II SA/Po 268/20 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3026043

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 czerwca 2020 r. II SA/Po 268/20

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik.

Sędziowie WSA: Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.), Asesor Jan Szuma.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi H. B. i J. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) lutego 2020 r. nr (...) w przedmiocie odmowy sprostowania aktu własności ziemi

I. Uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Starosty (...) z dnia (...) stycznia 2020 r. nr (...),

II. Zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących kwotę (...) zł ((...) złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

Starosta (...) postanowieniem z dnia (...) stycznia 2020 r., nr (...), wydanym na podstawie art. 113 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm., dalej: k.p.a.), sprostował akt własności ziemi nr (...) z dnia (...) grudnia 1972 r., wydany przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w (...). Akt własności sprostowano odpowiednio na 1 stronie w wierszach: 10, 19 i 28 oraz na 2 stronie w wierszach: 7, 10 i 24.

W uzasadnieniu Starosta wyjaśnił, że (...) grudnia 2019 r. wpłynął do urzędu wniosek J. S. i H. B., reprezentowanych przez radcę prawnego K. N., w sprawie sprostowania aktu własności ziemi nr (...) z dnia (...) grudnia 1972 r., wydanego przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w (...) w trybie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1971 r. Nr 27, poz. 250). W opisanym akcie własności ziemi błędnie wpisano: datę urodzenia K. S. w brzmieniu "(...).XII.1925 r." zamiast "(...).XII.1925 r." oraz imię matki K. S. w brzmieniu "N. " zamiast "N. ", a tym samym imię dożywotnika tj. N. K. w brzmieniu "N. " zamiast "N. ".

Starosta następnie wyjaśnił, że zgodnie z art. 113 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych decyzjach. Uregulowana w tym przepisie instytucja sprostowania zawartych w decyzjach oczywistych omyłek służy przywróceniu rzeczywistej woli organu, ilekroć zachodzi pewna niezgodność między rzeczywistą wolą tego organu a jej wyrażeniem na piśmie. Istotną cechą błędu stanowiącą normę dopuszczalności sprostowania jest jego oczywistość. Powinna ona wynikać z natury samego błędu, bądź z porównania rozstrzygnięcia z uzasadnieniem, z treścią wniosku, czy też innymi okolicznościami. Na podstawie odpisu skróconego aktu zgonu, zgodnego z treścią aktu o oznaczeniu: (...), wydanego przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w (...) ustalono, iż K. S., nazwisko rodowe: K.., urodziła się (...) grudnia 1925 r. i była córką A. i N. Powyższe wynika również z oryginału reprodukcji aktu urodzenia N. K. wraz z jego poświadczonym tłumaczeniem z języka rosyjskiego. Tym samym nastąpiła ewidentna pomyłka pisarska przy sporządzaniu aktu własności ziemi, a za dokonaną korektą przemawia stan faktyczny oraz zgromadzone dokumenty.

Na powyższe postanowienie zażalenie złożyła H. S., która podniosła, że nie wyraża zgody na wniesienie poprawek w akcie własności ziemi. Podniosła, że wraz z mężem mieszka w tym gospodarstwie rolnym pod adresem (...) od 1958 r. i od 1986 r. zasiedzieli oni prawo własności tej nieruchomości, o powierzchni (...) ha. Natomiast rodzeństwo mieszka w K. i O. i obecnie chcą sprzedać jej gospodarstwo wraz z jej rodziną.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium lub SKO w (...)) postanowieniem z dnia (...) lutego 2020 r., nr (...), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyliło zaskarżone postanowienie Starosty (...) i orzekło merytorycznie o odmowie sprostowania aktu własności ziemi.

