Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3020672

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 18 czerwca 2020 r.
II SA/Po 948/19
Konieczność podpisania odwołania.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.).

Sędziowie WSA: Danuta Rzyminiak-Owczarczak, Asesor Jan Szuma.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) września 2019 r. nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję

Uzasadnienie faktyczne

Kierownik Filii Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w (...), działając z upoważnienia Prezydenta Miasta (...), na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3, art. 7 pkt 5, 6 art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1 i 2, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 i zm.; dalej: "u.p.s."), § 1 pkt 1 lit. a Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1358) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096; dalej: "k.p.a."), decyzją z dnia (...) kwietnia 2019 r., nr (...), odmówił przyznania G. M. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego, celowego specjalnego i celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości zasiłku na zakup obuwia w wys. (...) zł, na rehabilitację w wys. (...) zł oraz akredytacji w kwocie (...) tys. zł na adaptację mieszkania.

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że wnioskami z dnia (...) marca 2019 r. G. M. zwróciła się do ośrodka pomocy społecznej o pomoc finansową. W dniu (...) marca 2019 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy, podczas którego wnioskodawczyni doprecyzowała wniosek i zgłosiła potrzebę uzyskania pomocy w formie zasiłku celowego m.in. na zakup obuwia w wys. (...) zł, na opłacenie rehabilitacji w wys (...) zł oraz akredytacji na adaptację mieszkania w wys. (...) tys. zł. W trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego wnioskodawczyni zadeklarowała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury. Nie podejmuje zatrudnienia, jest osobą długotrwale chorującą. Wyrokiem Sądu z dnia (...) października 2013 r., sygn. akt VI U (...), wnioskodawczyni została zaliczona do osób z lekkim stopniem niepełnosprawności na stałe.

W toku postępowania organ I instancji ustalił, że dochód wnioskodawczyni w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w lutym 2019 r. stanowiło świadczenie ZUS w wysokości (...) zł netto. Z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego wnioskodawczyni nie kwalifikuje się do przyznania pomocy w formie zasiłków celowych w myśl art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. W tej sytuacji organ I instancji był jednak zobowiązany do rozpoznania wniosku na podstawie art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s.

Odnosząc się do wniosku o przyznanie pomocy finansowej na opłacenie prywatnej rehabilitacji w wys. (...) zł organ wskazał, że leczenie z zakresu rehabilitacji znajduje się w wykazie świadczeń gwarantowanych z zakresu nieodpłatnej i refundowanej rehabilitacji leczniczej. Nie ma zatem przeszkód, by posiadając ważne skierowanie na rehabilitacje wnioskodawczyni skorzystała z zabiegów w ramach NFZ, stąd też brak zasadności opłacenia prywatnej rehabilitacji.

W zakresie wniosku o pomoc finansową na zakup obuwia w wysokości (...) zł organ I instancji wyjaśnił, że udzielanie świadczeń z pomocy społecznej, w szczególności zasiłków celowych, oparte jest na zasadzie pomocniczość. Polega to na wspieraniu rodziny i towarzyszeniu jej w procesie usamodzielniania, w konsekwencji prowadząc stopniowo do uniezależnienia od świadczeń pieniężnych. Ośrodek nie ma obowiązku całkowitego utrzymywania rodziny i spełniania każdego żądania w pełnym zakresie. Oczywistym jest, iż ośrodek dysponuje ograniczonym budżetem, dlatego konieczne jest dostosowanie pomocy do konkretnych okoliczności konkretnej rodziny. W ocenie organu wnioskodawczyni z własnego dochodu jest w stanie przeznaczyć część środków na zakup obuwia.

W zakresie wniosku o pomoc finansową w formie akredytacji na adaptację mieszkania w wys. (...) tys. zł organ I instancji wskazał, że dom wnioskodawczyni od lat nie był gruntownie remontowany i wymaga finansowych nakładów. Ośrodek nie może jednak przejąć na siebie obowiązku wykonywania napraw i remontów. Świadczenia przewidziane w ramach pomocy z ustawy o pomocy społecznej mają charakter wyłącznie pomocniczy, wspierający osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do samodzielnego pozyskania środków finansowych. Ponadto, pracownicy socjalni od kilku lat wskazują na konieczność uregulowania sytuacji mieszkaniowej wnioskodawczyni poprzez wynajęcie części domu, bądź też sprzedaż domu i kupno mieszkania. Dom, który zajmuje wnioskodawczyni niszczeje, a klientka nie wykorzystuje własnych możliwości w zakresie zmiany tej sytuacji oczekując, że ośrodek będzie finansował remont domu, a tym samym poprawiał standard życia, co jest sprzeczne z ustawą o pomocy społecznej.

W odwołaniu z dnia (...) kwietnia 2019 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego G. M. wskazała, że nabycie obuwia to "powszechny przydział finansowy". Wyraziła również niezadowolenie z powodu namawiania jej do sprzedaży lub wynajmu części domu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) września 2019 r., nr (...), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów ustawy o pomocy społecznej, a w konsekwencji, że w przedmiotowej sprawie zachodzą podstawy do przyznania wnioskowanej pomocy.

Kolegium zwróciło uwagę, że leczenie z zakresu rehabilitacji znajduje się w wykazie świadczeń gwarantowanych z zakresu nieodpłatnej i refundowanej rehabilitacji leczniczej. Z zabiegów można skorzystać bezpłatnie w wielu poradniach rehabilitacyjnych na terenie miasta (...) w ramach NFZ. Jest możliwość ustalenia dogodnego, niezbyt odległego terminu wykonania zabiegów. W aktach sprawy znajduje się natomiast skierowanie na zabiegi fizjoterapeutyczne z dnia (...) lutego 2019 r., tj. na hydromasaż, masaż suchy, ćwiczenia indywidualne kręgosłupa lędźwiowego, oraz laser i diadynamik (po 10 zabiegów). Skarżąca nie wykazała, że występuje konieczność korzystania z odpłatnych zabiegów rehabilitacyjnych.

