Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1976911

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 6 października 2015 r.
II SA/Po 328/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.).

Sędziowie WSA: Danuta Rzyminiak-Owczarczak, Tomasz Świstak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2015 r. sprawy ze skargi E.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) lutego 2015 r. Nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego;

I.

oddala skargę,

II.

przyznaje r.pr. K. Z. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę (...) zł (...) złotych) w tym (...) zł ((...)) tytułem podatku od towarów i usług.

Uzasadnienie faktyczne

Prezydent Miasta decyzją z (...) czerwca 2014 r. na podstawie art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.), w związku z § 1 ust. 3 pkt 1 i uchwały Nr LXII/957/VI/2014 Rady Miasta Poznania z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie. zasad zwrotu wydatków za posiłki oraz zasiłki okresowe i zasiłki celowe przyznane pod warunkiem zwrotu będące w zakresie zadań własnych gminy (Dz. Urz. Woj. Wlkp. poz. 1045) i § 1 uchwały nr LXII/958/VI/2014 Rady Miasta Poznania z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności (Dz. Urz. Woj. Wlkp. poz. 1046) oraz art. 104 k.p.a., art. 130 § 4 k.p.a. (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) przyznał E.K. pomoc finansową w formie zasiłku celowego w kwocie (...) zł na zakup żywności w miesiącu wrześniu 2014 r. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

E. K. złożył odwołanie od powyższej decyzji zarzucając rozstrzygnięciu organu I instancji niezgodność z prawem. Skarżący stwierdził, że niezbędna jest mu pomoc finansowa na zakup żywności w kwocie (...) zł w miesiącu, gdyż posiadane środki finansowe z pomocy społecznej nie wystarczają osobie bezrobotnej i schorowanej na zaspokojenie tej niezbędnej potrzeby bytowej, a ponadto winny mu być przyznane zwiększone środki finansowe z uwagi na konieczność utrzymywania diety, w związku ze schorzeniami układu krążenia, potwierdzonej zaświadczeniem lekarskim.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) lutego 2015 r. na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.) oraz § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823) utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy.

W motywach rozstrzygnięcia Kolegium Odwoławcze wskazało, że organ I instancji wydał przedmiotową decyzję po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie i ustaleniu, że E. K. jest osobą niezarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy, nieaktywną zawodowo z uwagi na swe schorzenia układu krążenia oraz kręgosłupa, prowadzącą samodzielne gospodarstwo domowe. Pan E. K. utrzymuje się ze środków pomocy społecznej - zasiłku okresowego w kwocie miesięcznej (...) zł oraz z dodatku mieszkaniowego w kwocie miesięcznej (...) zł, łączny dochód rzeczywisty wynosił więc w maju 2014 r. - miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku - (...) zł, zatem jest wyższy od kryterium dochodowego, które wynosi dla osoby samotnie gospodarującej 542 zł. Jednakże organ I instancji przyznając zasiłek celowy na żywność dla Strony postępowania wziął pod uwagę podwyższone kryterium dochodowe zgodnie z postanowieniami uchwały z dnia 28 stycznia 2014 r., które wynosi dla osoby samotnie gospodarującej - 813,00 zł. Organ I instancji, analizując wniosek Pana E. K. z dnia 2 czerwca 2014 r. o udzielenie pomocy finansowej na zakup żywności w kwocie (...) zł stwierdził, iż przyznana kwota (...) zł na zakup żywności w sierpniu 2014 r. w sposób wystarczający zabezpiecza zgłoszoną przez wnioskodawcę potrzebę bytową. Organ wydający decyzję z dnia 10 czerwca 2014 r. oparł swe stanowisko o wskazania uchwały Rady Miasta Poznania z dnia 28 stycznia 2014 r., co do wartości jednego gorącego posiłku dziennie - kwota (...) zł - przyznawanego przy spełnieniu kryterium dochodowego dla jednoosobowego gospodarstwa domowego. Zgodnie z cytowaną wyżej uchwałą z dnia 28 stycznia 2014 r. jest to kwota (...) zł. (miesięczne wydatki na żywność wynoszą więc w tym stanie (...) zł). Organ I instancji wskazał także, że pomimo wyższych oczekiwań wnioskodawcy - co do wysokości miesięcznego zasiłku celowego na żywność - nie jest zobowiązany spełnić każdego żądania - także co do wysokości przyznawanej na ten cel pomocy finansowej.

