Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1807305

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 13 sierpnia 2015 r.
II SA/Po 147/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak.

Sędziowie: NSA Grażyna Radzicka, WSA Tomasz Świstak (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2015 r. sprawy ze skarg J. G.-C. i B. G. na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia (...) 2014 r. Nr (...) w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia;

I.

oddala skargę J. G.-C.,

II.

odrzuca skargę B. G.,

III.

zwraca B.G. kwotę 100,- (stu) złotych tytułem uiszczonego wpisu od skargi.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w R. (dalej: PINB w R.) z dnia (...) 1999 r., nr (...), wydaną na podstawie art. 48 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane nałożono na D. i B. G. obowiązek rozbiórki obiektu budowlanego - kurnika posadowionego na działce (...) w S. (przy granicy z działką (...)). Ostateczną decyzją z dnia (...) 1999 r., nr (...), Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: WINB) utrzymał w mocy decyzję PINB w R. Skargę na powyższą decyzję oddalił Naczelny Sąd Administracyjny o.z. w Poznaniu wyrokiem z dnia 25 stycznia 2001 r.

W dniu 5 kwietnia 2001 r. J. G. otrzymała upomnienie, wzywające ją do wykonania obowiązku wynikającego z powyższej decyzji, bowiem nakaz rozbiórki nie został wykonany.

Następnie dnia (...)2002 r. PINB w R. wystawił, tytuł wykonawczy nr (...), w którym stwierdził na podstawie art. 27 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, że egzekucji administracyjnej podlega wymagalny obowiązek określony w decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w R. z dnia (...) 1999 r., nr (...) obejmujący dokonanie rozbiórki obiektu budowlanego - kurnika wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę na działce (...) w S.

Postanowieniem z dnia (...) 2002 r., nr (...) PINB w R., działając na podstawie art. 119 § 2 w zw. z art. 121 § 4 i 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nałożył na J. G. grzywnę w celu przymuszenia w kwocie 665 496.

Dnia (...) 2002 r. WINB postanowieniem nr (...) uchylił postanowienie o grzywnie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Postanowieniem z dnia (...) 2002 r., (...) Inspektor Powiatowy ponownie nałożył na J. G. grzywnę w celu przymuszenia do wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym z dnia (...) 2002 r., (...). Grzywnę tą nałożono w kwocie 591 552 zł Postanowieniem z dnia (...) 2002 r., WOA (...) Inspektor Wojewódzki utrzymał w mocy postanowienie z dnia (...) 2002 r.

Na powyższe postanowienie J. G. wniosła skargę, domagając się jego uchylenia. W skardze zarzucono naruszenie przepisu art. 122 § 2 pkt 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji argumentując, iż pouczenie o skutkach nieuiszczenia grzywny w terminie oraz wezwanie do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym w terminie wskazanym w postanowieniu i zagrożeniu, że w razie nie wykonania obowiązku w terminie będzie orzeczone wykonanie zastępcze - powinny były być zawarte w sentencji, a nie w uzasadnieniu postanowienia. Nadto skarżąca podniosła, że zastosowany środek egzekucyjny jest rażąco surowy, bowiem środkiem tańszym, mniej uciążliwym i realizującym wprost tytuł wykonawczy byłoby ewentualnie wykonanie zastępcze oraz stwierdziła, iż postępowanie egzekucyjne powinno być zawieszone do czasu rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania w przedmiocie decyzji nakazującej rozbiórkę budynku.

Wyrokiem z dnia 17 listopada 2004 r., sygn. II SA/Po 2217/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę J. G. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Poznaniu z dnia 26 sierpnia 2002 r. w przedmiocie nałożenia grzywny w cel przymuszenia.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła J. G. zaskarżając go w całości.

Wyrokiem z dnia 25 lipca 2006 r., sygn. II OSK 463/05 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 listopada 2004 r. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że przedmiotem postępowania egzekucyjnego w rozpoznawanej sprawie jest obowiązek o charakterze niepieniężnym, bowiem odnosi się do wykonania decyzji nakazującej rozbiórkę budynku gospodarczego określanego również jak kurnik o powierzchni 1232 m2. W postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym obowiązku o charakterze niepieniężnym ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji do realizacji tego obowiązku przewiduje się następujące środki egzekucyjne: grzywnę w celu przymuszenia, wykonanie zastępcze, odebranie rzeczy ruchomej, odebranie nieruchomości, opróżnienie lokalu i innych pomieszczeń, przymus bezpośrednia (art. 1a pkt 12b ustawy). Z uwagi na charakter prowadzonego postępowania w okolicznościach sprawy organ egzekucyjny ma możliwość zastosowania jedynie dwóch środków egzekucyjnych spośród wszystkich wyżej wymienionych: grzywny w celu przymuszenia oraz wykonania zastępczego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonując wyboru właściwego środka egzekucyjnego dotyczącego obowiązku o charakterze niepieniężnym należy kierować się zasadami postępowania egzekucyjnego. Jedna z podstawowych zasad tego postępowania zawarta została w art. 7 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Art. 7 § 2 ustawy stanowi, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Z zasady tej wynika obowiązek badania, który ze środków egzekucyjnych prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że w okolicznościach sprawy nie można, przy uwzględnieniu wysokości ustalonej grzywny w celu przymuszenia w kwocie 591 552 zł, uznać, że tenże środek zastosowany w sprawie jest mniej uciążliwy dla skarżącej, w sytuacji kiedy stwierdzenia tego nie można zweryfikować na podstawie akt sprawy. Sąd zauważył, że brak było w aktach sprawy niezbędnych rozważań, które pozwalałyby na uznanie, że wartość wykonania zastępczego przewyższałaby wielkość ustalonej grzywny. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazywane przesłanki z art. 125 i 126 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie potwierdzają zasadność uznania wymierzenia grzywny w celu przymuszenia, jako środka w okolicznościach tej sprawy mniej uciążliwego.

Prawomocnym wyrokiem z dnia 19 października 2006 r., sygn. II SA/Po 545/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił postanowienie Inspektora Wojewódzkiego z dnia (...) 2002 r., (...).

Uwzględniając wskazania zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. II OSK 463/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zauważył, że w uzasadnieniu postanowienia z dnia (...) 2002 r., (...) zabrakło rozważań wskazujących na niecelowość stosowania wykonania zastępczego, a okoliczności takie nie wynikały również jednoznacznie z akt sprawy.

Sąd wskazał w szczególności, że badając ewentualną niecelowość zastosowania środka w postaci wykonania zastępczego należałoby m.in. ustalić i rozważyć choćby przybliżony stopień złożoności niezbędnych robót rozbiórkowych, ich orientacyjny koszt, ewentualny zakres i faktyczne możliwości współdziałania z zobowiązanym, co może być niezbędne dla prawidłowego zastosowania wymienionego środka w związku z koniecznością zaprzestania prowadzonej w przedmiotowym obiekcie hodowli, opróżnienia obiektu i zapewnienia stosownych pomieszczeń dla usuwanych z obiektu zwierząt.

