II SA/Po 233/18 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2555567

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 września 2018 r. II SA/Po 233/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Paluszyńska.

Sędziowie WSA: Danuta Rzyminiak-Owczarczak, Edyta Podrazik (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2018 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy (...) z dnia (...). nr (...), znak (...)

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) r., nr (...), Burmistrz Miasta i Gminy (...) działając na podstawie art. 3, art. 5, art. 6, art. 7, art. 8, art. 10, art. 12a, art. 13, art. 14, art. 15, art. 23, art. 25, art. 26 i art. 28 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 z późn. zm.; dalej: "u.ś.r."), art. 32, art. 40 i art. 41 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r. poz. 1428) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.; dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu wniosku M. K., odmówił przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dzieci: S. K., A. K., Z. K., O. K. i W. K. na okres od dnia (...) r. do dnia (...) r.

W uzasadnieniu wyjaśniono, że M. K. udzielono urlopu wychowawczego na okres od (...) r. do dnia (...) r., co na mocy art. 2 pkt 11 u.ś.r. oznacza, że aktualnie nie posiada ona żadnego dochodu. Z dokumentacji wynika również, że mąż wnioskodawczyni D. K. jest zatrudniony od (...) r. i jego miesięczny dochód netto za 2016 r. to kwota (...) zł.

Ponadto organ wyjaśnił, że wnioskodawczyni i jej mąż w 2016 r. posiadali dochód nieopodatkowany z gospodarstwa rolnego w wysokości (...) zł - z obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 22 września 2017 r. wynika, iż przeciętny dochód z pracy w indywidulanych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2016 r. kwotę (...) zł, a M. i D. K. w okresie od (...) r. do (...) r. posiadali gospodarstwo rolne o powierzchni 1,0225 ha przeliczeniowych, natomiast w okresie od (...) r. do (...) r. o powierzchni: 0,3645 ha przeliczeniowych.

W dalszej kolejności wskazano, że na oświadczeniu dotyczącym dochodów nieopodatkowanych M. K. nie uwzględniła alimentów na dzieci, przyznanych aktem notarialnym z dnia (...) r., repertorium A nr (...), któremu nadano klauzulę wykonalności postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia (...) r., sygn. akt (...). Z treści aktu wynika, że D. K. zobowiązał się do płacenia na rzecz małoletniej S. K., A. K., Z. K. i O. K. kwot po (...) zł miesięcznie na każde z nich. Zgodnie z zaświadczeniem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w O. z dnia (...) r., postępowanie egzekucyjne w tej sprawie zostało umorzone z wniosku wierzycielki w dniu (...) r. Jednakże nadal w obrocie prawnym istnieje akt notarialny zasądzający alimenty od D. K. na rzecz jego dzieci. Oznacza to, że M. K. w 2016 r. otrzymała alimenty w wysokości (...) zł. Alimenty te nie mogą zostać odliczone od dochodów męża, gdyż nie są świadczone na rzecz innych osób spoza rodziny.

Dodatkowo, na dochód rodziny w 2016 r. składał się również zwrot z tytułu niewykorzystanej ulgi na dzieci w kwocie (...) zł.

Z powyższego wynika, że miesięczny dochód netto rodziny za 2016 r. wyniósł (...) zł. W składzie rodziny jest 7 osób, wobec czego dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wynosi (...) zł, a nie powinien przekroczyć kwoty 764,00 zł.

W odwołaniu z dnia (...) r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. K. podniosła, że w 2016 r. mąż nie płacił jej alimentów na dzieci, wobec czego kwota (...) zł nie powinna być doliczana do dochodu rodziny.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) r., nr (...), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Zdaniem Kolegium organ I instancji prawidłowo wyliczył dochód rodziny odwołującej osiągnięty w 2016 r. przy uwzględnieniu alimentów po (...) zł na każde z dzieci, czyli łącznie (...) zł miesięcznie. Zdaniem organu odwoławczego twierdzenia odwołującej w przedmiocie nieotrzymywania alimentów są niewiarygodne w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, z którego wynika, iż odwołująca złożyła w dniu (...) r. wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego alimentów. Wobec tego organ I Instancji słusznie przyjął, że w 2016 r. odwołująca otrzymała alimenty na dzieci w kwocie (...) zł i kwota ta została doliczona do jej dochodu. Wprawdzie w treści odwołania strona wskazała, że nie otrzymywała żadnych alimentów w 2016 r., jednak nie przedłożyła żadnych dowodów na potwierdzenie swojego oświadczenia w tym zakresie, a jednocześnie w obrocie prawnym nadal znajduje się akt notarialny A (...) zobowiązujący D. K. do płacenia alimentów w łącznej kwocie (...) zł miesięcznie.

