II SA/Po 958/19, Zasady przyznawania zasiłku celowego a potrzeby innych wnioskujących osób. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3035744

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 czerwca 2020 r. II SA/Po 958/19 Zasady przyznawania zasiłku celowego a potrzeby innych wnioskujących osób.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik.

Sędziowie WSA: Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.), Asesor Jan Szuma.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) września 2019 r. nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Prezydent Miasta K. decyzją z (...) lipca 2019 r., nr (...), przyznał M. H. zasiłek celowy w kwocie (...) zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu środków czystości, odzieży i obuwia sezonowego, pasty do butów oraz dofinansowanie do kosztów związanych z praniem chemicznym i wymianą kluczyka do skrzynki na listy.

W uzasadnieniu wyjaśniono, iż wnioskiem z dnia (...) kwietnia 2019 r. M. H. zwrócił się o pomoc finansową na nabycie artykułów spożywczych, zakup niezbędnej garderoby, niezbędnego obuwia, konserwację/eksploatację obuwia (pastę obuwniczą), konserwację/eksploatację garderoby (pranie chemiczne), konserwację/eksploatację lokalu (konserwację podłogi), zakup podstawowego sprzętu AGD (przyborów kuchennych), utrzymania osobistego oraz wydatku na zmianę klucza do skrzynki. Na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia (...) kwietnia 2019 r. ustalono, że M. H. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada nikogo na swoim utrzymaniu. Wnioskodawca nie pracuje zawodowo ani dorywczo, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, utrzymuje się ze świadczeń pomocy społecznej, nie zgłasza problemów zdrowotnych.

Organ wyjaśnił następnie, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W tym przypadku pomoc przyznano skarżącemu z uwagi na bezrobocie. Organ wyjaśnił również, że nie uwzględniono pomocy na zakup żywności, gdyż decyzją z dnia (...) kwietnia 2019 r., nr (...), strona otrzymała pomoc na ten cel w formie zasiłku okresowego na miesiąc maj 2019 r. w kwocie (...) zł. Natomiast decyzją nr (...) z dnia (...) lutego 2019 r. organ również udzielił wsparcia w postaci zasiłku okresowego w kwocie (...) zł miesięcznie w okresie od (...) lutego 2019 do (...) kwietnia 2019 r. Ponadto M. H. korzysta z Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa 2014-2020 współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym (FEAD). Stwierdzono również, iż koszty związane z utrzymaniem lokalu nie mieszczą się w zadaniach pomocy społecznej. Kwestie te uwzględniają przepisy ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych. Ponadto strona nie okazała dowodów świadczących o kosztach ponoszonych w związku z eksploatacją lokalu mieszkalnego, tj. opłat czynszu, energii elektrycznej czy gazu. Podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego M. H. podał jedynie, że są one regulowane przez rodzinę (nie precyzując dokładnie przez kogo). Wyjaśniono też, iż korzystanie z instytucji zasiłku celowego nie może polegać na żądaniu od organów pomocy społecznej zaspakajania potrzeb w sposób ciągły i we wszystkich sferach. Pomoc społeczna jest bowiem instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne zasoby i możliwości, o czym stanowi art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ wyjaśnił, ze przyznając pomoc w wysokości (...) zł uwzględniono następujące wydatki: dofinansowanie do zakupu odzieży i obuwia - ok. (...) zł, dofinansowanie do zakupu środków czystości (mydło, szampon, proszek) - ok.(...) zł, dofinansowanie do zakupu pasty do butów - (...) zł, dofinansowanie do pralni chemicznej w kwocie (...) zł i dofinansowanie do wymiany kluczyka do skrzynki na listy - (...) zł. Zaznaczono, że zgodnie z intencją ustawodawcy celem pomocy społecznej jest jedynie udzielanie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swojej sytuacji bytowej. Tymczasem M. H. ((...) lata) jest zdrowy, a więc nie ma przeciwwskazań, aby podjął zatrudnienie w celu poprawienia własnej sytuacji bytowej i finansowej.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M. H. podnosząc, iż jego udział w Programie Operacyjnym Pomoc Żywnościowa 2014-2020 trwał krótko. Wskazał na niedostateczną pomoc w ramach tego programu, mały wybór i niską jakość darowanych produktów.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej "Kolegium") decyzją z (...) września 2019 r., nr (...), utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy.

W uzasadnieniu decyzji przytoczono treść art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej a następnie wyjaśniono, iż rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystający z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Warunkiem korzystania z pomocy społecznej, w pierwszej kolejności jest - aby jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, po drugie - aby miało to miejsce w konkretnych okolicznościach, tj. w sytuacji, gdy własne uprawnienia, zasoby i możliwości osoby wnioskującej o pomoc uniemożliwiają jej to przezwyciężenie. Pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Ustawodawca nie definiuje z oczywistych względów pojęcia "trudnych sytuacji życiowych", podaje jedynie najczęstsze powody ich powstawania (art. 7 ustawy o pomocy społecznej). Ocena zaistnienia tej przesłanki należy natomiast do pracowników pomocy społecznej.