W następstwie powyższego prawomocnego orzeczenia WINB ponownie rozpoznając zażalenie strony uchylił postanowienie z dnia (...) 2002 r., nr (...), a sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Postanowieniem z dnia (...) 2009 r., nr (...) PINB w R., działając na podstawie art. 119 § 2 oraz art. 121 § 4 i 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nałożył na J. G. grzywnę w wysokości 967 187,52 zł i wezwał jednocześnie zobowiązaną do wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym z dnia (...)2002 r., (...) w terminie do dnia 30 grudnia 2009 r. pod rygorem orzeczenia wykonania zastępczego.

W uzasadnieniu postanowienia PINB w R. zaznaczył, że w dniu 29 października 2009 r. ponownie przeprowadził dowód z oględzin kurnika położonego na działce (...) w S. i stwierdził, że obowiązek dokonania rozbiórki zawarty w tytule wykonawczym nałożony decyzją z dnia (...) 1999 r., nr (...) nie został wykonany, a w przedmiotowym kurniku nadal prowadzona była hodowla indyków. Hodowla ta prowadzona była nieprzerwanie od ostatniej kontroli, przeprowadzonej w dniu 9 maja 2008 r. Pełnomocnik zobowiązanej J. G. oświadczył, że w kurniku prowadzona jest hodowla indyków, a na podstawie podpisanych umów jest ona przewidziana do końca obecnego cyklu hodowlanego, to jest do lutego - marca 2010 r.

Następnie PINB w R. wskazał w uzasadnieniu swojego postanowienia, że sporządził kosztorys inwestorski robót polegających na rozbiórce budynku. Kosztorys ten określił wartość robót związanych z rozbiórką kurnika na kwotę 222 157,46 zł brutto. Organ przyznał, że stanowi to kwotę znacznie niższą od kwoty grzywny w celu przymuszenia, obliczoną na podstawie obowiązujących w tym okresie przepisów. Zaznaczył jednak, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego poprzez wykonanie zastępcze za zobowiązaną i na jej koszt przy użytkowaniu kurnika i hodowli w nim kilku tysięcy piskląt indyka jest praktycznie niemożliwe bez wyprowadzenia indyków do innego budynku inwentarskiego przystosowanego do hodowli indyków. Pismem z dnia 30 września 2009 r., nr (...) Inspektor Powiatowy zwrócił się do Powiatowego lekarza Weterynarii z zapytaniem czy na terenie powiatu rawickiego znajduje się budynek inwentarski nadający się do prowadzenia hodowli indyka, do którego można by przemieścić indyki z kurnika przeznaczonego do rozbiórki. Pismem z dnia 2 listopada 2009 r., nr (...) Powiatowy Lekarz Weterynarii poinformował, że nie posiada budynku o powierzchni wymaganej do przeniesienia hodowli indyków.

Dalej organ wyjaśnił, iż wykonanie zastępcze obowiązku dokonania rozbiórki przedmiotowego obiektu budowlanego - kurnika, jest możliwe tylko w sytuacji, gdy zobowiązana współpracuje z organem egzekucyjnym albo co najmniej znosi postępowanie egzekucyjne i go nie utrudnia. Tymczasem J. G. nie wykonała dobrowolnie obowiązku nałożonego tytułem wykonawczym. Do momentu podjęcia postępowania egzekucyjnego w dniu 9 maja 2008 r. nie współpracowała z Inspektorem Powiatowym. Mając świadomość ciążącego na niej obowiązku, działając z premedytacją uniemożliwia prowadzenie postępowania egzekucyjnego prowadząc hodowlę indyka w obiekcie, który powinna rozebrać. Zobowiązana zawierała długoterminowe umowy kupna indyka, aby poprzez fakty dokonane uczynić niemożliwym wykonanie obowiązku rozbiórki kurnika poprzez orzeczenie wykonania zastępczego. Ponadto zobowiązana działając poprzez swojego pełnomocnika podczas kontroli w dniu 29 października 2009 r. oświadczyła, że zamierza złożyć wniosek o legalizację kurnika podlegającego rozbiórce. Takie oświadczenie zobowiązanej oznacza, że nie zamierza wykonać obowiązku rozbiórki. Zatem bez współpracy zobowiązanej z Inspektorem Powiatowym, polegającej na znoszeniu postępowania egzekucyjnego, niewprowadzaniu piskląt indyków do przedmiotowego kurnika, prowadzenie postępowania egzekucyjnego poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego wykonania zastępczego jako najmniej uciążliwego, jest niemożliwe.

Wskazując na powyższe Inspektor Powiatowy postanowił zastosować jako środek egzekucyjny grzywnę w celu przymuszenia. W ocenie organu egzekucyjnego grzywna w celu przymuszenia jest środkiem egzekucyjnym adekwatnym do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Dolegliwość finansowa, polegająca na konieczności uiszczenia wysokiej grzywny w wysokości 967 187,50 zł stanowić powinna istotny bodziec skłaniający zobowiązaną do wykonania obowiązku zawartego w tytule wykonawczym.

W końcowej części postanowienia Inspektor Powiatowy wyjaśnił, że wysokość grzywny została obliczona zgodnie z art. 121 § 5 ustawy w następujący sposób: powierzchnia zabudowy objęta nakazem przymusowej rozbiórki 1232,40 m2 x (0,2 x 3 924,00 zł) (co stanowi 1/5 ceny 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego za 1 kwartał 2009 r., ogłoszonej w Komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 27 sierpnia 2009 r. do obliczania premii gwarancyjnej dla posiadaczy oszczędnościowych książeczek mieszkaniowych) = 967 187,50 zł.

Pismem z dnia 8 grudnia 2009 r. J. G., reprezentowana przez adw. J. P., wniosła zażalenie na postanowienie z dnia 1 grudnia 2009 r.

Postanowieniem z dnia (...) 2011 r., nr (...) Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, uchylił powyższe postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia WINB wskazał, że organ I instancji powinien ustalić, czy takiego obiektu, do którego można by przenieść indyki, nie ma w ościennych powiatach, a jeżeli takie obiekty występują, to jakie byłyby koszty przeniesienia, bowiem i te koszty (transportu, żywienia, utrzymania itp.), podobnie jak zapłata dla wykonawcy, wliczają się do kosztów wykonania zastępczego. Nadto organ odwoławczy zauważył, że zobowiązana zleciła wykonanie projektu rozbiórki kurnika, dlatego też należy ustalić czy zobowiązana przystąpiła do robót rozbiórkowych. Organ stwierdził, że z uwagi na fakt, iż środki egzekucyjne stosowane w postępowaniu egzekucyjnym są dotkliwe (grzywna w celu przymuszenia, wykonanie zstępcze), to organ egzekucyjny powinien wszechstronnie ustalić możliwości i celowość zastosowania danego środka egzekucyjnego.

