Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1976966

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 3 grudnia 2015 r.
II SA/Po 710/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.).

Sędziowie WSA: Izabela Paluszyńska, Danuta Rzyminiak-Owczarczak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi E. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia... 2015 r. Nr.. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia... 2015 r. nr. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy swoją decyzję z dnia... 2015 r. Nr.. r., odmawiającą na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) dalej k.p.a., uchylenia swojej decyzji z dnia... 2013 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że E. H. w dniu 4 lipca 2013 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem R. H.

Decyzją z dnia... 2013 r. Burmistrz W. odmówił E. H. wnioskowanego świadczenia, a powyższa decyzja została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia...2013 r. Skarga na decyzję organu odwoławczego została przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 4 wrzesnia 2014 r., sygn. akt II SA/Po821/14 oddalona.

Na podstawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia... 2014 r. E. H. przyznany został zasiłek dla opiekuna za okres od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. wypłacony w należnej kwocie wraz z odsetkami, oraz za okres od 15 maja 2014 r. bezterminowo w ustawowej kwocie, bez odsetek.

W dniu 21 listopada 2014 r. E. H. złożyła wniosek o wznowienie postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz uchylenia decyzji przyznającej jej zasiłek dla opiekuna w sytuacji, gdy zostanie jej przyznane świadczenie pielęgnacyjne.

Decyzją z dnia... 2015 r. Burmistrz W. odmówił E. H. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z sprawowaniem opieki nad mężem, uzasadniając odmowę zaistnieniem przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia... 2015 r. uchyliło zaskarżoną decyzję z dnia... 2015 r. Burmistrza W. w całości i umorzyło postępowanie I instancji. Jako podstawę działania organ odwoławczy wskazał art. 148 § 1 k.p.a., zgodnie z którym podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Skoro postępowanie w sprawie przyznania E. H. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem R. H. zakończone zostało decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia... 2013 r., to organem właściwym do rozpatrzenia podania o wznowienie postępowania jest Kolegium.

Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. postanowiło o podjęciu postępowania i decyzją z dnia... 2015 r. odmówiło uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia... 2013 r.

E. H. w ustawowym terminie wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając niewłaściwe zastosowanie art. 6, art. 16 § 1, art. 145a § 2 k.p.a., art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z sentencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wskazało, że po ponownym zbadaniu sprawy i wniesionego wniosku, nie znalazło podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w decyzji z dnia... 2015 r. i odmówilo uchylenia decyzji dotychczasowej, gdyż stwierdziło brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 oraz art. 145a k.p.a.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. powołało treść przepisów art. 145 i 145a i b k.p.a. i wskazało, że zgodnie z art. 145a § 1 możliwe jest wznowienie postępowania administracyjnego po wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny, jednakże samo orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisu z konstytucją nie uzasadnia żądania wznowienia, bowiem muszą wystąpić dwie przesłanki: zarówno wydanie orzeczenia przez Trybunał, jak i utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego. W powołanym przez skarżącą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 stwierdzono, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jednocześnie z treści uzasadnienia wyroku wynika jednoznacznie, że Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oczekując dokonania zmiany tego przepisu. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy zatem wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki.

Odnosząc się do możliwości przyznania E. H. świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem R. H., Kolegium uznało, że nie ma podstaw uzasadniających odmowę wnioskowanego świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ugruntowana doktryna i orzecznictwo wyraźnie bowiem mówią, że sam fakt pozostawania w związku małżeńskim osoby wymagającej opieki, ani nie wyklucza świadczenia pielęgnacyjnego dla jej małżonka, ani też nie powoduje, że małżonek ten nie może uzyskać przedmiotowego świadczenia z tego powodu, że osoba wymagająca opieki posiada także krewnych spokrewnionych z nią w pierwszym stopniu.

