Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1572936

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 25 listopada 2014 r.
II SA/Po 740/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia Katarzyna Witkowicz-Grochowska (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 listopada 2014 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. A prowadzącej Firmę A z siedzibą w C. na postanowienie Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia (...) kwietnia 2014 r. Nr (...) w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.

Uzasadnienie faktyczne

Skarżąca Z. A. wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Aktualnie skarżąca ma obowiązek uiścić wpis od niniejszej skargi w wysokości 100 zł. W drugiej zainicjowanej sprawie wpis od skargi wynosi 200 zł.

W uzasadnieniu wniosku podała, że w dniu 30 lipca 2013 r. przerwany został ruch ciągły zakładu zajmującego się wytwarzaniem i dystrybucją energii elektrycznej. Zator usunięty został 14 czerwca 2014 r. Postój zakładu spotęgował straty produkcyjne rzędu ogółem (...) kilowatogodzin. Ruch wznowiono na krótko w lipcu 2014 r. Ponowny rozruch zakładu nastąpił 1 września 2014 r. Pierwszy przychód spodziewany jest na 15 października 2014 r. Źródłem dochodu jest renta rodzinna po mężu w wysokości (...) zł po odliczeniu kosztów egzekucji komorniczej na poczet podatku od nieruchomości i raty kredytu zaciągniętego na życie i firmę w styczniu 2014 r. w kwocie około (...) zł miesięcznie. Skarżąca nadto oświadczyła, że posiada we współwłasności z synem niewykończony dom, lokal nad halą maszyn bez wody, (...) ha gruntu rolnego oraz (...) ha gruntu rolnego we współwłasności z synem oraz pawilony handlowe do rozbiórki.

Oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności, wartościowych przedmiotów - sprzedawane od 2001 r. z powodu przekreślenia opłacalności inwestycji spowodowanej podtopieniem inwestycji w wyniku zatorów w korycie rzeki.

Skarżąca podała, że firma ma zadłużenie przekraczające (...) zł z tytułu zaległości podatkowych i ZUS. Powołała się także na pogarszający się stan zdrowia.

Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, w szczególności nie podała stanu osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ani wysokości dochodów i kosztów swojego utrzymania, zwrócono się do skarżącej, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm. dalej "p.p.s.a."), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych.

W odpowiedzi skarżąca oświadczyła, że od śmierci męża sama prowadzi gospodarstwo domowe. Pozostały po mężu majątek odziedziczyła wraz z synem. Prowadzi działalność gospodarczą, którą rozlicza na podstawie zryczałtowanego podatku od przychodu osoby fizycznej, więc przedłożyła PIT-28 za 2013 r., z którego wynika przychód z tej działalności w wysokości (...) zł. Następnie przedłożyła deklaracje VAT za okres od stycznia 2014 r. do września 2014 r. oraz kartę przychodu, z których wynika, że sprzedaż nastąpiła w sierpniu 2014 r. o wartości v zł. Oświadczyła, że ograniczyła zatrudnienie do jednej osoby, która dozoruje zakład. Przedłożyła

- wykaz środków trwałych firmy na łączną wartość około (...) zł

- harmonogram spłaty kredytu zaciągniętego na 3 lata w dniu 3 stycznia 2014 r. z ratą kredytową w wysokości około (...) zł.

- przedłożyła wyciąg z rachunku bankowego w BOŚ z dnia 17 stycznia 2014 r. z którego wynika debet w wysokości (...) zł oraz z 14 sierpnia 2014 r. z którego wynika, że wpłynęła kwota (...) zł, która następnie została przelana w ramach wynagrodzenia M. A. i z 13 sierpnia 2014 r., gdzie widnieje wpływ w wysokości (...) zł z którego pokryto koszty prowadzenia rachunku oraz zajęto kwotę (...) zł,

- kserokopię części decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z (...) czerwca 2014 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych.

- wezwanie do zapłaty zaległości z 26 czerwca 2014 r. w kwocie (...) zł za energię elektryczną.

Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy w części osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżąca) następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania siebie i rodziny.

Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy.

Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawczynię dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawczyni winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe, czego nie wykazała.

W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawczyni wynika, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania chociażby w części. Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych zainicjowanego postępowania.

Skarżąca oświadczyła, że utrzymuje się tylko z renty po mężu, ale przedłożyła zeznanie podatkowe za 2013 r., z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Uzyskuje zatem dochody nie tylko z renty, ale i z innych źródeł. Wprawdzie dochody z działalności gospodarczej były ograniczone przestojem zakładu, ale w sierpniu 2014 r. zakład ponownie wznowił działalność i uzyskała z tego tytułu przychody, zadeklarowała, że pełne uruchomienie zakładu nastąpi w październiku, nie podała jednak jakie przychody uzyskała od tego czasu.