Prawomocnym wyrokiem z dnia 11 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z (...) 2011 r., (...).

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, iż w jego ocenie opisane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przyczyny uchylenia postanowienia organu I instancji są niewystarczające w świetle art. 138 § 2 w zw. z art. 144 k.p.a. zdaniem orzekającego w sprawie Sądu w uzasadnieniu postanowienia z dnia (...) 2009 r., (...) Inspektor Powiatowy obszernie i rzetelnie uzasadnił swoje stanowisko co do konieczności nałożenia grzywny. Powołując się na zasadę wynikającą z art. 7 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przedstawił motywy, z powodu których - jego zdaniem - w konkretnych okolicznościach niniejszej sprawy zastosowanie środka w postaci wykonania zastępczego nie byłoby właściwe. Z uzasadnienia postanowienia pierwszoinstancyjnego wynika zwłaszcza, że organ egzekucyjny był świadomy dysproporcji pomiędzy stosunkowo niskimi kosztami wykonania zastępczego a wysokością nałożonej grzywny, niemniej jednak uznał, że w szczególnych okolicznościach sprawy tylko środek w postaci grzywny w celu przymuszenia może skłonić zobowiązaną do zakończenia działalności hodowlanej w budynku przeznaczonym do rozbiórki. Inspektor Powiatowy uwypuklił też fakt, że pomimo, iż postępowanie egzekucyjne toczy się w długim już okresie czasu, J. G. nie zakończyła działalności w kurniku objętym decyzją rozbiórkową. Co więcej, zobowiązana, za pośrednictwem pełnomocnika, złożyła oświadczenie o zamiarze jego legalizacji, co należy odczytywać jako brak woli realizacji obowiązku określonego w tytule wykonawczym.

Wobec uzasadnienia postanowienia PINB w R. niewystarczającym był zdaniem tut. Sądu argument organu odwoławczego wskazujący na konieczność weryfikacji, czy w ościennych powiatach znajdują się budynki, do których można przenieść hodowlę indyków oraz jaki jest koszt takiego przeniesienia. Kwestię tą mógł bowiem bez przeszkód ustalić WINB zwracając się do Powiatowego Lekarza Weterynarii, ewentualnie zlecając w razie potrzeby odpowiednią wycenę (jeżeli przeniesienie hodowli okazałoby się w ogóle możliwe). To samo dotyczy ustalenia czy J. G. rozpoczęła rozbiórkę obiektu czy też nie. W tej ostatniej kwestii WINB, w razie powzięcia jakichkolwiek wątpliwości, powinien zwrócić się do zobowiązanej ze stosownym zapytaniem. Zdaniem Sądu rozstrzygnięcie organu II instancji prowadzi do niepotrzebnego przedłużania postępowania egzekucyjnego.

Dalej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, iż organ odwoławczy powinien ustalić, czy możliwość przeniesienia hodowli do obiektów w ościennych powiatach w ogóle istnieje, a jeżeli tak, samodzielnie i definitywnie powinien rozstrzygnąć czy w warunkach niniejszej sprawy takie przeniesienie hodowli w ramach wykonania zastępczego (i rozbiórka obiektu) jest właściwym środkiem egzekucji.

W orzeczeniu z dnia 11 grudnia 2013 r. Sąd przypomniał nadto, że w prawomocnym wyroku z dnia 19 października 2006 r., II SA/Po 545/06 wyraźnie wskazano, że współpraca ze zobowiązaną jest istotnym czynnikiem, który powinien być brany pod uwagę, jeśli chodzi o wybór zastosowanego środka egzekucji, dlatego nie bez znaczenia dla sprawy pozostaje argumentacja dotycząca tej kwestii zawarta postanowieniu z dnia (...) 2009 r., (...), gdzie Inspektor Powiatowy podjął starania, aby wyjaśnić wątpliwości i uzupełnić braki zauważone przez Sąd.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Poznaniu wydał w dniu (...) 2014 r. postanowienie nr (...), którym uchylił zaskarżone postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w R. z dnia 1 grudnia 2009 r. w części dotyczącej wskazanego terminu do uiszczenia grzywny w celu przymuszenia (tekst jedn.: do dnia 30 grudnia 2009 r.) oraz w części dotyczącej terminu do wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym z dnia (...) 2002 r., nr (...) (tekst jedn.: do dnia 30 grudnia 2009 r.) i wezwał do uiszczenia grzywny w celu przymuszenia w terminie do dnia 30 listopada 2014 r. oraz wezwał J. G.-C. do wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym z dnia (...)2002 r., nr (...) do dnia 30 października 2014 r. W pozostałej części zaskarżone postanowienie zostało utrzymane w mocy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia WINB wyjaśnił, iż egzekwowany obowiązek został nałożony na zobowiązanych na podstawie art. 48 ustawy Prawo budowlane i polega na dokonaniu rozbiórki obiektu budowlanego - kurnika zlokalizowanego na działce nr (...) w S. Zatem ustalenie grzywny w oparciu o art. 121 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest prawidłowe. W przypadku obowiązku o charakterze niepieniężnym wynikającego z przepisów prawa budowlanego organ egzekucyjny, kierując się zasadami wyrażonymi w art. 7 § 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, mógł zastosować grzywnę w celu przymuszenia (art. 119 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) lub wykonanie zastępcze (art. 127 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.). Z art. 122 § 2 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że w przypadku obowiązków wynikających z prawa budowlanego ustawodawca dał organom egzekucyjnym możliwość zastosowania grzywny w celu przymuszenia przed zastosowaniem środka w postaci wykonania zastępczego. Organy egzekucyjne powinny z tej możliwości korzystać w przypadku, gdy zastosowanie wykonania zastępczego jest niecelowe.

Dalej organ odwoławczy wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie wykonanie rozbiórki kurnika za zobowiązaną i na jej koszt przy użytkowaniu kurnika, które zostało potwierdzone w protokole sporządzonym podczas kontroli przeprowadzonej przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dnia 1 lipca 2014 r., jest niemożliwe bez wyprowadzenia indyków do innego budynku inwentarskiego przystosowanego do hodowli indyków. Z ustaleń dokonanych prze organ I instancji wynika, iż na terenie powiatu rawickiego oraz sąsiednich powiatów nie obiektów spełniających warunki weterynaryjne hodowli indyków. Z powyższego wynika, iż w przedmiotowej sprawie nie ma możliwości zastosowania środka egzekucyjnego w postaci wykonania zastępczego.

