utracił w związku z tą niepełnosprawnością, czy też fakt zaistnienia niepełnosprawności nie miał wpływu na jego sytuację dochodową. W świetle powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego tylko bowiem w przypadku, gdyby sytuacja dochodowa była związana (spowodowana) niepełnosprawnością, należałoby uznać, że zasiłek stały przysługuje od daty stwierdzenia jej zaistnienia. W ocenie Sądu ustalenie tej okoliczności może nastąpić w trybie art. 136 k.p.a.

Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy winien wziąć pod uwagę powyższe uwagi oraz ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu, a w szczególności odnieść się do zarzutów skarżącego dotyczących ustalenia jego dochodu oraz dokonać ponownego obliczenia tego dochodu oraz wysokości należnego zasiłku stałego, uwzględniając przy tym uwagi Sądu związane z datą ustalenia prawa do zasiłku stałego w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 6 października 2015 r. sygn. SK 19/14.

Uzupełniająco o wyjaśnić należy, iż Sąd miał na uwadze, iż z dniem 1 stycznia 2017 r. weszły w życie przepisy nowelizujące przepis art. 106 u.p.ś. w zakresie ustalenia prawa do zasiłku stałego z uwagi na niezdolność do pracy. Nowelą z dnia 2 grudnia 2016 r. (Dz. U. z 2016 r. Nr 2174) do art. 106 dodano pkt 7-11 regulujące postępowanie w przypadku złożenia wniosku o zasiłek stały przez osobę nie legitymującą się w momencie złożenia tego wniosku stosownym orzeczeniem potwierdzającym całkowitą niezdolność do pracy. Przepisy te, jak też przepisy przejściowe, nie dotyczą natomiast sytuacji, gdy do wniosku o zasiłek stały, złożonego przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, zostało już złączone stosowne orzeczenie. Stąd też przepisy te nie mogą być zastosowane w niniejszej sprawie, bowiem nie usuwają w pełni wątpliwości wskazanych w powołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.