W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że w orzecznictwie i piśmiennictwie sądowo administracyjnym powszechnie przyjęta jest teza, że sprostowanie nie może prowadzić do zmiany rozstrzygnięcia (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej NSA) w Warszawie z dnia 4 maja 1988 r., II SA 1466/87, publ. OSP 1990/11-12 poz. 398). Sprostowaniu nie podlegają błędy popełnione w zakresie sprecyzowania danych strony poprzez określenie daty jej urodzenia oraz miejsca zamieszkania (tak wyrok NSA z 20 marca 2008 r., II OSK 258/07,LEX nr 505247). Kolegium podniosło, że podstawowym wyznacznikiem oczywistej omyłki pisarskiej w rozumieniu art. 113 § 1 k.p.a. jest możliwość natychmiastowego i niepozostawiającego jakichkolwiek wątpliwości wykrycia uchybienia w drodze nawet powierzchownego zestawienia treści rozstrzygnięcia z dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy (tak NSA w wyroku z dnia 19 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 2040/14, pub. LEX 2082501).

Kolegium wskazało, że akt własności ziemi jako decyzja administracyjna podlega sprostowaniu w trybie art. 113 § 1 k.p.a. Przedmiotem sprostowania mogą być wyłącznie "błędy pisarskie i rachunkowe" oraz "inne oczywiste omyłki". W przedmiotowej sprawie pełnomocnik wnioskodawcy domagał się sprostowania aktu własności ziemi poprzez wpisanie imienia "N. " zamiast "N. ". Ponadto w treści wniosku o sprostowanie wpisano nazwisko "(...)" i nazwisko "(...)", do czego organ I instancji nie odniósł się. W analizowanym postanowieniu organ powołał się na odpis skróconego aktu zgonu ((...)) wydanego przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w (...), na podstawie którego ustalił, że K. S. - nazwisko rodowe K., urodziła się (...) grudnia 1925 r. i była córką A. i N. Zdaniem organu powyższe wynika również z oryginału reprodukcji aktu urodzenia N. K., z poświadczonym tłumaczeniem z języka rosyjskiego. Kolegium wskazało, że z reprodukcji aktu urodzenia poświadczonego tłumaczeniem z języka rosyjskiego nie wynika data urodzenia K. S. oraz, że jest ona córką N. K.

Zdaniem Kolegium dopuszczalność uwzględnienia w niniejszej sprawie wniosku o sprostowanie była możliwa po wykazaniu w sposób niebudzący wątpliwości oczywistości ewentualnej omyłki, możliwej do jednoznacznego stwierdzenia w oparciu o materiał dowodowy, którym dysponował organ wydający akt własności z dnia (...) grudnia 1972 r. Oczywistej omyłki organu nie można natomiast wywodzić z przesłanych przy wniosku z dnia (...) grudnia 2019 r.:

- oryginału reprodukcji aktu urodzenia N. K. wraz z jego tłumaczeniem przyjętym z języka rosyjskiego;

- poświadczonym za zgodność odpisem aktu zgonu K. S.

Tym samym w ocenie Kolegium wnioskowanych zmian zapisów w akcie własności nie można dokonać w trybie art. 113 § 1 k.p.a.

H. B. oraz J. S. - reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli skargę na wyżej opisane postanowienie SKO w (...), zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego - art. 113 § 1 k.p.a poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie do stanu faktycznego niniejszej sprawy, co skutkowało uchyleniem postanowienia Starosty (...) nr (...) z dnia (...).01.2020 r. i odmówieniem sprostowania aktu własności ziemi z dnia (...).12.1972 r. nr (...),

2. naruszenie przepisu art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej oraz nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że postanowieniem z dnia (...) marca 2018 r. Sąd Rejonowy w (...) stwierdził, że spadek po K. S. c. A.N., zmarłej w dniu (...).11.2013 r. w (...), ostatnio stale zamieszkałej w miejscowości (...) gmina (...), na podstawie testamentu alograficznego z dnia (...).12.2004 r., otwartego i ogłoszonego w dniu (...).12.2017 r. w Sądzie Rejonowym w (...), w sprawie I Ns (...), nabyli wprost Skarżący.