WINB zauważył, iż J. G.-C. swoim zachowaniem wskazuje, iż nie zamierza podjąć działań w celu wykonania obowiązku rozbiórki przedmiotowego obiektu - w toku kontroli przeprowadzonej przez organ I instancji poinformowała pracownika organu, iż zakontraktowała kolejne dostawy piskląt do kurnika i zamierza dokonać jego legalizacji. Poprzez swoje działania zobowiązana uniemożliwia zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci wykonania zastępczego.

W tej sytuacji, zdaniem organu, zasadnym jest wymierzenie stronie grzywny w celu przymuszenia. Organ wyjaśnił jednocześnie, iż zgodnie z art. 125 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w razie wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym, nałożone, a nieuiszczone lub nieściągnięte grzywny w celu przymuszenia podlegają umorzeniu, natomiast w przypadku ich ściągnięcia podlegają one zwrotowi.

Dalej organ wskazał podstawę prawną i sposób wyliczenia wysokości wymierzonej grzywny, stwierdzając, iż została ona ustalona przez organ I instancji w prawidłowej wysokości.

Mając na względzie, iż terminy uiszczenia grzywny oraz wykonania obowiązku określone w postanowieniu organu I instancji już minęły, Inspektor Wojewódzki uznał za stosowane wyznaczyć nowy termin wykonania obowiązku oraz termin uiszczenia grzywny, mając przy tym na względzie wielkość obiektu oraz sposób jego użytkowania.

Skargi na powyższe postanowienie wnieśli J. G.-C. oraz B. G.

Skarżąca J. G.-C. zarzuciła naruszenie:

- art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niezastosowanie się przez organ II instancji do wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Po 1128/13 w zakresie ustalenia czy w ościennych powiatach znajdują się budynki co do których można przenieść hodowlę indyków oraz jaki byłby koszt takiego przeniesienia;

- art. 7 § 2 w zw. z art. 119 § 1 i § 2 w zw. z art. 127 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez niezastosowanie przez organ egzekucyjny najmniej uciążliwego dla skarżącej środka egzekucyjnego, który bezpośrednio zmierzałby do wykonania nałożonego na skarżącą obowiązku;

- art. 8 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez skierowanie egzekucji do przedmiotów niezbędnych do pracy zarobkowej skarżącej;

- art. 59 § 1 pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez nieumorzenie postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie pomimo niewykonalności obowiązku skarżącej;

- art. 7 oraz art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego w niniejszej sprawie w zakresie ustalenia budynków, do których można by przenieść hodowlę indyków oraz błędną analizę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w zakresie ustalenia, że obowiązek skarżącej jest wykonalny;

- art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez brak zapewnienia skarżącej czynnego udziału w sporządzeniu kosztorysu inwestorskiego dotyczącego przewidywanych kosztów wykonania zastępczego rozbiórki kurnika, przejawiającego się w braku zawiadomienia skarżącej o ww. czynności oraz uniemożliwieniu jej wypowiedzenia się co do jego wyników;

- art. 124 § 2 oraz art. 125 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez brak należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego zaskarżonego postanowienia w zakresie zarzutów zgłoszonych przez skarżącą zażaleniu oraz w zakresie zobowiązania skarżącej do uiszczenia grzywny w celu przymuszenia w terminie do dnia 30 listopada 2014 r. oraz wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym w terminie do dnia 30 października 2014 r.

Uzasadniając podniesione zarzuty skarżąca wskazała, że organ pozostawał związany wyrokiem Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Po 1128/13, w którym Sąd zobowiązał WINB do samodzielnego ustalenia czy w ościennych powiatach znajdują się budynki co do których można przenieść hodowlę indyków oraz jaki byłby koszt takiego przeniesienia, a następnie do definitywnego rozstrzygnięcia czy w warunkach niniejszej sprawy takie przeniesienie hodowli w ramach wykonania zastępczego jest właściwym środkiem egzekucji, tymczasem to PINB, nie WINB zwrócił się zapytaniem do Powiatowych Inspektorów Weterynarii w "ościennych" powiatach. Tym niemniej, w sprawie uzyskano odpowiedź odmowną jedynie od Powiatowych Inspektorów Weterynarii z R., M., T., G., G. i L. Z "ościennych" powiatów zabrakło zwrócenia się przez organ do Powiatowego Inspektoratu Weterynarii w Krotoszynie. Nadto organ ograniczając swoje zapytanie jedynie do bezpośrednio sąsiadujących powiatów zbyt literalnie potraktował zalecenia WSA, bowiem zważając na rażącą dysproporcję pomiędzy orzeczoną grzywną w wysokości 967 187,52 zł, a znajdującym się w aktach kosztorysem dotyczącym ewentualnej rozbiórki kurnika, ustalającym wartość robót budowlanych na kwotę 222 157,48 zł - należało opowiedzieć się za wykładnią celowościową ww. zaleceń Sądu i skierować zapytania również do innych powiatów. Istnieje bowiem wysokie prawdopodobieństwo, iż wykonanie zastępcze, którego koszt obejmowałby m.in. przewiezienie indyków do innego, niż te uwzględnione przez WINB powiatu - nadal pozostawałoby mniej dotkliwym dla skarżącej środkiem egzekucyjnym.

Dalej w skardze wskazano, że zgodnie z art. 8 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie podlegają egzekucji administracyjnej narzędzia i inne przedmioty niezbędne do pracy zarobkowej wykonywanej osobiście przez zobowiązanego. Przyjmuje się, iż narzędzia i inne przedmioty niezbędne do pracy zarobkowej, wykonywanej przez zobowiązanego, mogą dotyczyć różnych przedmiotów, zależnych od rodzaju jego pracy. Z komentowanego ograniczenia mogą korzystać osoby wykonujące zarówno pracę fizyczną, jak i umysłową, pracę w ramach stosunku pracy, jak i "pracę wolną" oraz osoby prowadzące osobiście ewidencjonowaną działalność gospodarczą Przepis ten stwarza gwarancje poszanowania minimum egzystencji dla zobowiązanego będącego osobą fizyczną, zaś dla osoby fizycznej prowadzącej przedsiębiorstwo - egzekucja powinna z kolei zapewniać minimum egzystencji gospodarczej tj. zmierzać do zachowania przez dany podmiot możliwości efektywnego działania na rynku, tak aby poprzez egzekucję nie niszczyć go ekonomicznie.