Organ odwoławczy podzielił również argumentację organu I instancji stanowiącą podstawę odmowy wnioskowanej przez G. M. pomocy w zakresie napraw i remontu domu jednorodzinnego. Zgłoszona potrzeba nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby bytowej w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Odwołująca nie podejmuje przy tym żadnych czynności zmierzających do uregulowania swojej sytuacji mieszkaniowej poprzez sprzedaż domu i zamianę na mieszkanie możliwe do samodzielnego utrzymania lub też częściowy wynajem w celu pozyskania środków finansowych.

Odnosząc się do zgłoszonej potrzeby sfinansowania zakupu butów w kwocie (...) zł organ odwoławczy uznał, że posiadany przez odwołującą stały dochód oraz uzyskiwana systematycznie pomoc na zakup żywności, a także pomoc w zakupie leków i opłaceniu energii elektrycznej umożliwia przy racjonalnym wykorzystaniu środków zakup obuwia we własnym zakresie.

W skardze z dnia (...) października 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu G. M. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła oczywistą sprzeczność dokonanych ustaleń ze stanem faktycznym oraz naruszenie przepisów ustawy o pomocy społecznej. Podniosła również zarzut przewlekłego prowadzenia postępowania.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że przyznana jej pomoc finansowa na żywność w kwocie (...) zł oraz dopłata do prądu nie są wystarczającą pomocą.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia (...) listopada 2019 r. G. M. wskazała, że organ odwoławczy nie przekazał do Sądu dokumentacji nr (...)

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn, niż w niej podniesiono.

Analizując załączone do skargi akta administracyjne sprawy Sąd stwierdził bowiem, że wniesione przez skarżącą odwołanie od decyzji (...) Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w (...) z dnia (...) kwietnia 2019 r., nr (...), nie zostało przez nią podpisane (k. 1 - 5 akt adm. organu odwoławczego).

W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że postępowanie odwoławcze oparte jest na zasadzie skargowości. Oznacza to, że organ właściwy do rozpoznania odwołania może podjąć czynności procesowe w postępowaniu odwoławczym tylko wtedy, gdy uprawniony podmiot złoży odpowiednie podanie (odwołanie). Wniesienie przez stronę odwołania, które spełnia m.in. wymagania formalne podania określone w art. 63 k.p.a., pozwala właściwemu organowi na uruchomienie przewidzianych przepisami prawa procedur zmierzających do weryfikacji kwestionowanego rozstrzygnięcia oraz do rozpoznania i rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Wniosek otwierający postępowanie administracyjne, w przypadku niezachowania obowiązujących wymogów formalnych, stanowi podstawę do wszczęcia postępowania wyjaśniającego mającego ustalić, czy domniemana jego treść zgodna jest z wolą osoby, od której pochodzi.

Zgodnie z ogólnymi regułami postępowania, po wniesieniu odwołania organ odwoławczy winien więc w pierwszej kolejności poddać ten środek odwoławczy badaniu wstępnemu pod kątem spełniania wymogów formalnych. Zgodnie z art. 63 k.p.a., odwołanie - jak każde podanie - aby mogło być uznane za czynność prawnie skuteczną, powinno spełniać określone w tym przepisie wymogi. Przede wszystkim, odwołanie wniesione pisemnie albo ustnie do protokołu powinno być podpisane przez wnoszącego, a protokół ponadto przez pracownika, który go sporządził. Gdy podanie wnosi osoba, która nie może lub nie umie złożyć podpisu, podanie lub protokół podpisuje za nią inna osoba przez nią upoważniona, czyniąc o tym wzmiankę obok podpisu (art. 63 § 3 k.p.a.). Podpis warunkuje, że żądanie pochodzi od osoby określonej jako wnoszącej podanie. Brak podpisu strony, przy równoczesnym braku podpisu osoby przez nią umocowanej, gdy nie zostanie usunięty, powoduje brak uniemożliwiający wywołanie skutku prawnego wniesionego podania. Odwołanie, które nie zostało podpisane, nie wywołuje więc żadnych skutków prawnych związanych z jego wniesieniem, przede wszystkim zaś nie daje możliwości jego merytorycznego rozpatrzenia.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie tylko wbrew przepisowi art. 64 § 2 k.p.a. nie wezwało skarżącej do uzupełnienia braku formalnego odwołania przez jego podpisanie, ale również rozpoznało odwołanie w trybie art. 127 § 1 k.p.a., dopuszczając się w ten sposób rażącego naruszenia tego przepisu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) września 2019 r., nr (...), albowiem została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 63 § 3, art. 64 § 2 oraz art. 127 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze, mając na względzie powyższe uwagi, na mocy art. 64 § 2 k.p.a. wezwie skarżącą do uzupełnienia braków formalnych odwołania poprzez jego podpisanie i w zależności od skuteczności tego wezwania, rozpozna odwołanie merytorycznie lub pozostawi je bez rozpoznania.

Z uwagi na dostrzeżone w sprawie uchybienia natury formalnej Sąd uznał, że merytoryczne odniesienie się do zarzutów skargi byłoby przedwczesne.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia (...) czerwca 2020 r. wydanego w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.