Postanowieniem z dnia (...).08.2019 r. Sąd Rejonowy w (...) (...) Wydział Ksiąg Wieczystych oddalił wniosek Skarżących o sprostowanie usterki wpisu oraz wniosek o wpis ich prawa własności do księgi wieczystej nr KW (...) z uwagi na wystąpienie w dokumentach załączonych do wniosku o wpis a treścią księgi wieczystej rozbieżności w pisowni imienia matki K. S. - wpisanej dotąd w księdze wieczystej jako właścicielka. Sąd ten stwierdził rozbieżność polegająca na tym, że w księdze wieczystej jako właściciel wpisana jest m.in. K. S., córka A. i N., zaś w treści postanowienia spadkowego z dnia (...).03.2019 r. figuruje K. S., córka A. i N. Okoliczność ta stanowiła przeszkodę do dokonania wpisu zgodnie z wnioskiem, dlatego też zarządzeniem z dnia (...).08.2019 r. pełnomocnik Skarżących został wezwany do jej usunięcia, np. poprzez przedłożenie postanowienia prostującego omyłkę pisarską w ww. postanowieniu lub w dokumencie stanowiącym podstawę wpisu K. S. w księdze wieczystej tj. Akcie Własności Ziemi z dnia (...).12.1972 r. Mając na uwadze powyższe wskazania Sądu pełnomocnik Skarżących wystąpił do Archiwum Państwowego w (...) Oddział w (...) z wnioskiem o sporządzenie i wydanie odpisu skróconego aktu urodzenia N. K. urodzonej (...).11.1987 r. Tłumaczenie przysięgłe doręczonego odpisu skróconego aktu urodzenia N. K. (reprodukcja sporządzona była w języku rosyjskim) potwierdziło, że właściwa pisownia imienia matki K. S. brzmi "N. " a nie "N. ". Postanowienie Sądu Rejonowego w (...) z dnia (...).03.2019 r. zawierało prawidłowe określenie imienia tj. N., dlatego jego prostowanie byłoby bezzasadne.

Nie zgadzając się ze stanowiskiem Kolegium co do braku możliwości sprostowania błędów popełnionych w zakresie sprecyzowania danych strony poprzez określenie daty jej urodzenia oraz miejsca zamieszkania skarżący podnieśli, że organ powołał się na wyrok NSA z dnia 20 marca 2008 r., sygn. II OSK 258/07, LEX nr 505247, dokonując jednakże błędnej interpretacji tezy tego wyroku oraz nie zapoznał się szczegółowo ze stanem faktycznym w nim przedstawionym. Kolegium nie zrozumiało przesłania płynącego z tezy ww. orzeczenia, a mianowicie, że błędy popełnione w zakresie sprecyzowania danych przez określenie jej miejsca i daty urodzenia nie są błędami i omyłkami istotnymi, gdyż nie dotyczą ustaleń obowiązującego prawa, stanu faktycznego sprawy oraz konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej. Teza ww. orzeczenie potwierdzała natomiast, iż postanowienie Starosty (...) o sprostowaniu z urzędu oczywistej omyłki pisarskiej w dacie urodzenia K. S. było zasadne i prawidłowe w świetle dyspozycji art. 113 k.p.a.

Niezrozumiałym jest również powołanie się przez organ na wyrok NSA z dnia 19 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 2040/14 (Lex 2082501). Organ powołując się na tezę ww. orzeczenia wskazał, że podstawowym wyznacznikiem oczywistej omyłki pisarskiej w rozumieniu art. 113 § 1 k.p.a. jest możliwość natychmiastowego i niepozostawiającego jakichkolwiek wątpliwości wykrycia uchybienia w drodze nawet powierzchownego zestawienia treści rozstrzygnięcia z dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy, czego zabrakło w niniejszej sprawie. SKO w (...) i w tym przypadku dokonało błędnej oceny rozstrzygnięcia NSA, niewłaściwie przenosząc tezę orzeczenia na grunt niniejszej sprawy.