W skardze z dnia (...) r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. K. podniosła, że ze względu na orzeczenie syna o niepełnosprawności kryterium dochodowe na jednego członka rodziny powinno wynosić 1200,00 zł. Dodała, że nie zgadza się z doliczeniem kwoty alimentów do dochodu. Obecnie rodzina po licytacji gospodarstwa rolnego mieszka w domu rodziców skarżącej, który nie jest w pełni wykończony.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie z dnia (...) r. pełnomocnik skarżącej uzupełnił skargę zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 3 pkt 1, 1a, i 2 oraz art. 5 ust. 3 u.ś.r., a także art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu podkreślił, że sposób wyliczenia dochodu rodziny skarżącej poprzez wliczenie kwoty alimentów za 2016 r. był wadliwy, a przyjęcie przez organy, że skarżąca faktycznie otrzymała w 2016 r. alimenty na małoletnie dzieci jedynie na podstawie aktu notarialnego z dnia (...) r. jest dalece niewystarczające. Takie stanowisko nie zostało też w żaden sposób zasadnie uargumentowane i stanowić może wyłącznie domniemanie organów obu instancji. W aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu mogącego potwierdzić tę okoliczność.

Na rozprawie w dniu 13 września 2018 r. skarżąca zakwestionowała ponownie fakt otrzymania w 2016 r. alimentów oraz fakt doliczenia do dochodu rodziny dochodu z gospodarstwa rolnego. Skarżąca wyjaśniła, że w 2015 r. cofnęła wniosek egzekucyjny ponieważ pogodziła się z mężem.W toku egzekucji komorniczej komornik jednorazowo wyegzekwował na poczet alimentów ok. (...) zł - była to kwota jaką D. K. otrzymał z licytacji komorniczej gospodarstwa rolnego, które było jego własnością. W 2016 r. mąż D. K. nie miał żadnych innych dochodów poza wynagrodzeniem za pracę. Po sprzedaży licytacyjnej gospodarstwa rolnego skarżąca i jej mąż nie opłacali podatku rolnego, nie były wystawiane na nich nakazy płatnicze, a także nie występowali nie otrzymywali dotacji. Gospodarstwo sprzedano w dwóch licytacjach - pierwsza odbyła się w listopadzie 2012 r., a druga w lutym 2013 r. Znajdujące się w aktach administracyjnych pismo UMG w (...) z dnia (...) r. zawiera informacje niezgodne z rzeczywistym stanem.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Oś sporu w niniejszej sprawie koncentruje się wokół ustalenia, czy Burmistrz Miasta i Gminy (...) po rozpatrzeniu wniosku M. K. o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dzieci: S. K., A. K., Z. K., O. K. i W. K. na okres od dnia (...) r. do dnia (...), w sposób prawidłowy obliczył dochód członków rodziny uzyskany przez nich w 2016 r., a w konsekwencji, czy zasadnie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z powodu przekroczenia przez rodzinę kryterium dochodowego.

W kontekście powyższego należy w pierwszej kolejności wyjaśnić, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń reguluje ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 z późn. zm.; dalej: "u.ś.r."). W myśl art. 2 pkt 1 tej ustawy, świadczeniami rodzinnymi są m.in. zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego. Prawo do zasiłku rodzinnego, który stosownie do art. 4 ust. 1 u.ś.r. ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, przysługuje m.in. jednemu z rodziców (art. 4 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się w przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie przekracza kwoty 764,00 zł (art. 5 ust. 2 u.ś.r. w zw. z § 1 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2015 r. poz. 1238)).

