Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2238063

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 6 października 2016 r.
II SA/Po 422/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Drzazga.

Sędziowie WSA: Edyta Podrazik, Izabela Paluszyńska (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2016 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia (...) maja 2016 r. Nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

W dniach 21 października 2015 r., 26 października 2015 r., 29 października 2015 r., 30 października 2015 r., 4 listopada 2015 r. i 12 listopada 2015 r. K. K. (dalej zwany: Skarżącym) złożył wnioski o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zwrot kosztów zakupu:

- dodatkowej żywności w łącznej kwocie (...) zł,

- płyty trapezowej w kwocie (...) zł,

- przedłużki w kwocie (...) zł,

- biletu do kina w kwocie (...) zł,

- głowicy ceramicznej w kwocie (...) zł,

- szczotki węglowej w kwocie (...) zł,

- doładowania do telefonu w kwocie (...) zł.

W trakcie przeprowadzonej w dniu 10 listopada 2015 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalono, że Skarżący nadal prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie pracuje zawodowo, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w (...) bez prawa do zasiłku. Nie poszukuje pracy we własnym zakresie. Mieszka od 2001 r. w altanie ogrodowej, której właścicielem jej jego ojciec, znajdującej się na terenie Rodzinnych Ogródków Działkowych w (...). Altana jest murowana i ocieplona. Składa się z jednego pokoju, aneksu kuchennego, wc oraz stryszku, brak łazienki. Skarżący korzysta z łazienki u ojca, który mieszka w bliskiej odległości od ogródków działkowych. Do budynku doprowadzona jest energia elektryczna oraz woda. Altana jest ogrzewana piecykiem na węgiel lub grzejnikiem olejowym na prąd. Jedynym źródłem utrzymania Skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. we wrześniu 2015 r. był zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia w kwocie (...) zł, a w październiku 2015 r. - w kwocie (...) zł przyznany przez OPS (...). Ponadto Skarżący otrzymuje zasiłek celowy wysokości (...) zł na zakup żywności i zasiłki celowe na zaspokojenie innych potrzeb. Pozostaje on pod stałą opieką lekarza psychiatry i lekarza rodzinnego. Nie złożył wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności.

Decyzją z dnia (...)2015 r. znak: (...) Prezydent Miasta P. na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 3, i 4, art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3 i 4, art. 11 ust. 3, art. 14, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163 z późn. zm.), § 1 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058) oraz art. 104 k.p.a. odmówił przyznania K. K. pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego na zwrot kosztów zakupu: dodatkowej żywności w łącznej kwocie (...) zł, płyty trapezowej w kwocie (...) zł, przedłużki w kwocie (...) zł, biletu do kina w kwocie (...) zł, głowicy ceramicznej w kwocie (...) zł, szczotki węglowej w kwocie (...) zł oraz doładowania do telefonu w kwocie (...) zł.

W uzasadnieniu organ podał, że Skarżący był wspierany przez (...) zasiłkiem okresowym z tytułu bezrobocia w kwocie (...) zł (wrzesień 2015 r.), (...) zł (od października do grudnia 2015 r.) oraz zasiłkiem celowym na zakup żywności w październiku i listopadzie 2015 r. po (...) zł miesięcznie. Z zasiłku okresowego nie ponosi żadnych opłat związanych z eksploatacją budynku. W okresie od stycznia do listopada 2015 r. Skarżący otrzymał z pomocy społecznej wsparcie w kwocie (...) zł, co w skali miesiąca stanowi kwotę (...) zł. Organ szczegółowo przedstawił zakres tego wsparcia. Wynikało z niego m.in., że oprócz zasiłku okresowego decyzjami z sierpnia 2015 r. otrzymał zasiłek celowy na wykup leków w kwocie (...) zł, zasiłek celowy w kwocie (...) zł, zasiłek celowy w kwocie (...) zł. W październiku 2015 r. otrzymał zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia w kwocie (...) zł i zasiłek celowy na zakup żywności w październiku i listopadzie po (...) zł, zasiłek celowy na zakup leków w kwocie (...) zł, zasiłek celowy na zakup opału w kwocie (...) zł. W listopadzie 2015 r. otrzymał zasiłek celowy na zakup leków w kwocie (...) zł, zakup butli z gazem za (...) zł, zakup dodatkowego opału z dowozem w kwocie (...) zł, zakup obuwia zimowego za (...) zł, zakup kurtki zimowej za (...) zł, opłatę energii elektrycznej w wysokości (...) zł, opłatę za wodę w wysokości (...) zł.