Skarżący nie zgodzili się ze stanowiskiem Kolegium, że sprostowanie aktu Własności Ziemi z dnia (...).12.1972 r. nie mogło nastąpić o oparciu o materiał dowodowy, którym dysponował organ wydający postanowienie o sprostowaniu. Odpis skrócony aktu urodzenia N. K. bezsprzecznie potwierdza wolę jej rodziców co do właściwego brzmienia jej imienia. Nie ma bardziej wiarygodnego dokumentu potwierdzającego zaistnienie oczywistej omyłki pisarskiej niż reprodukcja ww. odpisu aktu urodzenia. SKO w (...) nie precyzuje przy tym, dlaczego na podstawie ww. dokumentu nie można uznać żądania Skarżących za zasadne oraz nie wskazuje alternatywnego sposobu załatwienia niniejszej sprawy. Nie będą miały bowiem tutaj zastosowanie przepisy Rozdziału 12 czy Rozdziału 13 Kodeksu Postępowania Administracyjnego normujące wznowienie postępowania, uchylenie, zmianę oraz stwierdzenie nieważności decyzji. W tym miejscu należy wskazać, że akty własności ziemi były decyzjami administracyjnymi wydawanymi na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 z późn. zm.). Art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2004 r. Nr 208, poz. 2128 z późn. zm.) stanowił, że do takich decyzji nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji, a postępowanie administracyjne toczące się w tych sprawach podlega umorzeniu. Z treści tych przepisów nie wynika jednak wprost, by nie było dopuszczalne postępowanie w przedmiocie sprostowania aktu własności ziemi. Stanowisko to jest ugruntowane również w orzecznictwie sądów administracyjnych, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny wyraził je już w wyroku z dnia 21 marca 1996 r. sygn. akt II SA 432/95 (Lex Omega nr 27874). Należy zatem podkreślić, że brak możliwości wzruszenia w trybie administracyjnym aktu własności ziemi, a także niedopuszczalność wydawania nowych aktów własności ziemi, nie powoduje niedopuszczalności prostowania tego rodzaju decyzji administracyjnych (vide: wyrok WSA z dnia 4 lutego 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 1764/12).

Odnosząc się do zarzutu nieodniesienia się przez Starostę (...) w postanowieniu do wskazanego błędnie we wniosku nazwiska "K. " zamiast "K. " skarżący podnieśli, że błąd ten stanowi oczywistą omyłkę pisarską polegającą na przestawieniem liter w tymże nazwisku. Powyższe potwierdza użycie prawidłowo nazwiska K. w pozostałej treści wniosku. Starosta (...) słusznie więc nie podjął sprostowania z urzędu tego nazwiska, gdyż omyłka w nazwisku K. w Akcie Własności Ziemi z dnia (...).12.1972 r. nie nastąpiła.

Skarżący podnieśli, że charakter stwierdzonej omyłki lub błędu musi być przeanalizowany w odniesieniu do każdej indywidualnej sprawy administracyjnej. Jest nadto oczywistym, że sprostowanie aktu nie może w zadym razie prowadzić do merytorycznej zmiany. Zatem nie mogą podlegać sprostowaniu w trybie art. 113 § 1 k.p.a. błędy i omyłki istotne, których dopuszczono się w stosowaniu prawa, stanu faktycznego, i jego kwalifikacji prawnej oraz ustalenia konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej. (vide: wyrok NSA z dnia 19 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 2040/14, wyrok WSA w Opolu z dnia 13 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Op 190/19). Żadna z ww. okoliczności nie ma miejsca w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Starosta (...) słusznie dokonał sprostowania aktu własności ziemi w zakresie wskazanym w postanowieniu z dnia (...).01.2020 r. Oczywista omyłka pisarska będąca przedmiotem wniosku skarżących dotyczyła imienia matki K. S. W Akcie Własności Ziemi z dnia (...).12.1972 r. zapisano imię N. zamiast N. co wskazuje tylko i wyłącznie na oczywistą omyłkę psiarską polegająca na zamianie liter "e" na "y". Na tryb "sprostowania" przedmiotowego aktu własności ziemi powołał się również Sąd Rejonowy w (...) (...) Wydział Ksiąg Wieczystych, dlatego tym bardziej postanowienie SKO w (...) nie może być akceptowane.