Skarżąca wskazała, iż prowadzi działalność gospodarczą w zakresie uboju i przetwórstwa indyka, a sporny kurnik, znajdujący się na działce (...) w S. jest jej do tego niezbędny. Postanowienie WINB nakładające na skarżącą grzywnę w celu przymuszenia do rozbiórki tego obiektu zmierza z kolei do pozbawienia jej tego elementu przedsiębiorstwa, który zapewnia jej "minimum egzystencji gospodarczej". Przedmiotowy kurnik jest bowiem elementem gospodarczej całości, a żywiec indyczy hodowany w tym obiekcie dostarcza skarżącej znaczną część przerobów do prowadzonego przez nią zakładu. Zakład zatrudnia kilkaset osób.

Powyższe okoliczności ukazują wzajemne zależności pomiędzy istnieniem/ewentualną rozbiórką kurnika, a istnieniem/ewentualną upadłością zakładu skarżącej jako całości.

Zarówno zatem rozbiórka kurnika, jak i nałożenie na skarżącą obowiązku zapłaty drakońskiej grzywny w celu przymuszenia do rozbiórki tego obiektu wywołają w przedsiębiorstwie skarżącej niepowetowane straty, wliczając utratę równowagi i wyniszczenie ekonomiczne prowadzonego przez nią zakładu.

Należy podkreślić, iż aktach sprawy PINB oraz WWINB znajduje się petycja pracowników skarżącej, a także opinia biegłego sądowego Jacka Jankowiaka, które potwierdzają ww. okoliczności.

Dalej w uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, iż rozbiórka przedmiotowego kurnika jest niewykonalna i ta niewykonalność ma trwały charakter z uwagi na niemożliwość przeniesienia hodowli indyków w inne miejsce. Likwidacja hodowli spowoduje zaś utratę równowagi ekonomicznej i wyniszczenie prowadzonego przez nią zakładu, a tym samym utratę źródła zarobkowania przez skarżącą oraz kilkaset zatrudnianych przez nią osób.

Skarżąca podkreśliła, że nie dysponuje środkami finansowymi umożliwiającymi jej dokonanie przeniesienia hodowli indyków, jak i nie posiada wiedzy na temat tego, gdzie ewentualnie ww. indyki można by było przenieść.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. skarżąca wskazała, że dnia 3 listopada 2009 r. opracowano kosztorys robot budowlanych polegających na rozbiórce spornego kurnika. WINB nie umożliwił jednak skarżącej czynnego udziału w sporządzeniu tego kosztorysu, nie zawiadomił jej o tej czynności, ani nie umożliwił jej wypowiedzenia się co do jego wyników. Przyjęcie przez organ w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżącej zapewniono taką możliwość (dopiero) na etapie postępowania zażaleniowego jest rażąco sprzeczne z zasadą zapewnienia czynnego udziału stron w każdym stadium postępowania.

Podsumowując skargę J. G.-C. wskazała, iż obowiązek rozbiórki kurnika nie jest przez nią realizowany, nie ze względu na jej lekceważącą postawę, lecz ze względu na jego niewykonalność, a tym bardziej w terminie do 30 października 2014 r., bowiem jak wskazał sam organ w chwili obecnej nie istnieje możliwość przeniesienia indyków w inne miejsce. Trudno jest zatem uznać za racjonalne takie działanie WWINB, który z jednej strony dostrzega niemożliwość wykonania zastępczego, z drugiej natomiast - nakazuje rozbiórkę w terminie niecałych 3 miesięcy Odpowiadając na skargę Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

W swojej skardze B. G. podniósł zarzuty analogiczne jak J. G.-C., a nadto zarzucił naruszenie art. 28a w zw. z art. 124 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez błędne przyjęcie, iż w przypadku przejścia obowiązku objętego tytułem wykonawczym na skarżącego, postępowanie egzekucyjne winno być kontynuowane względem niego, również w zakresie obowiązku uiszczenia nałożonych grzywien w celu przymuszenia.

Skarżący wyjaśnił, iż w dniu 2 stycznia 2015 r. doręczono mu m.in. zaskarżone postanowienie w przedmiocie wymierzenia grzywny w celu przymuszenia wydane wobec poprzedniej właścicielki przedmiotowego kurnika. Skarżący wskazał, iż wyraża chęć współpracy z organami egzekucyjnymi w zakresie pozytywnego załatwienia sprawy poprzez legalizację przedmiotowego budynku. Ponadto nie posiada on środków na wykonanie nakazanej rozbiórki.

Odpowiadając na skargę Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Jednocześnie organ wyjaśnił, iż pismem z dnia 29 października 2014 r. J. G.-C. poinformowała organ egzekucyjny o zbyciu obiektu objętego egzekwowanym nakazem rozbiórki na rzecz B. G.

Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu połączył skargę wniesioną przez B. G. wraz ze skargą wniesioną przez J. G.-C. w celu ich wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Występujący na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2015 r. pełnomocnik skarżącej wnosił i wywodził jak w skardze, a nadto wskazał, iż w związku z przeniesieniem własności nieruchomości, na której zlokalizowana jest przedmiotowa ferma, co miało miejsce po wniesieniu skargi, skarżąca nie jest w stanie wykonać nałożonego obowiązku.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż po dokonaniu oceny skargi wniesionej przez B. G.ego Sąd uznał ją za niedopuszczalną jako wniesioną przez podmiot nieposiadający interesu prawnego.

Stosownie do art. 32 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm. - dalej: p.p.s.a.) stronami w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej są skarżący oraz organ, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi.

Zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, natomiast w myśl § 2 przywołanego artykułu uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi. Wymóg naruszenia interesu prawnego ma przy tym charakter materialnoprawny i wymaga stwierdzenia związku pomiędzy sferą indywidualnych praw i obowiązków skarżącego, a kwestionowanym w skardze aktem lub czynnością organu administracyjnego (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2007 r. sygn. akt I OSK 389/06 - dostępny w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Taka konstrukcja interesu prawnego przesądza, iż uprawnionym do wniesienia skargi jest tylko ten podmiot, którego sytuacja prawna uległa bezpośredniej zmianie na skutek władczych działań organów administracji państwowej, przy czym naruszenie powyższe musi mieć charakter zindywidualizowany i skonkretyzowany. Jedynie bezpośrednie naruszenie konkretnej normy prawnej może skutkować udzieleniem ochrony prawnej przez sąd administracyjny. Tym samym skarżący musi wykazać, na czym polegało naruszenie prawa lub interesu prawnego, którego dopuściły się organy administracji, co znajduje swoje odzwierciedlenie w treści art. 57 § 1 pkt 3 p.p.s.a.