Podała również, że posiada grunty rolne i lokale użytkowe, nie oświadczyła pomimo wezwania jakie dochody z tego tytułu uzyskuje i jakie koszty ich utrzymania ponosi, poprzestała na stwierdzeniu że lokale użytkowe są do rozbiórki. Zaniechała zatem udzielenia odpowiedzi na okoliczności istotne z punktu widzenia swoich możliwości płatniczych. Posiadanie majątku nieruchomego co do zasady stanowi negatywną przesłankę przyznania prawa pomocy, gdyż może stanowić przedmiot obciążenia lub dzierżawy, czy zbycia i tym samy dostarczyć dodatkowych środków finansowych.

Nadto pomimo wezwania nie wyszczególniła kosztów swojego koniecznego miesięcznego utrzymania. Z przedłożonej kserokopii decyzji skarbowej wynika, że na dzień 28 lutego 2014 r. struktura jej wydatków miesięcznych koniecznego utrzymania kształtowała się następująco: energia (...) zł, opłata za telefon (...) zł, opłata na Internet (...) zł, zakup opału (...) zł, zakup wody (...) zł, opłata za gaz (...) zł, wydatki na ochronę zdrowia (...) zł, na środki higieniczne (...) zł, karma dla psa i kota (...) zł, odzież (...) zł. Razem wydatki stanowią (...) zł + (...) zł (rata kredytu). Tymczasem aktualne zadeklarowane przez skarżącą dochody to tylko renta rodzinna w wysokości do wypłaty (...) zł netto miesięcznie. Z zestawienia uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych kosztów utrzymania, które przekraczają uzyskiwane dochody, wynika, że skarżąca albo zawyżyła koszty utrzymania albo nie podała wszystkich źródeł swoich dochodów, z których pokrywa zadeklarowane koszty swojego utrzymania. Skarżąca przy tym nie przedłożyła dokumentacji potwierdzającej wysokość tych kosztów, a także kosztów ponoszonej, jak deklaruje, ochrony zdrowia.

Skarżąca oświadczyła, że uzyskała pożyczki od rodziny i żeby je spłacić zaciągnęła kredyt na kwotę (...) zł, co zwiększyło tylko jej zadłużenie. Z drugiej strony kredyt został udzielony skarżącej w styczniu 2014 r., kiedy, według deklaracji skarżącej, z tytułu przestoju zakład nie przynosił przychodów. Mimo tej przejściowej trudności skarżąca otrzymała kredyt, co oznacza że sytuacja finansowa i majątkowa skarżącej została zweryfikowana przez profesjonalną instytucję finansową i oceniona pozytywnie w kontekście możliwości spłaty zaciągniętego zobowiązania. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyty i pożyczki zaciągnięte przez wnioskodawczynię nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. o sygn. akt II OZ 72/12 oraz z dnia 8 lipca 2014 r. o sygn. akt II OZ 671/14, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nadto zauważyć należy, że skarżąca nie przedłożyła pełnych wyciągów z rachunków bankowych za żądany okres, a tylko wyciągi obrazujące pojedyncze odpowiednio dobrane transakcje. Skarżąca nie przedłożyła również rachunku bankowego, na który wpływa jej renta rodzinna oraz nie podała by odbierała ją osobiście.

Wnioskodawczyni nie wykazała nadto, iż środki egzekucyjne zastosowane w postępowaniach egzekucyjnych, wykluczają możliwości poniesienia kosztów sądowych. Pomimo wezwania skarżąca nie udokumentowała, że zastosowane środki egzekucyjne są skuteczne oraz w jakim zakresie. W szczególności skarżąca nie wykazała, że egzekucja została skierowana do wszystkich czynnych rachunków bankowych. Z przedłożonych dokumentów nie wynika, że kwota pozostająca w dyspozycji wnioskodawczyni (kwota wolna od egzekucji) nie wystarcza na pokrycie deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego oraz kosztów prowadzonych postępowań sądowych. Skarżąca poprzestała tylko na wymienieniu wysokości obciążeń z tytułu zaległości podatkowych. Nie wynika z tego, że rat tych nie uiszcza i popadła w zaległości.

Wręcz przeciwnie, skarżąca zadeklarowała, iż ma zaległości publicznoprawne w wysokości (...) zł. Jeśli nieznana pozostaje pełna wysokość kwot pobranych od wnioskodawczyni na realizację środków egzekucyjnych, po za kwotą potrącaną z renty rodzinnej w wysokości (...) zł, to nie można stwierdzić, czy i w jakim rozmiarze, prowadzone postępowania egzekucyjne ograniczają możliwości płatnicze wynikające z posiadanych przychodów.

Wobec powyższego brak rzeczywistej współpracy skarżącej ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę realnej sytuacji finansowej wnioskującej. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan finansowy skarżącej, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niepełne wykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa skarżącej nie pozwala na pokrycie chociażby części kosztów sądowych niniejszego postępowania. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.

Na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.