Kończąc skarżący wskazali, że w powszechnym użyciu nie występuje imię N. Z informacji na temat tegoż imienia wynika, że jest ono odpowiednikiem imienia męskiego N. Nie ma żadnego dowodu przeciwnego potwierdzającego choćby z małą dozą prawdopodobieństwa, że matka K. S. to N. Sprostowanie aktu własności ziemi w zakresie wskazanym w postanowieniu Starosty (...) spowodowało jedynie usunięcie oczywistych błędów pisarskich, które konieczne były ze względu na słuszny interes Skarżących. Kwestionowanie tej czynności w zażaleniu przez H. S. stanowiło nadużycie jej prawa, które nie może korzystać z ochrony. Sytuacja prawna Skarżących na skutek podważenia postanowienia Starosty (...) nie jest w tej chwili do końca uregulowana. Nie będzie zaś takiej możliwości, gdy nie zostanie usunięta przeszkoda do dokonania wpisu, a więc nie dojdzie do sprostowaniu błędu aktu. Nie ma natomiast możliwości, aby sprostowanie omyłki doprowadziło do przyznania Skarżącym większych uprawnień niż w rzeczywistości posiadają.

SKO w (...) w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Akt administracyjny (decyzja/postanowienie) jest zgodny z prawem, jeżeli jest zgodny z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Jego uchylenie, względnie stwierdzenie nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) zwanej dalej: p.p.s.a.

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Oznacza to po stronie Sądu obowiązek zbadania, niezależnie od podnoszonych w skardze zarzutów, czy zaskarżony akt odpowiada prawu i uwzględnienia skargi, skutkujące w przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowienia - ich uchyleniem, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa procesowego dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - albo skutkujące stwierdzenie nieważności takiej decyzji lub postanowienia, jeśli zachodzą przyczyny przewidziane w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach.

W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia - art. 135 ustawy p.p.s.a.

Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd uznał, że skarga jest zasadna, choć z innych przyczyn aniżeli w niej podniesiono.

Przedmiotem skargi było wyżej opisane postanowienie SKO w (...), którym organ ten uchylił postanowienie Starosty (...) z dnia (...) stycznia 2020 r., nr (...), w przedmiocie sprostowania aktu własności ziemi nr (...) z dnia (...) grudnia 1972 r. i jednocześnie odmówił sprostowania wymienionego aktu własności ziemi.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że Sąd rozpoznający sprawę ze skargi na akt podjęty przez organ administracji publicznej zobowiązany był do zbadania, czy w sprawie rozstrzygały właściwe organy, skoro stosownie do art. 19 k.p.a. organy administracji publicznej winny przestrzegać z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Wyjaśnić należy, że przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, zaś naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu decyzji (postanowienia) powoduje nieważność rozstrzygnięcia niezależnie od wpływu na jego treść (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 luty 2008 r., sygn. IV SA/Wa 2455/07, wyrok WSA w Poznaniu z 17 września 2010 r., sygn. II SA/Po 452/10, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z akt sprawy wynika, że wniosek z dnia (...) grudnia 2019 r. (data wpływu wniosku do Starostwa Powiatowego w (...)) dotyczył sprostowania aktu własności ziemi, wydanego przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w (...) w oparciu o przepisy ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1971 r. Nr 27, poz. 250, z późn. zm.). Ustawa ta uchylona została ustawą z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81, z późn. zm.), która wprowadziła istotne, ze względu na skutki prawne, unormowania. Po pierwsze, sprawy dotyczące regulowania własności gospodarstw rolnych przestały być sprawami załatwianymi w postępowaniu administracyjnym i stały się sprawami cywilnymi, nie należącymi do kompetencji ani samorządu, ani organów administracji rządowej. Po drugie, ustawa ta wprowadziła w art. 4 zasadę utrzymania nabytej na podstawie uchylanej ustawy własności nieruchomości.

