Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1373869

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 16 sierpnia 2013 r.
II SA/Po 820/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Szaniecka (spr.).

Sędziowie WSA: Jakub Zieliński, Tomasz Świstak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi M.D. na postanowienie Wielkopolskiego Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 24 listopada 2011 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania; oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia 24 listopada 2011 r. nr (...) Wielkopolski Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu (dalej: "Komendant Wojewódzki") odmówił M.D. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w K. (dalej: "Komendant Powiatowy") z dnia 23 września 2011 r. nr (...) w sprawie zwolnienia ze służby.

Powyższe postanowienie wydano w następującym stanie faktycznym.

Decyzją z dnia 23 września 2011 r. nr (...), Komendant Powiatowy na podstawie art. 43 ust. 2 pkt 4 i art. 32 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2009 r. Nr 12, poz. 68 z późn. zm., powoływanej dalej jako "u.P.S.P.") zwolnił M.D. ze służby z dniem 24 września 2011 r. Podstawą zwolnienia był fakt skazania skarżącego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Koninie, sygn. akt (...). M.D. skazany został za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego, co uzasadniało zwolnienie go ze służby zgodnie z art. 43 ust. 2 pkt 4 u.P.S.P. Komendant Powiatowy podniósł poza tym, iż skarżący przebywa nieprzerwanie na zwolnieniu lekarskim od dnia 24 czerwca 2011 r. Tymczasem przepis art. 45 ust. 2 u.P.S.P. zakazuje zwalniać strażaka przed upływem 3 miesięcy od dnia zaprzestania służby z powodu choroby.

Pismem z dnia 7 listopada 2011 r. M.D. odwołał się od opisanej decyzji, zarzucając jej naruszenie art. 45 ust. 2 u.P.S.P. poprzez wydanie kwestionowanego rozstrzygnięcia już w dniu 23 września 2011 r., gdy najwcześniej mogło ono zapaść w dniu 24 września 2011 r. Nadto skarżący złożył także wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, wskazując iż stan zdrowia, w jakim się znajdował, nie pozwalał mu na odbieranie korespondencji oraz podejmowanie innych czynności. Na potwierdzenie tych faktów załączył zaświadczenie lekarskie z dnia 8 listopada 2011 r., wystawione przez P. NZOZ "V" w K.

Postanowieniem z dnia 24 listopada 2011 r. nr (...) Komendant Wojewódzki, na mocy art. 58 i art. 59 § 2 ustawy z dnia 14 kwietnia 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2001 r. Nr 98, poz. 107 z późn. zm. - dalej powoływana jako "k.p.a.") (obecnie tekst jednolity ustawy opubl. jest w Dz. U. z 2013 r. poz. 267 - uw. Sądu), odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem organu, jakkolwiek możliwe jest założenie, że choroba skarżącego miała wpływ na kwestię odbioru korespondencji i złożenie odwołania w ustawowym terminie, to jednak należy zwrócić uwagę na treść art. 58 § 2 k.p.a., który zakreśla 7-dniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że skarżący uczestniczył w dniu 28 października 2011 r. w spotkaniu, które odbyło się z jego inicjatywy w Komendzie Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w K. z udziałem Komendanta Powiatowego oraz starszego specjalisty ds. organizacyjno-kadrowych. Na spotkaniu skarżący odebrał decyzję o zwolnieniu i inne dokumenty, potwierdzając ich odbiór, a ponadto rozliczył się z karty obiegowej. Pomimo pozostawania pod opieką lekarską, czynności dokonane przez M.D. świadczą, iż w dniu 28 października 2011 r. nie istniała już przyczyna uchybienia terminu do wniesienia odwołania, którą wskazał we wniosku. Wobec tego wniosek o przywrócenie terminu sporządzony w dniu 7 listopada 2011 r. został złożony po upływie terminu wynikającego z treści art. 58 § 2 k.p.a. Dlatego przywrócenie terminu do wniesienia odwołania było w tej sytuacji niedopuszczalne.

