Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1976951

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 27 listopada 2015 r.
II SA/Po 606/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.).

Sędziowie WSA: Elwira Brychcy, Izabela Paluszyńska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2015 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia... 2015 r. Nr.. w przedmiocie zasiłku celowego

I.

oddala skargę;

II.

przyznaje radcy prawnemu B. N. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem podatku od towarów i usług.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia... 2015 r. nr..., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpoznaniu odwołania E. K. od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia... 2015 r. nr... w przedmiocie przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego w kwocie 250 zł na zakup żywności w marcu 2015 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Decyzję tę wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z dnia 5 stycznia 2015 r. E. K. zwrócił się do Prezydenta Miasta P. o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności.

Organ I instancji wydając decyzję z dnia... 2015 r., przyznającą E. K. zasiłek celowy na zakup żywności w marcu 2015 r. w kwocie 250 zł, powołał przepis art. 8 ust. 1 pkt 1 i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.), dalej: u.p.s. i wyjaśnił, że na podstawie wywiadu środowiskowego ustalił, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się ze środków pomocy społecznej (219,67 - dodatek mieszkaniowy oraz 274 zł - zasiłek okresowy), a jego łączny dochód w kwocie 493,67 zł nie przekracza kryterium dochodowego (542 zł) i kwalifikuje się do przyznania wnioskodawcy przedmiotowej pomocy. Jednocześnie organ stwierdził, że przyznana kwota 250 zł na zakup żywności (strona wnioskowała o 350 zł) powinna być wystarczająca dla zabezpieczenia niezbędnych potrzeb bytowych wnioskodawcy. Wyjaśniono, że wartość jednego gorącego posiłku dziennie wynosi - wedle wskazań uchwały Rady Miasta P. z dnia... 2014 r. - 8,70 zł, co oznacza, że miesięcznie jest to koszt 261 zł dla jednej osoby. Organ dodał, że pomimo oczekiwań strony, nie jest zobowiązany spełniać każdego żądania, także w zakresie wysokości pomocy, albowiem jest to wsparcie, które nie powinno zastępować starań świadczeniobiorcy. Ustalono nadto, że wydatki wnioskodawcy w dniu grudniu 2014 r. wynosiły łącznie 516 zł (czynsz, energia elektryczna, gaz, leki, telefon, TV, podatek od nieruchomości, wieczyste użytkowania, środki czystości.

W odwołaniu od powyższej decyzji E. K. podniósł, iż jego stan zdrowia m.in. zaawansowana osteoporoza wymaga specjalistycznej diety, co dokładnie opisał w piśmie z dnia 25 listopada 2014 r., skierowanym do Prezesa SKO. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Kolegium uznało, że stan faktyczny sprawy został przez organ I instancji ustalony prawidłowo, a tym samym potwierdziły się ustalenia w zakresie stanu rodzinnego, zdrowotnego, majątkowego i zarobkowego strony. W tym kontekście organ odwoławczy, powoławszy przepis art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. stwierdził, że dochód miesięczny E. K. w grudniu 2014 r. wyniósł 493.67 zł (zasiłek okresowy i dodatek mieszkaniowy) i jest niższy od kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. Zdaniem Kolegium, strona może sama zabezpieczyć z otrzymanego zasiłku celowego na żywność w wys. 250 zł przedmiotową potrzebę bytową w stopniu wystarczającym, a z zaświadczenia lekarskiego z dnia 23 grudnia 2014 r., załączonego do wniosku nie wynika konieczność zachowania przez stronę specjalistycznej diety.

E. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia... 2015 r. Skarżący podniósł argumentacje tożsamą do podanej w odwołaniu od decyzji organu I instancji, wskazując że jego stan zdrowia wymaga specjalistycznej - wysokowapniowej diety. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 16 lipca 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. ustanowił dla E. K. radcę prawnego z urzędu.

Na rozprawie przed Sądem w dniu 27 listopada 2015 r. pełnomocnik skarżącego podniósł, iż nie jest prawdą, jakoby skarżący nie dysponował zaświadczeniami lekarskimi o potrzebie korzystania ze specjalistycznej diety i przedłożył kserokopię zaświadczeń lekarskich z dnia 30 września 2014 r. i 1 października 2014 r., które skarżący miał przekazać do SKO w dniach 1 lipca 2014 r. i 1 października 2014 r. Pełnomocnik skarżącego wniósł o przyznanie kosztów udzielonej skarżącemu z urzędu pomocy prawnej, które nie zostały opłacone w całości ani w części.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. zważył, co następuje.

Skarga okazała się bezzasadna.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 z późn. zm.) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony.

Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie 250 zł na miesiąc marzec 2015 r.

Materialnoprawną podstawą wydanej w sprawie decyzji są przepisy ustawy o pomocy społecznej. W myśl art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności może być przyznany na pokrycie części, całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów, napraw w mieszkaniu, kosztów pogrzebu. Tym samym rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 u.p.s., a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna stanowi bowiem instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Tak więc warunkiem korzystania z pomocy społecznej jest w pierwszej kolejności ustalenie, że jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej a następnie stwierdzenie, że udzielenie pomocy jest konieczne z uwagi na fakt, iż osoba wnioskująca nie może własnymi zasobami i możliwościami przezwyciężyć trudnej sytuacji, w jakiej się znalazła. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Ustawodawca nie definiuje z oczywistych względów pojęcia "trudnych sytuacji życiowych", podaje jedynie najczęstsze powody ich powstawania (art. 7 u.p.s.). Tym samym ocena zaistnienia tej przesłanki należy do organów pomocy społecznej.