Konsekwencją utraty właściwości organów administracji do wydawania aktów własności ziemi był brak przepisów określających właściwość organów w tych sprawach po dniu 6 kwietnia 1982 r., czyli po uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Pierwotnie właściwymi organami w tym zakresie były prezydia powiatowych rad narodowych, jednak na skutek zmian ustrojowych zostały one zniesione, a ich kompetencje przeszły na odpowiednie terenowe organy administracji państwowej - ustawą z dnia 22 listopada 1973 r. o zmianie ustawy o radach narodowych (Dz. U. Nr 47, poz. 276). Dalsze zmiany wprowadzono ustawą z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych (Dz. U. Nr 16, poz. 91), którą zniesiono powiaty. Jednostkami stopnia podstawowego zostały gminy, a stopnia wojewódzkiego województwa. Terenowym organem administracji państwowej stopnia podstawowego w gminie (mieście i gminie) był naczelnik gminy (miasta i gminy), który wydawał decyzje w indywidualnych sprawach z zakresu administracji państwowej. Stosownie do art. 37 ust. 1 tej ustawy zadania i uprawnienia oraz sprawy indywidualne z zakresu administracji państwowej, należące w myśl dotychczasowych przepisów do powiatowych rad narodowych i powiatowych organów administracji państwowej, przejęły z zastrzeżeniem ust. 4 i 5 odpowiednie organy stopnia podstawowego-naczelnicy gmin (miast i gmin). Taki stan istniał w dacie uchylenia ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.

Dalsze zmiany ustrojowe wynikały z ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, z późn. zm.), która uchyliła ustawę z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego, która z kolei uchyliła uprzednio ustawę o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz ustawę o radach narodowych, a także z ustaw: z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591, z późn. zm.) oraz z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872, z późn. zm.). Wskazać w tym miejscu należy, że z art. 3 ust. 3 przepisów wprowadzających z dnia 10 maja 1990 r. wynika domniemanie, że ilekroć w odrębnych przepisach jest mowa o radzie narodowej gminnej, miejskiej, dzielnicowej lub wspólnej dla miasta i gminy bądź o terenowym organie administracji państwowej stopnia podstawowego albo o organach władzy lub administracji państwowej stopnia podstawowego, należy przez to rozumieć odpowiednie organy gminy, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast art. 6 ust. 1 u.s.g. wprowadził ogólną kompetencję gminy do załatwiania spraw publicznych o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżonych ustawami na rzecz innych podmiotów. Kompetencja gminy do rozpoznania niniejszej sprawy wynika także z Konstytucji RP, która w art. 164 stanowi, że podstawową jednostką samorządu terytorialnego jest gmina (ust. 1), wykonująca wszystkie zadania samorządu terytorialnego nie zastrzeżone dla innych jednostek samorządu terytorialnego (ust. 3).

Zasada sukcesji ustrojowej wskazuje zatem na organ gminy jako jednostkę, która na skutek zmian przepisów zastąpiła terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego w zakresie spraw związanych z wydawaniem aktów własności ziemi. Właśnie takie stanowisko w tym względnie wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 sierpnia 2005 r., sygn. II OW 34/05 (dostępny jw. w CBOSA), rozstrzygając spór kompetencyjny i stwierdzając, że "sprawy przyznania indywidualnym podmiotom w drodze decyzji administracyjnej tytułu własności gospodarstw rolnych należy zaliczyć do spraw o znaczeniu lokalnym na poziomie samorządu gminnego, co oznacza, że właściwość w tych sprawach na podstawie art. 6 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym trzeba przypisać samorządowi gminy". Pogląd ten znalazł odzwierciedlenie w licznych orzeczeniach sądu administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 28 maja 2008 r. sygn. II OSK 571/07, wyrok NSA z dnia 15 września 2010 r. sygn. II OSK 1446/09, wyrok WASA w Łodzi z dnia 13 grudnia 2010 r. sygn. II SA/Łd 1058/10, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 7 marca 2012 r. sygn. II SA/Rz 1070/11, dostępne CBOSA) i sąd rozpoznający tę sprawę podziela wyrażone tam stanowiska.