W dniu dnia 12 grudnia 2011 r. M.D. zaskarżył wymienione postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o jego uchylenie. Zarzucił on zaskarżonemu aktowi naruszenie art. 7, art. 8, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, załatwienie sprawy bez uwzględnienia jego słusznego interesu oraz brak ustosunkowania się do wszystkich podniesionych przez niego zastrzeżeń. Skarżący podkreślił, że wbrew twierdzeniom organu, sam fakt uczestniczenia w spotkaniu w dniu 28 października 2011 r., nie przesądza jeszcze o ustaniu przyczyny uchybienia terminowi, gdyż ze względu na swoją chorobę psychiczną mógł on nie rozumieć w pełni znaczenia dokonywanych tam czynności. Nadto, stan zdrowia skarżącego nie pozwalał mu również na podjęcie wysiłku niezbędnego do sporządzenia wniosku. Dokonał on tego dopiero wtedy, gdy odzyskał równowagę psychiczną i zdolność do logicznego myślenia, co nastąpiło po kilku dniach.

W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2012 r., II SA/Po 11/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił postanowienie Komendanta Wojewódzkiego z dnia 24 listopada 2011 r. Sąd nie podzielił stanowiska organu, że początek

7-dniowego terminu do złożenia odwołania przez M.D. z art. 58 § 2 k.p.a. rozpoczął bieg w dniu 28 października 2011 r., gdy skarżący w trakcie spotkania odebrał kwestionowaną przez niego decyzję. Sąd zauważył, że w ocenie Komendanta Wojewódzkiego stan zdrowia psychicznego M.D. pozwalał mu już wtedy na podjęcie odpowiednich czynności i ustała przyczyna uchybienia terminu, co w rezultacie prowadzi do konkluzji, iż wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania należało złożyć do dnia 4 listopada 2011 r. Zdaniem Sądu badanie okoliczności ustania przyczyny uchybienia terminu powinno być każdorazowo odniesione do indywidualnych, specyficznych dla sprawy uwarunkowań, a samo ustanie przyczyny uchybienia terminu musi mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny lub domniemywany. W sprawie nie można automatycznie utożsamiać daty faktycznego odbioru decyzji przez skarżącego z momentem ustania przyczyny uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Następnie Sąd wyjaśnił, że z zaświadczenia lekarskiego z dnia 8 listopada 2011 r. wynika, że skarżący nadal leczył się na depresję i wyraził opinię, że w tym kontekście nie można tylko na podstawie zewnętrznego zachowania skarżącego przesądzić o jego zdolności do rozpoznania i zrozumienia znaczenia dokonanych czynności.

W dniu 14 czerwca 2012 r. skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożył Komendant Wojewódzki zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 133 § 1 i 134 § 1 p.p.s.a. oraz art. 58 § 1 i § 2 oraz art. 44 § 4 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie okoliczności faktycznych sprawy ustalonych w postępowaniu administracyjnym oraz wskazanych w uzasadnieniu uchylonego postanowienia i odpowiedzi na skargę. Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.

Wyrokiem z dnia 3 lipca 2013 r., I OSK 1861/12 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok z dnia 19 kwietnia 2012 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Sąd ten wyjaśnił w pierwszej kolejności, że to na stronie spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia przyczyny uchybienia terminu. Organ nie tylko nie ma obowiązku, ale nawet prawa prowadzić rodzaju postępowania wyjaśniającego, dotyczącego przyczyn uchybienia terminu, czy nastąpiło to z winy strony i czy strona miała świadomość uchybienia terminu, a jeżeli tak, to czy chce ona wystąpić z wnioskiem o jego przywrócenie. Jednocześnie brak winy oznacza, że strona nawet dochowując szczególnej staranności nie była w stanie dochować terminu. Ta szczególna staranność oznacza, że na stronie postępowania administracyjnego spoczywa obowiązek dochowania terminu nawet wtedy, gdy istnieją ku temu przeszkody, które jednak są do przezwyciężenia. Tylko przeszkody o charakterze nadzwyczajnym, nieprzewidywalnym, mającym charakter bardzo trudnych do usunięcia barier wskazują na brak winy strony.