Organ uznał, że zwrot kosztów zakupu żywności zakupionej w październiku i listopadzie 2015 r. za łączną kwotę (...) zł nie jest zasadny albowiem Skarżący otrzymał w tych miesiącach zasiłek celowy na powyższy cel w kwocie (...) zł, zatem zgłaszana potrzeba została już zaspokojona.

Organ nie znalazł również podstaw do zwrotu środków finansowych na zakup pozostałych wskazanych we wniosku rzeczy albowiem nie należały one do niezbędnych potrzeb życiowych, czyli takich bez których nie można egzystować, zagrożone są warunki istnienia osoby w szczególności zdrowia i życia. Ponadto zakupienie przez Skarżącego tych artykułów wskazuje, że z posiadanego dochodu był w stanie zaspokoić te potrzeby, przyznanie środków publicznych nie jest więc zasadne. Zdaniem organu Skarżący z zasiłku okresowego w kwocie (...) zł miesięcznie mógł zaspokoić te potrzeby we własnym zakresie. Organ podał, że pomoc społeczna realizowana w formie zasiłku celowego z art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej ma za zadanie jedynie wspomóc osoby potrzebujące wsparcia, nie jest natomiast świadczeniem stałym.

Decyzję Skarżący odebrał 9 grudnia 2015 r. wraz z decyzjami z 18 listopada 2015 r. przyznającej zasiłek celowy w łącznej kwocie (...) zł i z (...).2015 r. - przyznającej zasiłek celowy na zakup żywności w kwocie (...) zł na miesiąc grudzień 2015 r.

Odwołanie od wyżej opisanej decyzji Skarżący wniósł w terminie w dniu 17 grudnia 2015 r.

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) maja 2016 r. znak: (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ podał, że zgłoszone przez Skarżącego potrzeby nie należą do niezbędnych potrzeb bytowych, na których zaspokojenie przyznawane są zasiłki celowe, zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Środki finansowe w postaci zasiłku celowego mogą być przyznawane na zaspokojenie potrzeby niezbędnej, której strona we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości nie może zaspokoić. Zdaniem organu, brak podstaw do zwrotu kosztu zakupu żywności na kwotę (...) zł, gdyż na ten cel Skarżący otrzymał zasiłek celowy w kwocie (...) zł miesięcznie od października do grudnia 2015 r. Nie ma w ustawie o pomocy społecznej zapisu, z którego wynikałby obowiązek zwrotu kosztów: płyty trapezowej, przedłużki, biletu do kina, głowicy ceramicznej, szczotki węglowej i doładowania do telefonu. Odnośnie doładowania do telefonu organ uznał, że skoro Skarżący zaspokoił tę potrzebę we własnym zakresie domaganie się jej zwrotu nie jest uzasadnione. Skarżący otrzymał zasiłki celowe na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, tj. zakup żywności, leków, opału, energii elektrycznej, wody, butli z gazem. Art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Oznacza to, że decyzja w tym zakresie ma charakter uznaniowy. Sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości odpowiadającej jej oczekiwaniom. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Organ podał, że nie wszystkie wnioskowane przez Skarżącego potrzeby należą do niezbędnych potrzeb życiowych, na które przyznawane są zasiłki celowe.

Skarżący w ustawowym terminie wniósł skargę od wydanej przez SKO w P. decyzji, wskazując, że jest niezadowolony z wydanej decyzji Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Należy na wstępie wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016.1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz. U. z 2016.718; dalej: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

W przedmiotowej sprawie skarga okazała się nieuzasadniona.