Wypłacana bowiem pomoc finansowa na zakup żywności ma stanowić wsparcie dla Strony postępowania, a nie ją całkowicie utrzymywać. Biorąc zaś wskazaną w uzasadnieniu decyzji z dnia 10 czerwca 2014 r. strukturę miesięcznych wydatków wnioskodawcy (czynsz (...) zł, energia elektryczna (...) zł, gaz (...) zł, leki (...) zł, telefon (...) zł, TV (...) zł, podatek od nieruchomości (...) zł, użytkowanie wieczyste - (...) zł oraz środki czystości (...) zł) wnioskodawca może w wystarczającym zakresie zabezpieczyć z otrzymywanego zasiłku okresowego oraz dodatku mieszkaniowego podstawowe potrzeby bytowe, a z zasiłku celowego w wysokości (...) zł zakupy żywności w miesiącu wrześniu 2014 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (...) analizując akta sprawy oraz treść odwołania Strony postępowania uznało, że argumenty podniesione przez organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia 10 czerwca 2014 r. wskazujące na powód przyznania wnioskodawcy zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie (...) zł, a nie (...) zł, należy uznać za wystarczające by je podzielić i się z nimi zgodzić. Organ I instancji prawidłowo - to jest zgodnie z postanowieniami art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w związku z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów - ustalił dochód miesięczny wnioskodawcy na podstawie aktualizacji wywiadu środowiskowego, decyzji o przyznaniu zasiłku okresowego oraz decyzji o przyznaniu dodatku mieszkaniowego, co wskazuje, że miesięczne dochody Strony postępowania wynoszą (...) zł. Uwzględniając zatem posiadane środki finansowe, a także przyznany zasiłek celowy w kwocie (...) zł na miesiąc wrzesień 2014 r., Strona postępowania może sama zabezpieczyć z otrzymanego zasiłku celowego na żywność w tej wysokości przedmiotową potrzebę bytową w stopniu wystarczającym. Poza tym zaświadczenie lekarskie z dnia 10 marca 2014 r., na które powołuje się wnioskodawca w odwołaniu oraz w swych licznych wystąpieniach z początku lutego oraz w marcu i kwietniu 2014 r., wbrew stwierdzeniu Strony postępowania nie wskazuje na konieczność zachowania diety specjalistycznej, brak wyraźnego wskazania lekarskiego, ani nie zawiera opinii dietetyka co do wskazania potraw, które przy swych schorzeniach, wnioskodawca mógłby spożywać.

Skargę na powyższą decyzję Kolegium z (...) lutego 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył E. K. domagając się przyznania mu zasiłku celowego w kwocie (...) zł ze względu na konieczność stosowania specjalistycznej diety. Nadto domagał się przyznania kwoty (...) zł miesięcznie na koszty prowadzenia rachunku bankowego, na który wpływają środki z pomocy społecznej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym z Poznaniu pełnomocnik skarżącego wnosiła i wywodziła, jak w skardze. Sprecyzowała zarzuty w ten sposób, że zarzuciła naruszenie przepisów art. 39 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego dowolne zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania - w szczególności art. 80 k.p.a., art. 7 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedokładne ustalenie istotnych okoliczności w sprawie, a mianowicie faktu, iż skarżący wymaga specjalistycznej diety, natomiast organ automatycznie zastosował wobec skarżącego przelicznik, jak dla każdej innej osoby ubiegającej się o pomoc społeczną.

Skarżący wnosił, jak w skardze. Oświadczył, że otrzymywany zasiłek wystarcza zaledwie na zakup śniadania i kolacji i dlatego wnioskował o podwyżkę, aby mógł kupić ciepły posiłek. Podkreślił w szczególności, że korzysta ze zwolnień lekarskich, a tym samym nie może pracować.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności).

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez organy obu instancji przyjmując je za własne i czyniąc podstawą swych rozważań.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163 z późn. zm. dalej "u.p.s."). Zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (na dzień orzekania przez organy obydwu instancji Dz. U. z 2012 r. poz. 823), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje: osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza 542 zł, zwanej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Świadczeniem pieniężnym jest m.in. zasiłek celowy (art. 36 pkt 1 lit. c u.p.s.).

Wyjaśnienia wymaga, że kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd ogranicza się do zbadania zgodności z prawem tej decyzji. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydawaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 k.p.a., jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości finansowych organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków pieniężnych.

W ocenie Sądu organom orzekającym w przedmiotowej sprawie nie można zarzucić naruszenia postępowania i dowolności orzekania (art. 7 k.p.a.), jak i naruszenia art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.