Natomiast przesłanki zawarte w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostają w sprawie aktualne i uzasadniają odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem R. H. Zdaniem organu, argumentacja zawarta w wydanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyroku z dnia 4 września 2014 r. pozostaje nadal aktualna. Powstanie niepełnosprawności R. H. datuje się od 27 października 1983 r., gdy miał 33 lata, co jest negatywną przesłanką i stanowi podstawę odmowy świadczenia. W związku z powyższym Kolegium odmówiło uchylenia decyzji dotychczasowej, gdyż stwierdziło brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b k.p.a.

Powyższa decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia... 2015 r. jest przedmiotem skargi E. H. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżąca powołała się w skardze na treść wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. w sprawie K 27/13 i z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem prowadzonego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym postępowania jest kwestia prawidłowości wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., na podstawie art. 127 § 3 k.p.a., decyzji z dnia... 2015 r., utrzymującej w mocy swoją decyzję z dnia... 2015 r., po rozpoznaniu wniosku skarżącej E. H. o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Rozpoznając przedmiotową skargę należy w pierwszej kolejności zauważyć, przy wydawaniu zaskarżonej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. doszło do naruszeń prawa procesowego, dającego podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.

W przedmiotowej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., rozpoznając wniosek skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaną przez siebie decyzją z dnia... 2015 r., naruszyło przepisy art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 27 § 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. - zgodnie z regułą wynikającą z art. 148 § 1 k.p.a. - orzekało jako organ pierwszej instancji właściwy do rozpoznania wniosku skarżącej o wznowienie postępowania z dnia 22 czerwca 2015 r. Zgodnie z przepisem art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaskarżoną decyzję z dnia... 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wydało po rozpoznaniu wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przy czym w trzyosobowym składzie Kolegium, orzekającym wskutek złożenia przez skarżącą wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, znajdowały się te same osoby, co w składzie Kolegium rozpoznającym sprawę po raz pierwszy (H. Z., A. M. i A. B.). Dodatkowo, jak wynika z sentencji obydwu decyzji sprawozdawcą w obu wskazanych powyżej sprawach był ten sam członek Kolegium.

W myśl przepisu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Z kolei art. 27 § 1 k.p.a. stanowi, że członek organu kolegialnego podlega wyłączeniu w przypadkach określonych w art. 24 § 1 k.p.a.

Należy zauważyć, że decyzja administracyjna wydana w wyniku ponownego rozpoznania sprawy musi być traktowana jako nowe, samodzielne rozstrzygnięcie, a względy prawdy obiektywnej nakazują wyłączyć pracownika od udziału w postępowaniu, gdy brał on udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zatem, przesłanka wyłączenia pracownika nie podlega jakiejkolwiek ocenie, co do jej wpływu na obiektywne rozpatrzenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż ma charakter bezwzględny. Postępowanie wywołane wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest postępowaniem stricte instancyjnym, a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie ma charakteru dewolutywnego (nie skutkuje przeniesieniem rozpoznania sprawy do wyższej instancji), to jednak zasada prawdy obiektywnej wymaga, aby tryb rozstrzygnięć wydawanych przez organ rozpoznający sprawę po raz pierwszy dawał stronie gwarancję procesową, że osoba wydająca decyzję nie będzie następnie brała udziału w postępowaniu, którego celem jest ocena prawidłowości tej decyzji.

W tej sytuacji należy stwierdzić, że w sprawie nastąpiło naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.). Z kolei, art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. stanowi, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. Zauważyć należy, że ustawodawca nie wiąże tej podstawy do wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego z nastąpieniem konsekwencji w postaci wpływu na wynik sprawy lub nawet potencjalnego istotnego wpływu na jej wynik.

W tej sytuacji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Wykazane naruszenie przepisów prawa procesowego, dające podstawę do wznowienia postępowania, uniemożliwiło Sądowi dokonanie oceny merytorycznej zaskarżonej decyzji, tym samym i odniesienie się do zarzutów skargi.

Rzeczą Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. będzie ponowne rozpoznanie wniosku skarżącej z dnia 22 czerwca 2015 r.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.