Należy wskazać, że Skarżący złożył kilka wniosków w dniach 21 października 2015 r., 26 października 2015 r., 29 października 2015 r., 30 października 2015 r., 4 listopada 2015 r. i 12 listopada 2015 r., w których domagał się przyznania zasiłków celowych na różne cele. Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja z (...) r. Nr (...) dotyczyła odmowy przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zwrot kosztów zakupu dodatkowej żywności w łącznej kwocie (...) zł, płyty trapezowej w kwocie (...) zł, przedłużki w kwocie (...) zł, biletu do kina w kwocie (...) zł, głowicy ceramicznej w kwocie (...) zł, szczotki węglowej w kwocie (...) zł, doładowania do telefonu w kwocie (...) zł. Pozostałe potrzeby zgłoszone przez Skarżącego w ww. wnioskach jak: zakup obuwia, butli z gazem, opału, kurtki zimowej, leków, energii elektrycznej, leków i wody zostały uwzględnione decyzją z 18 listopada 2015 r. (MOPR-J.4021.8102.2015.1946, która nie jest przedmiotem niniejszego postępowania. Połączenie rozpoznania w jednej decyzji kilku wniosków o przyznanie zasiłków celowych było dopuszczalne na podstawie art. 62 k.p.a.

Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2016.930, dalej: "u.p.s."). Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Jak wynika przy tym z art. 39 ust. 2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Ponadto ustawodawca wskazuje w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. (...) poz. 1058), że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza 634,00 zł. Skarżący kryterium tego nie przekracza. Zgodnie z danymi zawartymi w aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 10.11 2015 r. osiąga miesięczny dochód w wysokości (...) zł. Kwotę tę stanowi zasiłek okresowych przyznany na okres od dnia 1 października 2015 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. na mocy decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia (...) 2015 r., nr (...) We wrześniu 2015 r. otrzymywał zasiłek okresowy w kwocie (...) zł miesięcznie przyznany decyzją (...) z dnia (...) 2015 r. na okres od 1 maja do 30 września 2015 r. Zgodnie z art. 8 ust. 4 pkt 2 u.p.s. do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 art. 8 nie wlicza się zasiłków celowych.

Decyzje wydawane w trybie art. 39 u.p.s. są decyzjami uznaniowymi, co oznacza, że organom został pozostawiony pewien luz decyzyjny w kwestii przyznania albo odmowy rozważanego świadczenia z pomocy społecznej (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 6 maja 2008 r., II SA/Bk 137/08, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie oznacza to jednak, że rozstrzygnięcie wydane w przedmiocie zasiłku celowego może być arbitralne. Przeciwnie, dopiero zgromadzenie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i rozważenie go jako całość oraz przekonujące uzasadnienie przyjętego rozstrzygnięcia zwalniają organ administracji publicznej z zarzutu dowolności.

W przedmiotowej sprawie organy rozważyły całokształt sprawy, zgromadziły materiał dowodowy, uwzględniły wszelkie istotne okoliczności sprawy i decyzję w prawidłowy sposób uzasadniły. Nie przekroczyły granic dowolności. Podkreślić należy, że organ I instancji przed wydaniem decyzji dokonał aktualizacji wywiadu środowiskowego, opisał sytuację Skarżącego, który, co nie jest bez znaczenia jest stałym klientem organów pomocy społecznej i jego sytuacja organom jest znana.

Sąd podzielił w pełni stanowisko organów pomocy społecznej zajęte w niniejszej sprawie. Wyrażenie "niezbędna potrzeba bytowa", użyte w art. 39 ust. 1 u.p.s., odnosi się do potrzeb, których zaspokojenie uzasadnione jest podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, który w sposób przykładowy został wskazany w art. 39 ust. 2 u.p.s. Pojęcie to ma zarazem charakter niedookreślony, a jego konkretyzacja następuje przez uwzględnienie okoliczności indywidualnego przypadku rozstrzyganego przez organy administracji publicznej.