Interes prawny przejawia się w tym, iż określony podmiot ma roszczenie o przyznanie mu uprawnienia lub zwolnienia z nałożonego obowiązku (por. wyrok NSA z dnia 3 czerwca 1996 r. sygn. akt II SA 74/96, ONSA 1997/2/89). Aby stwierdzić, że dany podmiot (skarżący) ma legitymację skargową, musi on mieć interes prawny w przeprowadzeniu sądowej kontroli zgodności z prawem aktu lub czynności, oparty na normach prawa administracyjnego materialnego lub procesowego. W doktrynie prawa administracyjnego przyjmuje się, że pojęcie interesu prawnego ma charakter obiektywny. Istnieje on wówczas, gdy można wskazać przepis prawa materialnego, z którego można wywieść dla danego podmiotu określone prawa lub obowiązki (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2004, s. 88). Zupełnie inną kwestią jest natomiast legitymacja skargowa podmiotów wymienionych w art. 50 § 1 in fine p.p.s.a., tj. prokuratora, Rzecznika Praw Obywatelskich i organizacji społecznej, które to podmioty składają skargi w sprawach dotyczących interesów innych osób (patrz: postanowienie NSA z dnia 14 grudnia 2011 r. sygn. akt II GSK 2293/11 - dostępne jw.).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy zauważyć należy, iż w dniu wydania zaskarżonego postanowienia (4 sierpnia 2014 r.) bezsprzecznie podmiotem zobowiązanym do wykonania egzekwowanego obowiązku była J. G.-C. i to ta osoba była adresatem tego postanowienia. B. G. z dniem 21 października 2014 r. stał się następcą prawnym J. G.-C. - nabył budynek który podlegał rozbiórce na podstawie ostatecznej decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w R. z dnia (...) 1999 r., (...).

Zgodnie z treścią art. 28a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 z późn. zm. - dalej: "u.p.e.a.") w przypadku przejścia obowiązku objętego tytułem wykonawczym na następcę prawnego zobowiązanego, postępowanie egzekucyjne jest kontynuowane, a dokonane czynności egzekucyjne pozostają w mocy. Zastosowanie dalszych środków egzekucyjnych może jednak nastąpić po wystawieniu przez wierzyciela nowego tytułu wykonawczego i skierowaniu go do organu egzekucyjnego wraz z urzędowym dokumentem wykazującym przejście dochodzonego obowiązku na następcę prawnego.

Stosując się do dyspozycji zawartej w tym przepisie organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem obowiązku wystawił nowy tytuł egzekucyjny i przesłał go pismem z dnia 19 grudnia 2014 r. do B. G. Do pisma dołączono w celach informacyjnych m.in. odpis postanowienia o nałożeniu na J. G.-C. grzywny w celu przymuszenia z dnia (...) 2014 r. Zn. (...). Z faktem przesłania B. G odpisu tego postanowienia nie można jednakże wiązać powstania po jego stronie obowiązku uiszczenia grzywny w celu przymuszenia nałożonej na J. G.-C. Przeczy temu wyraźnie treść art. 124 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym obowiązek uiszczenia nałożonych grzywien nie przechodzi na spadkobierców lub prawonabywców zobowiązanego.

Skoro, zatem obowiązek uiszczenia nałożonej na J. G.-C. grzywny nie przeszedł na B. G. to brak jest po jego stronie interesu prawnego do zaskarżenia postanowienia Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z (...) 2014 r., nr (...), które to postanowienie nie dotyczy jego indywidualnych praw i obowiązków.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w zw z art. 50 § 1 p.p.s.a. odrzucił skargę B. G.

O zwrocie B. G. wpisu sądowego orzeczono jak w pkt III wyroku na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Przechodząc dalej Sąd stwierdza, iż skarga J. G.-C. nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia miał na uwadze, iż zostało ono wydane w wyniku prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. II SA/Po 1128/13. Ponadto w sprawie został wydany także prawomocny wyrok tutejszego Sądu z 19 października 2006 r., sygn. II SA/Po 545/06 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lipca 2006 r., sygn. II OSK 463/05. Są to okoliczności istotne bowiem zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Z kolei art. 170 powołanej powyżej ustawy przewiduje, iż orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 i art. 170 p.p.s.a. oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą, w tej samej sprawie, w przyszłości formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonymi w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy, zaistniałych po wydaniu wyroku, oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. II FSK 1328/10, dostępny ma stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem Sądu organ II instancji rozpoznając, po wyroku z dnia 11 grudnia 2013 r., zażalenie J. G.-C. na postanowienie z dnia (...) 2009 r., (...) wziął pod uwagi wytyczne zawarte w tym wyroku, jak i we wcześniejszych zapadłych w sprawie prawomocnych orzeczeniach sadów administracyjnych.

Przede wszystkim organ dokonał oceny czy w sprawie istnieje możliwość zastosowania innego, mniej uciążliwego dla zobowiązanego, środka egzekucyjnego. Organ ten podzielił ustalenia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w R., iż zastosowanie środka w postaci wykonania zastępczego, z uwagi na jego koszty, byłoby mniej uciążliwe dla zobowiązanej niż nałożenie grzywny w celu przymuszenia. Niemniej organ zauważył, iż zastosowanie tego mniej uciążliwego środka jest niemożliwe z uwagi na nieprzerwanie trwającą w budynku hodowlę indyków, której nie można przenieść. Organ wykazał także, iż zobowiązana mimo upływu kilkunastu lat od wydania decyzji rozbiórkowej, nie podejmuje działań do zaprzestania prowadzenia hodowli w przedmiotowym budynku, co w praktyce uniemożliwia zastosowanie środka w postaci wykonania zastępczego, a także świadczy o braku woli zobowiązanej do wykonania nałożonego na nią obowiązku.

W ocenie Sądu organy obu instancji, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał oraz postawę zobowiązanej J. G.-C., prawidłowo uznały, iż zasadnym będzie w danych okolicznościach zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci grzywny w celu przymuszenia bowiem jedynie ten środek egzekucyjny z uwagi na swoją uciążliwość jest w stanie zmusić stronę do wykonania na nią nałożonego obowiązku. Sąd w szczególności podziela stanowisko organów egzekucyjnych, iż J. G.-C. co najmniej od kilku lat nie podejmuje działań zmierzających do wykonania zobowiązania i nie współpracuje z organami w celu zastosowania innego, w jej ocenie mniej dolegliwego środka egzekucyjnego w postaci wykonania zastępczego.

Podkreślić należy, iż z protokołów kontroli przedmiotowego kurnika wynika, iż skarżąca już kilkukrotnie mogła zaprzestać prowadzenie w nim hodowli indyków (wskazała, iż cykle hodowlane trwają ok. 20 tygodni), niemniej nie podjęła takich kroków, a zamiast tego zawierała kolejne umowy na dostawę piskląt w celu jej kontynuacji. Rodzaj aktywność skarżącej w toku postępowania egzekucyjnego wskazywał, iż dąży ona od maksymalnego przedłużania tego postępowania, a nie do wykonania nałożonego na nią obowiązku rozbiórki. Postawa skarżącej uzasadniała zastosowanie wobec niej grzywny w celu przymuszenia do wykonania nałożonego na nią obowiązku. Zgodzić się należy z organami, iż środek ten z uwagi na swoją dotkliwość powinien nakłonić zobowiązanego do podjęcia wszelkich czynności zmierzających do wykonania obowiązku w tym do zaprzestanie prowadzenia hodowli w tym obiekcie budowlanym.