Zdaniem Kolegium organ I instancji trafnie przyznał zasiłek celowy w kwocie (...)- zł. Odwołujący utrzymuje się z pomocy społecznej i jego łączny dochód wynosi aktualnie (...) zł, nie pracuje, nie posiada prawa do zasiłku, a jednocześnie nie zgłasza żadnych problemów zdrowotnych. Kolegium zauważyło, że bezsporne jest, iż sytuacja materialna odwołującego jest trudna, gdyż nie ma on stałego źródła utrzymania. Niemniej odwołujący nie czyni żadnych starań w celu poprawy swojej sytuacji finansowej i życiowej. Jak wynika z akt sprawy odwołujący nie pracuje, nie jest również zarejestrowany jako bezrobotny w Powiatowym Urzędzie Pracy. Co więcej, odwołujący dobrowolnie zrezygnował z pomocy w formie gorącego posiłku. Nie można więc odmówić racji organowi, który stwierdził, iż odwołujący nie powinien przede wszystkim wykorzystać własne możliwości i poszukać pracy, która zapewni mu stałe źródło utrzymania.

W ocenie Kolegium, roszczenia odwołującego wynikają z przekonania, że świadczenia z pomocy społecznej, ze względu na jego sytuację życiową mają mu zapewnić zaspokojenie zasadniczych potrzeb życiowych i być podstawowym źródłem utrzymania. Z takim poglądem nie można się zgodzić, gdyż przeczy temu istota i charakter świadczeń udzielanych w ramach pomocy społecznej. Podkreślono, iż odwołujący otrzymuje wsparcie w formie zasiłków celowych, co oznacza, że nie pozostaje ona bez wsparcia finansowego udzielonego ze strony organu do tego uprawnionego.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł M. H. wskazując, że koszt jednego, pełnego, gotowego posiłku w K. to około (...) zł, co daje (...) zł na miesiąc. Skarżący wskazał również, iż niezgodnie z prawdą decyzja SKO wskazuje, że skarżący nie jest zarejestrowany w PUP, podczas, gdy figuruje tam jako osoba bezrobotna. Wreszcie podniósł, że jego rezygnacja z pomocy żywnościowej była wymuszona niską jakością ofiarowanych produktów. Wyjaśnił, że obecnie nie ma możliwości uzyskania pomocy z innego punktu/stowarzyszenia w K. Podniósł ponadto, że od lat jest osobą prześladowaną przez lokalne instytucje i nie tylko. W tym zakresie wyjaśnił, że jest prześladowany w jakimkolwiek miejscu pracy oraz, ze jako osoba poszkodowana uczestniczy w wielu sprawach przed organami ścigania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępne wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest zgodność z prawem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) września 2019 r., nr (...), którą utrzymana została w mocy decyzja organu I instancji przyznająca skarżącemu zasiłek celowy w kwocie (...) zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu środków czystości, odzieży i obuwia sezonowego, pasty do butów oraz dofinansowanie do kosztów związanych z praniem chemicznym oraz wymianą kluczyka do skrzynki na listy. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza prawa, brak jest więc podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1507) - w skrócie: u.p.s. Zgodnie z przepisem art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jak przy tym wynika z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód miesięczny nie przekracza kwoty (...) zł. W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżący spełnia kryterium dochodowe, albowiem jest osobą bezrobotną i w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku jedyny jego dochód stanowił zasiłek okresowy w wysokości (...) zł.

Skarżący kwestionuje wysokość przyznanego świadczenia twierdząc, iż nie jest ona wystarczająca na zaspokojenie jego potrzeb, w szczególności z uwagi na ceny posiłków i rezygnację z pomocy przyznanej mu w formie darmowej pomocy żywnościowej.

Wyjaśnić należy, iż rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. opiera się na zasadzie uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę w art. 39 ust. 1 u.p.s. określenie "może być przyznany", zamiast określenia "przyznaje się". Oznacza to, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania, nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania w wysokości żądanej przez stronę. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia, uzależnione są bowiem od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Jednocześnie organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. Organ nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna, była najtrudniejsza. Ponadto organ winien nadto brać pod uwagę możliwości wnioskodawcy w przezwyciężeniu jego sytuacji bytowej. Rolą pomocy społecznej nie jest bowiem stałe dostarczanie obywatelom środków utrzymania ani pokrywanie wszelkich wydatków przez nich ponoszonych, lecz wyłącznie - jak to ujęto w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. - umożliwienie przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej oraz wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokajania niezbędnych potrzeb. Pomoc społeczna w swej istocie ma charakter subsydiarny, uzupełniający, a więc nie zaspakajający całkowicie potrzeb jej beneficjentów, którzy powinni wykorzystywać własne środki i możliwości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2019 r., I OSK 3714/18, dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, skarżący jest osobą młodą (rocznik (...) r.), bezdzietną, zdrową, zdolną do pracy. Gospodaruje sam w lokalu należącym do brata. Nie ponosi kosztów związanych z mieszkaniem (czynsz, opłaty). Podczas wywiadu środowiskowego skarżący nie udzielił szczegółowych informacji na temat jego sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i bytowej. Strona aktualnie nie pracuje, jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy (dalej: PUP). Skarżący w trakcie wywiadu środowiskowego odmówił udzielenia informacji na temat ofert zatrudnienia otrzymanych z PUP. Z zaświadczenia wydanego przez PUP w K. wynika natomiast, iż w dniach (...) marca 2019 r. i (...) marca 2019 r. skarżącemu przedłożono dwie oferty pracy, które zostały przez niego przyjęte. Z wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżący korzysta z programu FEAD (Program Operacyjny Pomoc Żywnościowa 2014-2020) i darmowych obiadów.