Dalej wyjaśnić należy, że w myśl art. 3 pkt 2 u.ś.r., dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny, natomiast dochód członka rodziny - przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c (art. 3 pkt 2a u.ś.r.). Zgodnie z ustawową definicją dochodu, zawartą w art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r., poprzez dochód należy rozumieć, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c, 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2032, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu i składki na ubezpieczenie zdrowotne, a także inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym m.in. alimenty na rzecz dzieci (art. 3 pkt 1 lit. c tiret 14 u.ś.r.) oraz dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego (art. 3 pkt 1 lit. c tiret 23 u.ś.r.).

W niniejszej sprawie organy administracji uznały, że miesięczny dochód netto rodziny skarżącej za 2016 r. wyniósł (...) zł, co w przeliczeniu na osobę stanowiło (...) zł i kwota ta przekroczyła kryterium dochodowe. Według wyliczeń organów na dochód rodziny złożyła się kwota dochodu netto D. K. z tytułu zatrudnienia uzyskana w 2016 r. w wysokości (...) zł ((...) zł miesięcznie), a także dochód nieopodatkowany w 2016 r., na który złożyły się dochody z gospodarstwa rolnego w kwocie (...) zł, zwrot z tytułu niewykorzystanej ulgi na dzieci w kwocie (...) zł, a także alimenty na rzecz dzieci w kwocie (...) zł ((...) zł miesięcznie), należne na mocy aktu notarialnego z dnia (...) r., rep. A nr (...). Skarżąca kwestionuje doliczenie do dochodu rodziny w 2016 r. kwoty (...) zł z tytułu alimentów na rzecz dzieci, podnosząc, że ich faktycznie nie otrzymała. Powyższy zarzut skargi Sąd uznał za zasadny.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że w sprawie doszło do naruszenia art. 3 pkt 1 lit. c tiret 14 u.ś.r., które miało wpływ na wynik sprawy, albowiem do dochodów rodziny w 2016 r. wadliwie doliczono nominalną kwotę alimentów wynikających z aktu notarialnego z dnia (...) r., rep. A nr (...). Sąd wyjaśnia, że przy obliczaniu dochodu członków rodziny uwzględnia się kwotę alimentów faktycznie uzyskanych przez osobę uprawnioną, a nie kwotę nominalną wynikającą z orzeczenia sądu lub aktu notarialnego ustalających wysokość alimentów. Czym innym są bowiem alimenty należne (nie otrzymane - wynikające z wyroku lub aktu notarialnego, które nie powinny być wliczane do dochodu), a czym innym alimenty faktycznie otrzymane (które powinny być wliczane do dochodu). W rozpoznawanej sprawie skarżąca konsekwentnie twierdzi, że mąż D. K. w 2016 r. nie płacił na rzecz dzieci alimentów. Jednocześnie organy administracji nie dysponują żadnym dowodem, z którego wynikałoby, że skarżąca otrzymała z tytułu alimentów jakąkolwiek kwotę w 2016 r. Zarazem organy administracji ustaliły, że D. K. jest członkiem rodziny skarżącej i w 2016 r. uzyskał dochód w łącznej kwocie (...) zł netto, zaś ze zgromadzonego przez organy materiału dowodowego nie wynika, aby posiadał on jakieś składniki majątkowe, z których mógłby zadysponować kwotę (...) zł na spłatę alimentów. Należy więc zauważyć, że kwota należnych dzieciom skarżącego alimentów w wysokości (...) zł znacząco - bo o kwotę (...) zł - przekraczała uzyskane w 2016 r. przez D. K. dochody. W świetle powyższego za wiarygodne należy uznać twierdzenie skarżącej, że w 2016 r. nie uzyskała ona od męża D. K., z którym prowadziła wspólne gospodarstwo domowe i którego dochód w całości został doliczony do dochodu rodziny - żadnej kwoty z tytułu alimentów na dzieci, poza wspomnianym dochodem.

Tym samym organy administracji, w sposób arbitralny, naruszając zasady wyrażone w art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., dokonały ustaleń faktycznych nie znajdujących oparcia w zebranym materiale dowodowym przyjmując, że na dochód rodziny skarżącej złożyły się alimenty w kwocie (...) zł. Powyższe uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkować musi uchyleniem wadliwych decyzji organów obu instancji.