Według Sądu nieuprawnione są żądania skarżącej, według której to na organach egzekucyjnych spoczywa obowiązek szukania w dalszych powiatach miejsca do którego można by przenieść hodowlę indyków z przedmiotowego budynku. To na zobowiązanym spoczywa ciężar wykonania nałożonego na niego obowiązku, a nie jest to rolą organu egzekucyjnego. Poszukiwanie miejsc w których mogłaby być prowadzona hodowla indyków stanowi bowiem element działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą, a polegającej na hodowli tych zwierząt, ich uboju i przetwórstwie i nie sposób wymagać od organów administracji by działalność takową w zastępstwie i w interesie skarżącej prowadziły, w szczególności gdy sama skarżąca nie potrafi wskazać miejsca, do którego indyki te mogłyby być przeniesione. Podkreślić przy tym należy, iż to jedynie podmiot prowadzący działalność gospodarczą, a nie organ administracji jest w stanie ocenić czy określona odległość pomiędzy miejscem hodowli indyków, a miejscem ich przetwórstwa umożliwia prowadzenie racjonalnej ekonomicznie ze względu na koszty transportu zwierząt działalności i co za tym idzie tylko ten podmiot może poszukiwać miejsca dla przeniesienia hodowli rozumianej jako ukierunkowany na zysk proces gospodarczy. Powyższe wyraźnie wskazuje na oczywistą bezzasadność oczekiwania skarżącej, iż to organy nadzoru budowlanego poszukiwać będą miejsca dla prowadzenia przez nią działalności gospodarczej na bliżej nie określonym obszarze obejmującym zarówno powiaty ościenne jak i dalej położone.

Podkreślić trzeba, iż wbrew twierdzeniom skarżącej orzekające w sprawie Sądy nie nałożyły na organy obowiązku poszukiwania miejsca umożliwiającego przeniesienie hodowli indyków prowadzonej w podlegającym rozbiórce budynku. W wyroku z dnia 11 grudnia 2013 r. tut. Sąd wskazał bowiem jedynie, iż przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia tylko dlatego, że zachodzi prawdopodobieństwo, że w ościennych powiatach mogą istnieć budynki do których można przenieść indyki znajdujące się w budynku podlegającym rozbiórce, prowadzi do dalszego przedłużenia i niepotrzebnego komplikowania sprawy i o ile organ odwoławczy widzi potrzebę czynienia takowych ustaleń, to samodzielnie winien ustalić, czy możliwość przeniesienia hodowli do obiektów w ościennych powiatach w ogóle istnieje, a jeżeli tak, to samodzielnie i definitywnie powinien rozstrzygnąć czy w warunkach niniejszej sprawy takie przeniesienie hodowli w ramach wykonania zastępczego (i rozbiórka obiektu) jest właściwym środkiem egzekucji.

Tak określone wytyczne Sądu organ II instancji ściśle wypełnił, przy czym bez znaczenia pozostaje, czy odpowiednie zapytania skierował do organów inspekcji weterynaryjnej samodzielnie, czy też nastąpiło to w trybie art. 136 in fine k.p.a. poprzez zlecenie przeprowadzenia określonych dowodów w postępowaniu odwoławczym organowi pierwszej instancji. Przypomnieć bowiem trzeba, iż zgodnie z przywołanym wyżej art. 136 k.p.a. organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję, przy czym czynności te - co wynika chociażby umiejscowienia ww. przepisu w rozdziale 10 k.p.a. zatytułowanym Odwołania, pozostają czynnościami podejmowanymi w postępowaniu przed organem II instancji.

Zauważyć w tym miejscu należy, iż poszukiwanie przez organ egzekucyjny miejsca dla przeniesienia stada indyków zajmującego podlegający rozbiórce budynek nie może być utożsamiane z poszukiwanie miejsca gdzie mogłaby być prowadzona w dalszym ciągu przez skarżącą hodowla tych zwierząt rozumiana jako ukierunkowana na zysk działalność gospodarcza, a jedynie z poszukiwaniem podmiotu, który w ramach zastępczego wykonania ciążącego na skarżącej obowiązku rozbiórki mógłby tymczasowo sprawować pieczę nad zwierzętami do czasu ich uboju, przy czym koszt zarówno samego przetransportowania zwierząt, jak i pieczy nad nimi obciążałby podmiot zobowiązany.

Jak wskazano wcześniej z akt sprawy wynika, iż skarżąca niejednokrotnie, przynajmniej od listopada 2009 r., miała możliwość, po zakończeniu okresu hodowlanego wygasić hodowlę w przedmiotowym kurniku lub wyszukać i przenieść hodowlę (nowe pisklęta) do nowego obiektu. Nie podejmując takich działań wykazała, iż nie ma zamiaru samodzielnie wykonać obowiązku czy chociażby umożliwić organowi zastosowanie środka w postaci wykonania zastępczego.

Z tych też przyczyn zarzuty skargi dotyczące czynności podejmowanych przez organ w celu zastosowania środka w postaci wykonania zastępczego, a określone w skardze jako zarzuty nr 1 i 2 uznać należało za chybione. To wyłącznie brak współpracy ze strony zobowiązanej uniemożliwił bowiem zastosowanie tego środka i uzasadniał nałożenie grzywny w celu przymuszenia, jako jedynego możliwego do zastosowania w aktualnym stanie sprawy środka egzekucyjnego.

W tym stanie rzeczy zastosowanie przez organy egzekucyjne środka w postaci grzywny nastąpiło zgodnie z zasadą celowości i zasadą zastosowania najmniej uciążliwego środka, o których mowa w art. 7 § 2 u.p.a.e. Organy stosując się do tej zasady zastosowały środek, którego zastosowanie jest możliwe i powinien przynieść zamierzony efekt jakim jest przymuszenie zobowiązanej do dokonania rozbiórki.

Pamiętać również należy, że nałożenie grzywny w celu przymuszenia nie powoduje powstania po stronie zobowiązanych żadnych dodatkowych kosztów. W razie wykonania obowiązku grzywna podlega albo zwrotowi (art. 126 u.p.e.a.), albo - gdy nie została zapłacona lub ściągnięta - umorzeniu (art. 125 § 1 u.p.e.a.). To od zobowiązanych zależy czy wykonają nałożony obowiązek, a w konsekwencji - czy poniosą koszty nałożonej grzywny.