Jak wynika z rozstrzygnięć organów, w rozpatrzeniu wniosku z dnia (...) kwietnia 2019 r. skarżącemu udzielona została pomoc poprzez przyznanie świadczenia pieniężnego w kwocie (...) zł (SKO w części zważeniowej uzasadnienia mylnie wskazało kwotę (...)) na zakup środków czystości, odzieży i obuwia sezonowego, pasty do butów oraz dofinansowanie do kosztów związanych z praniem chemicznym oraz wymianą kluczyka do skrzynki na listy. Organ I instancji wykazał, iż środki te, mimo iż w ocenie skarżącego stanowią zbyt niską pomoc, pozwalają jednak na dofinansowanie zgłoszonych przez skarżącego potrzeb życiowych. Tym bardziej, że skarżący otrzymuje już pomoc w formie zasiłku okresowego, pomoc w dożywianiu, jak też z nie ma obiektywnych przeszkód w możliwość podjęcia pracy w celu poprawy swojej obecnej sytuacji życiowej i majątkowej. Ponadto z akt sprawy wynika, iż ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, które są finansowane przez rodzinę.

Odnosząc się do zastrzeżeń skarżącego dotyczących udzielanej pomocy żywnościowej stwierdzić należy, iż rezygnacja z tej formy pomocy nie daje podstaw, aby otrzymać "w zamian" zasiłek celowy. Z zebranej w sprawie dokumentacji, zwłaszcza oświadczeń samego zainteresowanego, nie wynika, że doszło do takich zdarzeń, które całkowicie wykluczałyby korzystanie z pomocy żywieniowej w ramach programów żywieniowych. Jakkolwiek wybór i jakość oferowanych produktów żywnościowych mogą skarżącemu nie odpowiadać (skarżący w żaden sposób nie wykazał lub chociaż uprawdopodobnił organom, iż oferowana żywność nie nadaje się do spożycia), jednak musi on mieć świadomość, że nie mając dochodów, korzysta z pomocy nieodpłatnej, a ta jest świadczona w określonych formach - nie tylko przez przyznawanie środków finansowych.

Reasumując, uznać należało, że organy orzekające w sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, gdyż podjęto wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a decyzji wydanej w sprawie nie można określić jako nacechowanej dowolnością. Skarżący trafnie zauważył, iż Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia błędnie stwierdziło, że nie jest on zarejestrowany w PUP. Uchybienie to nie miało jednak wpływu na wynika sprawy, bowiem z materiału dowodowego wynika, iż skarżący odmawia wyjaśnienia, czy korzysta z składanych mu przez ten Urząd ofert zatrudnienia. Ponadto w skardze zaznaczył, iż jest wciąż zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna. Zatem SKO trafie konkludowało, iż skarżący nie wykorzystuje własnych możliwości i winien poszukać pracy, która zapewni mu stałe źródło utrzymania. Zdaniem Sądu pod adresem organów orzekających w sprawie nie może być skutecznie wyartykułowany zarzut naruszenia przepisów art. 7, 8, 9, 11 77, 86 i 107 § 3 k.p.a. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organy obu instancji wyprowadziły merytorycznie uzasadnione i logiczne wnioski, będące wynikiem swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Natomiast fakt, że skarżący nie zaakceptował wysokości przyznanego świadczenia, nie świadczy o naruszeniu przez organy przepisów postępowania.

Jeszcze raz podkreślić należy, iż celem instytucji pomocy społeczne nie jest przejęcie przez państwo na siebie wszystkich kosztów utrzymania wnioskującego. W szczególności w sytuacji, gdy skarżący jest osobą zdrową, zdolną do pracy i może podjąć działania które poprawią jego sytuację życiową i majątkową. Zadaniem pomocy społecznej nie jest sfinansowanie wszystkich potrzeb wnioskodawcy, a jedynie udzielenie wsparcia, limitowanego możliwościami finansowymi organu.

Wobec powyższego, wniesiona skarga podlega oddaleniu stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.