Przechodząc na grunt rozpatrywanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał za uzasadniony zarzut Wielkopolskiego Komendanta Państwowej Straży Pożarnej naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 58 § 1 i § 2 oraz art. 44 § 4 k.p.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego organ nie był zobowiązany, po otrzymaniu wniosku M.D. o przywrócenie terminu, do przeprowadzenia postępowania dotyczącego stanu zdrowia skarżącego, w tym przede wszystkim jego stanu psychicznego. To na skarżącym spoczywał obowiązek wykazania braku winy w uchybieniu terminu. M.D. tego obowiązku nie wypełnił. Naczelny Sąd Administracyjny dodał, że zaświadczenie z przychodni zdrowia psychicznego, że skarżący leczy się na depresję, nie jest usprawiedliwieniem uchybienia terminu. Oczywistym jest bowiem, że fakt leczenia choroby, jaką jest depresja, nie powoduje sam w sobie, że skarżący nie był w stanie dotrzymać terminu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego leczenie choroby, nawet oddziaływującej na stan psychiczny strony, nie jest tożsame z byciem w stanie uniemożliwiającym skuteczne podjęcie czynności procesowych. Tym bardziej, gdy zachowanie skarżącego podczas rozmowy służbowej w dniu 28 października wskazywało na to, że jest on zdrowy.

Naczelny Sąd Administracyjny powołał się i podzielił poglądy wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych, że nawet obłożna choroba "nie uzasadnia sama przez się braku zawinienia i przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, o ile osoba uprawniona do dokonania tej czynności mogła skorzystać z pomocy osób trzecich" (wyrok z dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2175/10), a "sam fakt posiadania zwolnienia lekarskiego od pracy nie jest potwierdzeniem braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminu, z uwagi na to, że nie wyklucza ono możliwości dokonania czynności procesowej za pośrednictwem poczty lub przez domownika" (wyrok z dnia 21 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 278/11). Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że ta linia orzecznicza wyraźnie wskazuje, iż w sytuacji, gdy chory mógł skorzystać z pomocy innych osób przy dopełnieniu czynności procesowych w określonym terminie, to choroba, nawet wymagająca leżenia, nie usprawiedliwia braku winy.

Wskazując na powyższe Sąd zwrócił uwagę, że Komendant Wojewódzki zasadnie wskazał, iż M.D. nie mieszka sam, lecz z żoną i dwiema córkami, z których pomocy mógł skorzystać. Skarżący tego nie uczynił, chciał sam dokonać czynności procesowych, ale zrobił to na własne ryzyko, a jego zaniechania w tym zakresie nie mogą obciążać organu prowadzącego postępowanie.

W toku ponownej rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu, która odbyła się 16 sierpnia 2013 r., skarżący wyjaśnił, że złożył odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia w terminie 14 dni licząc od 28 października 2011 r.

Odnosząc się do kwestii rodzinnych wskazał, że jedna z jego córek choruje, a żona i druga córka nie orientowały się w sprawie dotyczącej jego zwolnienia ze służby i dlatego nie mogły wnieść odwołania w jego zastępstwie. Dodatkowo M.D. zaznaczył, że w okresie, w którym odwołanie powinno być złożone, cierpiał na depresję.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, przez co rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie.

Uchylając wyrok z dnia 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Po 11/12 Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że samo legitymowanie się przez M.D. zaświadczeniem lekarskim potwierdzającym, że cierpi on na depresję i że leczy się nie może być okolicznością, która pozwala automatycznie uznać, iż nie był on w stanie dokonać w terminie czynności w toku postępowania. Dodatkowo zwrócił uwagę na wyjaśnienie organu, że zachowanie skarżącego podczas rozmowy służbowej w dniu 28 października 2011 r. wskazywało na to, że jest on zdrowy. Ponadto M.D. mieszka z żoną i dwiema córkami, których pomocy mógł oczekiwać w zakresie załatwienia czynności w toku postępowania.