Mając powyższe na uwadze należy zatem uznać, że organem właściwym w sprawach dotyczących decyzji - aktu własności ziemi wydanego na podstawie ustawy z 1971 r. jest organ gminy (wójt, burmistrz, prezydent), natomiast organem wyższego stopnia, zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 17 pkt 1 k.p.a. przy braku szczegółowych uregulowań - samorządowe kolegium odwoławcze (tak: postanowienie NSA z 12 sierpnia 2005 r. sygn. II OW 34/05 (Lex nr 180235).

Reasumując, stwierdzić należy, że organem właściwym w sprawach dotyczących wydanych aktów własności ziemi, w tym np. sprostowania takich decyzji (a w orzecznictwie i doktrynie nie budzi wątpliwości, że wymienione akty własności ziemi były decyzjami administracyjnymi) jest organ gminy (wójt, burmistrz prezydent miasta). Organem zaś wyższego stopnia - samorządowe kolegium odwoławcze.

Przechodząc na grunt niniejszej sprawy należy zatem uznać, że rozpoznając wniosek o sprostowanie wskazanego aktu własności ziemi i wydając postanowienie z dnia (...) stycznia 2020 r., nr (...), Starosta (...) naruszył przepisy o właściwości, bowiem była to kompetencja organu gminy. Naruszenie to stanowi przesłankę nieważnościową określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Kwestia ta umknęła również uwadze SKO w (...) i w konsekwencji organ ten, jako organ II instancji, uchylił postanowienie organu I instancji i orzekł merytorycznie - odmawiając sprostowania aktu własności ziemi, do czego nie był uprawniony bowiem jako organ I instancji rozstrzygał sprawę organ niewłaściwy rzeczowo. Tym samym SKO w (...) naruszyło art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., co stanowi o konieczności uchylenia zaskarżonego postanowienia.

Treść niniejszego wyroku Sądu nie narusza przy tym zakazu orzekania na niekorzyść strony wnoszącej skargę. Zakaz reformationis in peius (art. 134 § 1 p.p.s.a.) nie dotyczy bowiem sytuacji, w której zaskarżony akt lub czynność dotknięte są naruszeniem prawa stanowiącym podstawę do stwierdzenia nieważności. W realiach niniejszej sprawy uwaga ta dotyczy postanowienia organu I instancji, bowiem organ II instancji działał w granicach swojej właściwości rzeczowej. Ponadto należy mieć na uwadze, że zaskarżone postanowienie SKO w (...) było dla skarżących niekorzystne i Sąd uwzględnił skargę, mimo że w ten sposób pogorszy sytuację skarżących z uwagi na konieczność powtórzenia postępowania pierwszoinstancyjnego przez właściwy organ, do którego wniosek skarżących powinien zostać przekazany.

W tym stanie sprawy, wobec naruszenia przepisów dotyczących właściwości na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego, na obecnym etapie Sąd nie miał uprawnienia do rozstrzygania, czy prawidłowo zastosowany został przepis art. 113 k.p.a. bowiem w tej sprawie musi wypowiedzieć się wpierw uprawniony organ administracji publicznej - w obu instancjach.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a i c) p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania w pkt II sentencji wyroku orzeczono zgodnie z art. 200 i art. 205 § 1 ustawy p.p.s.a., zasądzając od SKO w (...) na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania w łącznej kwocie (...) zł. Na kwotę zasądzonych kosztów składa się uiszczony wpis od skargi ((...) zł), koszty zastępstwa procesowego ((...) zł) oraz opłaty od pełnomocnictwa ((...) zł).

Wyrok wydany został na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.