Organy nie zakwestionowały trudnej sytuacji materialnej skarżącego. Bezspornym jest, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, której dochód w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku wynosił (...) zł, a więc przekraczał kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., a wynoszące 542 zł. Organy prawidłowo uwzględniły postanowienia uchwały Rady Miasta Poznania z 28 stycznia 2014 r. w sprawie podwyższenia kryterium uprawniającego do zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności (Dz. Urz. Woj. Wlkp. z 2014 r. poz. 1046), gdzie zgodnie z § 1 uchwały podwyższa się do 150% kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 u.p.s., uprawniającego do zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności, tj. do kwoty 813 zł.

Prawidłowo organy administracji przyjęły jako wyznacznik wysokości zasiłku celowego na zakup żywności koszt jednego gorącego posiłku dziennie w kwocie (...) zł, przyznawanego przy spełnieniu kryterium dochodowego jednoosobowego gospodarstwa domowego, co daje miesięcznie (...) zł.

Organy słusznie wskazują, że celem pomocy społecznej nie jest zaspokojenie całkowitych potrzeb wnioskodawcy, ale jedynie wsparcie go w trudnej sytuacji, zatem zasiłek celowy na zakup żywności nie może być przyznany na pokrycie pełnych potrzeb wnioskodawcy w tym zakresie.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa zmierzającą do umożliwienia osobom i rodzinom przezwyciężanie sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Celem pomocy społecznej jest wspieranie, a nie wyręczanie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz umożliwienia im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc państwa ma zatem charakter subsydiarny, tj. dopuszcza się interwencję organów państwa tylko w takich przypadkach, w których osoba lub rodzina rzeczywiście nie ma możliwości samodzielnego przezwyciężania trudności życiowych. Treść tego przepisu powinna być odczytywana przez pryzmat art. 3 ust. 4 u.p.s., który stanowi, że potrzeby osoby i rodziny powinny być zaspokojone, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Świadczenia z pomocy społecznej powinny być więc dostosowane do konkretnej sytuacji indywidualnego beneficjenta. Określone potrzeby osób i rodzin mogą być jednak zrealizowane tylko wówczas, gdy odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach, także finansowych, pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1747/12 - orzeczenie publ. w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji odpowiadają prawu, gdyż organy te w wystarczającym stopniu uzasadniły podstawy przyznania pomocy w wysokości (...) zł, a nie (...) zł, jak tego domagał się skarżący. Skarżący wprawdzie powoływał się na okoliczność zalecanej przez lekarza specjalistycznej diety, ale z przedstawionych kserokopii zaświadczeń lekarskich oraz wyniku badania szpitalnego przedłożonych przed Sądem wynika jedynie, że wymaga stałego i systematycznego leczenia z powodu chorób krążenia i związanej z tym specjalistycznej i zdrowej diety wymaganej dla danego schorzenia. Skarżący ani przed Sądem, ani przed organami administracji nie przedłożył jakiegokolwiek konkretnego, odrębnego zalecenia lekarza, co do wyjątkowych składników tej diety, odpowiednich i specjalnych preparatów. Trudno zatem przyjąć, że skarżący zmuszony jest ponosić dodatkowe i nadzwyczajne koszty związane z żywieniem.

Organy uwzględniły także strukturę stałych miesięcznych wydatków skarżącego, które może zaspokoić z zasiłku stałego oraz dodatku mieszkaniowego, a z zasiłku celowego w wysokości (...) zł wesprzeć koszty zakupu żywności w danym miesiącu.

W kwestii roszczenia skarżącego o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów prowadzenia rachunku bankowego, Sąd zauważa, że organy uwzględniły kwotę (...) zł w strukturze miesięcznych stałych kosztów utrzymania skarżącego i dokonały oceny wniosku o zasiłek celowy na żywność. Z drugiej strony, takie konkretne roszczenie nie było przedmiotem odrębnego rozstrzygnięcia organów I, jak i II instancji, zatem Sąd nie jest uprawniony do zastępowania organów i rozstrzygania w przedmiocie przyznania, czy odmowy takiego zasiłku celowego. W pierwszej kolejności wniosek w tym zakresie rozstrzygnąć muszą organy administracji, co dopiero w dalszej kolejności może podlegać kontroli Sądu.

Kontrolując niniejszą sprawę Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone rozstrzygnięcie naruszało przepisy obowiązującego prawa lub przepisy postępowania.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił, jak orzekł w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 2 ust. 3, § 14 ust. 2 pkt 1c, § 15 i § 16 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przed radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490), jak w punkcie II sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.