Uwzględniając wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie postanowienie Komendanta Wojewódzkiego z dnia 24 listopada 2011 r. nr (...) należało uznać za zgodne z prawem. Postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 23 września 2011 r. nr (...) w sprawie zwolnienia ze służby Komendant Wojewódzki oparł przede wszystkim na art. 58 § 2 i 3 k.p.a. Zgodnie z tymi przepisami "prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin" (§ 2). "Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne" (§ 3).

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że w dacie 28 października 2011 r. M.D. otrzymał decyzję z dnia 23 września 2011 r. nr (...) i zapoznał się z jej treścią. Otrzymał również informację, że upłynął termin do wniesienia odwołania, gdyż decyzja została mu wcześniej wysłana i w wyniku dwukrotnego awizowania organ przyjął domniemanie jej doręczenia. Informacja ta była prawidłowa, bowiem istotnie z akt administracyjnych wynika, że przesyłka zawierająca decyzję z dnia 23 września 2011 r. była awizowana pod adresem skarżącego 26 września 2011 r. i skarżący nie odebrał jej. Oznacza to, że skuteczne doręczenie w trybie zastępczym nastąpiło 10 października 2011 r. (art. 44 § 1 i 4 k.p.a.), a termin do wniesienia odwołania upłynął 24 października 2011 r.

Skoro zatem upłynął termin do wniesienia odwołania, a M.D. dnia 28 października 2011 r. dowiedział się o tym fakcie i odebrał decyzję, to oznacza, że siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania należało liczyć najpóźniej od 28 października 2011 r.

M.D., chcąc skutecznie zaskarżyć decyzję, powinien zgodnie z art. 58 § 2 k.p.a. złożyć odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia najpóźniej w ciągu 7 dni od otrzymania decyzji, czyli do dnia 4 listopada 2011 r. Skarżący nie dotrzymał tego terminu. Odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu zostało sporządzone dopiero 7 listopada 2011 r. i dotarło do Komendanta Powiatowego 9 listopada 2011 r.

Sąd wskazuje też, że w świetle wykładni zawartej w wydanym w niniejszej sprawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczność, że skarżący leczył się w 2011 r. na depresję, nie może stanowić samodzielnej przesłanki pozwalającej na stwierdzenie, iż w dacie 28 października 2011 r. nie był on w stanie rozeznać się w swojej sytuacji i nie mógł podjąć czynności w toku postępowania. Zwraca uwagę fakt, że skarżący po tym, jak podczas spotkania w dniu 28 października 2011 r. odebrał decyzję z dnia 23 września 2011 r. nr (...) o zwolnieniu ze służby wraz z innymi dokumentami, udał się do prawnika. Miał wówczas świadomość ryzyka uchybienia terminu (powiadomiono go o wcześniejszym doręczeniu decyzji w sposób zastępczy-przez awizowanie), a pomimo to nie złożył odwołania w najszybszym możliwym terminie, ale po ponad 7 dniach od spotkania, które miało miejsce w dniu 28 października 2011 r. w Komendzie Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w K. Sąd stwierdza także, że okoliczność, iż M.D. bezpośrednio po spotkaniu z dnia 28 października 2011 r. zdecydował się zasięgnąć porady prawnika i zlecić mu sporządzenie odwołania (zob. protokół rozprawy z dnia 19 kwietnia 2012 r.) świadczy o tym, że miał zdolność rozeznania swoich czynów i powinien zdawać sobie sprawę z konsekwencji spóźnionego złożenia nie tylko odwołania, ale także wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia.

Dodatkowo Sąd zauważa, że o zdolności skarżącego do rozeznania swoich czynów oraz podejmowania czynności w toku postępowania administracyjnego świadczy fakt, iż pomimo leczenia od września 2011 r. dorywczo pracował jako kierowca. Skarżący ma też rodzinę, do której mógł się zwrócić o pomoc, a zwłaszcza wcześniejsze skonsultowanie sprawy w jego imieniu z prawnikiem (z którym współpracował).

W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że stanowisko Komendanta Wojewódzkiego odnośnie uchybienia przez M.D. terminu z art. 58 § 2 k.p.a. jest prawidłowe. Mając to wszystko na uwadze, Sąd - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.