Równocześnie, jak wynika z powołanych powyżej przepisów, wysokość przyznanego świadczenia zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę. Innymi słowy, organ przyznający zasiłek nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony, pozostawiając kwestię możliwości jego przyznania oraz jego wysokości swobodnemu uznaniu organu administracji publicznej. Pamiętać jednak należy, że organ, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swoich uprawnień, ma obowiązek: wyjaśnić wnikliwie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy, wysłuchując strony w trakcie postępowania, a przed wydaniem decyzji rozpatrzyć stan faktyczny w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie. Co więcej, podjęte przez niego ustalenia muszą znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia (decyzji administracyjnej). Fakultatywność i uznanie administracyjne w przedmiocie wydania decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego nie oznacza bowiem pełnej dowolności i nie może prowadzić do urzędniczej samowoli.

Zauważyć również należy, że wykładnia przepisów art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już wskazano, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd w przypadku wielokrotnego występowania o świadczenia organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze.

Zauważyć należy, że w okresie przypadającym na grudzień 2014 r., a więc miesiąc kalendarzowy poprzedzający miesiąc złożenia wniosku w niniejszej sprawie oraz w okresie na jaki wnioskowana pomoc miała być przyznana (marzec 2015 r.) E. K. otrzymywał pomoc w formie dodatku mieszkaniowego na kwotę 219,67 zł oraz w formie zasiłku okresowego na kwotę 274 zł, nie uzyskując dochodu z innych źródeł, więc jego dochód nie przekraczał kryterium dochodowego wynoszącego, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., dla osoby samotnie gospodarującej kwotę 542 zł. Równocześnie ponosił koszty z tytułu czynszu za mieszkanie (308,94 zł), za energię elektryczną (38,30 zł), za gaz 30,66 zł), za leki (73,05 zł), telefon 16,66 zł, TV (28,00 zł), podatek od nieruchomości (2,42 zł), użytkowanie wieczyste (3,48 zł) oraz za środki czystości (15 zł), łącznie 516,51 zł.

Przyznany w niniejszej sprawie zasiłek celowy na zakup żywności w kwocie 250 zł służyć ma zgodnie z jego celem zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej strony w formie zakupu żywności.

Z załączonego do wniosku zaświadczenia lekarskiego z dnia 23 grudnia 2014 r., a więc zaświadczenia najbardziej aktualnego, nie wynika że lekarz zalecił E. K. zdrową (specjalistyczną) dietę. Gdyby jednak nawet przyjąć, że skarżący powinien zachować specjalistyczną (zdrową) dietę nie oznacza to jeszcze, że przyznana pomoc w kwocie 250 zł na zakup żywności jest niewystarczająca na zaspokojenie jego potrzeb żywieniowych. Skarżący nie wykazał w żaden sposób, by dieta specjalistyczna była kosztowniejsza od przeciętnych posiłków niedietetycznych. Odnosząc się do argumentacji E. K., iż przyznana mu pomoc nie pozwala nawet na pokrycie kosztów zakupu obiadów w najtańszym barze, Sąd pragnie przypomnieć, że w myśl zasady pomocniczości pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Sąd nie widzi przeszkód, żeby skarżący - jako osoba w wieku 64 lat - mógł wykorzystać swe możliwości poprzez dokonywanie samodzielnie zakupów żywności i samodzielne przygotowywanie posiłków, która to formie żywienia jest znacznie tańsza od żywienia się, nawet w najtańszym barze. Ponadto, jak wynika z powołanego art. 2 ust. 1 u.p.s., rolą pomocy społecznej jest wspieranie osoby tego wymagające w przezwyciężaniu trudności, a nie ich zaspokajanie. Tym samym, skoro skarżącemu przyznano na zakup żywności 250 zł, a kwestionuje on jedynie wysokość tej pomocy, a niej jej pieniężną formę, należało przyjąć, że skarżący jest zdolny zarówno do samodzielnych zakupów żywności, jak i przygotowywania posiłków. W rezultacie dysponując kwotę 250 zł przyznaną na ten cel skarżący może zadbać samodzielnie - na ile to jest możliwe w ramach przyznanych środków - o utrzymanie zdrowej diety. Raz jeszcze należy wskazać, że pomoc społeczna jedynie wspiera, a nie zastępuje osoby w trudnych sytuacjach życiowych.

Dlatego Sąd uznając, że rozstrzygnięcia podjęte w niniejszej sprawie są zgodne z treścią art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił, o czym orzeczono w punkcie I. wyroku.

Na podstawie art. 250 § 1 w zw. z § 2 ust. 1-3, § 3 ust. 1 i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 490 z późn. zm.) Sąd przyznał radcy prawnemu B. N. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P.) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę 295,20 zł, w tym 55,20 zł tytułem podatku od towarów i usług (pkt II. wyroku).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.