Analizując z tej perspektywy żądanie zgłoszone w trakcie aktualizacji wywiadu środowiskowego w dniu 10.11. 2015 r., należy najpierw wskazać, że zakup żywności należy do niezbędnych potrzeb życiowych, które co do zasady podlegają zaspokojeniu przez przyznanie zasiłku celowego. Niemniej z materiału dowodowego wynika, że decyzjami Prezydenta Miasta P. z dnia (...) 2015 r., nr (...), i (...) przyznano Skarżącemu zasiłek celowy w wysokości (...) zł na zakup żywności w październiku i listopadzie 2015 r. We wniosku z 12 listopada 2015 r. Skarżący wnosił o zwrot kwoty (...) zł za żywność zakupioną w dniu 5 listopada 2015 r. (k. 22, 23 akt administracyjnych), we wniosku z 26 października 2015 r. kwoty (...) zł za żywność zakupioną w dniu 25 października 2015 r. (k. 13, 14 akt administracyjnych), we wniosku z dnia 21 października 2015 r. kwoty (...) zł za żywność zakupioną w dniu 16 października 2016 r. (k. 2, 3 akt administracyjnych) - łącznie (...) zł. Abstrahując od faktu, że z przedłożonych rachunków ze sklepu (...) wynika, że w tych dniach nie dokonywał jedynie zakupu żywności, to wskazać należy, że omawiana potrzeba w zakresie zakupu żywności została już zaspokojona i nie podlegała ponownemu finansowaniu ze środków pomocy społecznej.

Organ II instancji zaliczył ponadto do niezbędnych potrzeb życiowych Skarżącego także koszt doładowania telefonu. Wprawdzie potrzeba ta nie została wymieniona expressis verbis w przykładowym wyliczeniu w art. 39 ust. 2 u.p.s. Niemniej, uwzględniając stan zdrowia Skarżącego oraz jego sytuację osobistą i materialną, należy zgodzić się z taką kwalifikacją. Zaliczenie określonego żądania do niezbędnych potrzeb życiowych nie oznacza jednak automatycznego zaspokojenia jej ze środków publicznych. Kierując się bowiem zasadą pomocniczości wyrażoną w art. 3 i 4 u.p.s., należy przyjąć, że zaspokojeniu podlegają tylko te potrzeby, które nie mogą być zrealizowane samodzielnie przez wnioskującego (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 12 lipca 2007 r., II SA/Bk 360/07, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając zatem na uwadze fakt, że Skarżący osiąga dochód miesięczny z tytułu zasiłku okresowego, trafnie organy administracji publicznej uznały, że doładowanie telefonu powinno być pokryte ze środków własnych Skarżącego.

W pozostałym zakresie żądania zgłoszone przez Skarżącego ww. wymienionych wnioskach i opisane wyżej nie podlegały finansowaniu ze środków pomocy społecznej, gdyż nie stanowiły one niezbędnej potrzeby życiowej. Takiego charakteru pozbawiony jest bowiem zakup płyty trapezowej, przedłużki, biletu do kina, głowicy ceramicznej i szczotki węglowej, które można zaliczyć do wydatków dodatkowych, nieobowiązkowych. W kontekście niniejszej sprawy nie zostały także wskazane żadne okoliczności, które pozwalałby na zaliczenie kosztu zakupu tych artykułów, czy wyjścia do kina do niezbędnych potrzeb życiowych. W konsekwencji wydatki te również nie podlegały refundacji ze środków publicznych. Trafnie zatem organy administracji publicznej odmówiły przyznania w opisanym zakresie zasiłku celowego. Tym bardziej, że Skarżący otrzymuje zasiłek okresowy, z którego może pokrywać drobne wydatki, otrzymuje nadto zasiłki celowe na żywność, leki, odzież, obuwie i koszty mieszkania (opał, woda, energia elektryczna, gaz). Jak wykazał organ w skali miesiąca jest to kwota 1019,55 zł. Skarżący nie jest więc pozbawiony pomocy w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb. A jak słusznie zauważyły organy, pomoc społeczna realizowana w formie zasiłku celowego ma za zadanie jedynie wspomóc osobę potrzebującą wsparcia, nie jest natomiast świadczeniem stałym. Organy, rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego muszą mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej.

W tej sytuacji Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. Skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.