Dodatkowo Sąd wyjaśnia, że w przypadku, gdy obowiązek alimentacyjny spoczywa na osobie, której dochód jest wliczany do dochodu rodziny, alimenty świadczone na rzecz dzieci wchodzących w skład tej rodziny podlegają odliczeniu od dochodu zobowiązanego. Wynika to z literalnego brzmienia art. 3 pkt 1 u.ś.r., który stanowi, że od dochodu należy odliczyć kwoty alimentów świadczonych "na rzecz innych osób" - bez zawężenia ich do członków rodziny ubiegającej się o świadczenie lub nie. Nie modyfikuje tej zasady przepis § 15 Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466), zgodnie z którym w przypadku, gdy członek rodziny ma zobowiązania alimentacyjne na rzecz osoby spoza rodziny, od dochodu członka rodziny odejmuje się kwotę alimentów zapłaconych na rzecz tej osoby. W szczególności nie można z przepisu tego wywodzić a contrario, że w przypadku, gdy członek rodziny ma zobowiązanie alimentacyjne na rzecz osoby wchodzącej w skład tej samej rodziny, od jego dochodu nie odejmuje się kwoty alimentów. Omawiany przepis rozporządzenia odnosi się do klasycznej sytuacji, kiedy osoba zobowiązana świadczy alimenty na rzecz osób, których dochodu nie wlicza się do dochodów rodziny ubiegającej się o świadczenie rodzinne. Jest to, słusznie zresztą, podyktowane faktem, że faktyczny dochód zobowiązanego, który zasila budżet rodziny, jest mniejszy właśnie o kwotę płaconych alimentów na rzecz osób spoza rodziny. Zdaniem Sądu przepis ten nie wyklucza jednak odjęcia od dochodów członka rodziny kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych członków tej samej rodziny, których dochód dolicza się do dochodów rodziny. Przeciwne stanowisko prowadziłoby do dwukrotnego ujęcia w dochodzie rodziny tej samej kwoty - kwoty alimentów uprawnionego członka rodziny i kwoty dochodu zobowiązanego członka rodziny, niepomniejszonego o świadczone alimenty.

Dalej wskazać należy, że skarżąca na rozprawie w dniu 13 września 2018 r. podniosła, że gospodarstwo rolne - z którego dochody zostały doliczone do dochodu rodziny za rok 2016 r. - zostało sprzedane w dwóch licytacjach komorniczych (w listopadzie 2012 r. i w lutym 2013 r.), od tego czasu ani skarżąca ani jej mąż D. K. nie są właścicielami gospodarstwa rolnego, nie płacili podatku rolnego i nie występowali o dotacje. Wobec tego organy administracji powinny wyjaśnić, czy w 2016 r. mąż skarżącej faktycznie osiągał dochód z gospodarstwa rolnego oraz zweryfikować informacje zawarte w piśmie Urzędu Miasta i Gminy w (...) z dnia (...) r. znak (...) Sąd zauważa przy tym, że skarżąca w oświadczeniu o dochodzie nieopodatkowanym z dnia (...) r. (ZSR-05) wykazała dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie (...) zł i organy nie miały podstaw do kwestionowania tego oświadczenia na etapie prowadzonego postępowania. Niemniej jednak skoro w postępowaniu przed Sądem skarżąca zakwestionowała fakt uzyskania dochodu z gospodarstwa rolnego, a wydane w sprawie decyzje polegają uchyleniu z powodów wadliwości omówionej wcześniej, to należy wyjaśnić również tę rozbieżność.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi należy wyjaśnić, że skarżąca błędnie wywiodła, że w przypadku jej rodziny kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania zasiłku rodzinnego powinno wynosić 1.200,00 zł miesięcznie na osobę w rodzinie. Kwota 764,00 zł wynika bowiem z art. 5 ust. 2 u.ś.r. w zw. z § 1 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2015 r. poz. 1238)).

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; dalej: "p.p.s.a."), uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) r. oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy (...) z dnia (...) r., albowiem wydano je z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 lit. a i art. 3 pkt 1 lit. c tiret 14 u.ś.r., które miał wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy ponownie wyliczyć dochód rodziny skarżącej, uwzględniając wytyczne Sądu wskazane w niniejszym orzeczeniu.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.