Odnosząc się do podnoszonego przez skarżącą zarzut naruszenia art. 8 § 1 pkt 4 u.p.e.a. zauważyć należy, iż zarzut ten dotyczy sposobu prowadzenie postępowania egzekucyjnego i jest oczywiście nietrafny.

Przedmiotem egzekucji obowiązku o charakterze niepieniężnym jest bowiem rozbiórka określonego budynku i nie stanowi przeszkody dla jej prowadzenia okoliczność, iż budynek ten wykorzystywany jest przez skarżącą w powadzonej działalności gospodarczej. To właśnie doprowadzenie do stanu zgodnego prawem poprzez rozbiórkę przedmiotowego kurnika jest bowiem celem prowadzonego postępowania egzekucyjnego i co za tym idzie nie może być on wyłączony spod egzekucji, jak domaga się tego w tym punkcie swojej skargi skarżąca.

Podkreślić należy, iż to wyłącznie skarżąca decydując się na zrealizowanie budynku kurnika w warunkach samowoli budowlanej, a następnie na prowadzenie w nim działalności gospodarczej doprowadziła do sytuacji, w której działalność ta może doznać uszczerbku, a nawet zostać zlikwidowana, w następstwie wykonania ostatecznej i prawomocnej decyzji rozbiórkowej zmierzającej do przywrócenia stanu zgodnego z prawem.

Inaczej rzecz ujmując okoliczność, iż dany podmiot, który z naruszeniem prawa przeprowadził inwestycję w warunkach samowoli budowlanej, następnie w bezprawnie zrealizowanym budynku prowadzi działalność gospodarczą, której nie chce, nie potrafi, bądź nie może przenieść w inne miejsce nie może stanowić przesłanki odstąpienia od prowadzenia egzekucji prawomocnie orzeczonego obowiązku rozbiórki budynku, albowiem regulacja zawarta w art. 8 § 1 pkt 4 u.p.e.a. służyć ma nie definitywnemu uniemożliwieniu egzekucji określonego obowiązku o charakterze niepieniężnym - do czego zmierza argumentacja skarżącej - lecz tylko i wyłącznie zapobieżeniu nadmiernym szkodom w źródle utrzymania dłużnika, które mogłyby powstać niejako "przy okazji" egzekwowania zasadniczego obowiązku.

Brak jest nadto jakichkolwiek przesłanek od stwierdzenia, iż wykonanie nałożonego na stronę obowiązku (rozbiórka kurnika) pozbawi skarżącą narzędzi czy innych przedmiotów do o pracy zarobkowej wykonywanej osobiście. Jak wynika z pisma skarżącej z dnia 22 grudnia 2009 r. (wniosek o wznowie postępowania administracyjnego - tom III k. 38 akt administracyjnych) posiada ona kilkanaście obiektów w których prowadzi hodowle indyków. Zatem trudno zgodzić się z stwierdzeniem, że rozbiórka jednego obiektu pobawi stronę źródła zarobkowania a tym bardziej "narzędzi i innych przedmiotów niezbędnych do pracy zarobkowej wykonywanej osobiście przez zobowiązanego.

Nieistotne z punktu oceny prawidłowości zaskarżonego postanowienia, są też uwagi dotyczące braku po stronie zobowiązanej środków do wykonania obowiązku. Kwesta posiadania środków do wykonania egzekwowanego obowiązku jak też do uiszczenia nałożonej grzywny w celu przymuszenia nie stanowi ustawowej przesłanki od której uzależnione jest jej wymierzenie. Przy okazji ponownie należy zauważyć, iż strona skarżąca będąc świadoma o ciążącym na niej od kilkunastu lat obowiązku rozbiórki kurnika winna poczynić kroki umożliwiające zgromadzenie stosownych środków, w tym finansowych, do zabezpieczenia wykonania obowiązku.

Za pozbawione jakiegokolwiek znaczenia dla sprawy uznać należy argumenty skarżącej, iż rozbiórka przedmiotowego kurnika, wywoła w przedsiębiorstwie skarżącej niepowetowane straty, wliczając utratę równowagi i wyniszczenie ekonomiczne prowadzonego przez nią zakładu, co doprowadzić może do jego upadłości. Jak wskazano bowiem wyżej rozbiórka przedmiotowej budowli służyć ma jedynie przywróceniu stanu zgodnego z prawem, zaś prowadzenie działalności gospodarczej w budynku zrealizowanym w warunkach samowoli budowlanej było i jest samodzielnym wyborem skarżącej, która od kilkunastu lat mimo ciążącego na niej obowiązku rozbiórki nie podejmuje jakichkolwiek działań zmierzających do zapewnienia prowadzenia działalności gospodarczej w sposób zgodny z prawem i co za tym idzie świadomie naraża prowadzone przez siebie przedsiębiorstwo na negatywne skutki z tym związane, a wynikające z egzekwowania przez właściwe organy powszechnego - choć przez skarżącą uporczywie lekceważonego - obowiązku przestrzegania prawa.

Z urzędu jest przy tym znany Sądowi fakt, iż prowadzenie działalności gospodarczej w oparciu o zabudowania zrealizowane w warunkach samowoli budowlanej, w stosunku do których ciąży na niej prawomocnie orzeczony obowiązek rozbiórki stanowi trwały sposób funkcjonowania skarżącej jako przedsiębiorcy, na co wskazuje chociażby zapadły przed tut. Sądem wyrok z dnia 7 lipca 2015 r., sygn. II SA/Po 470/15 wydany w sprawie skargi na postanowienie w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku rozbiórki rozbudowanej bez pozwolenia na budowę części zakładu przetwórstwa i uboju indyka położonego na działce nr (...) w S.

Oczywiście nietrafnym okazał się także zarzut skarżącej dotyczący rzekomej niewykonalności obowiązku ze względu na niemożność przeniesienia hodowli indyków w inne miejsce. Jak wykazano bowiem powyżej wykonanie ciążącego na skarżącej obowiązku rozbiórki przedmiotowego kurnika nie musi wiązać się z przeniesieniem w inne miejsce hodowli w nim prowadzonej, lecz może polegać na podjęciu innych działań umożliwiających dokonanie rozbiórki, takich jak na przykład wygaszenie przedmiotowej hodowli, które to działania może jednakże podjąć wyłącznie skarżąca jako prowadząca działalność gospodarczą i w których to działaniach nie może zastąpić jej organ nadzoru budowlanego.

Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostaje nadto okoliczność, iż skarżąca sprzedała B. G. nieruchomość zabudowaną przedmiotowym kurnikiem. Nastąpiło to bowiem po wydaniu przez WINB zaskarżonego postanowienia z dnia (...) 2014 r. i co za tym idzie nie może mieć jakiegokolwiek wpływu na ocenę przez Sąd zgodności z prawem tegoż postanowienia, która to ocena dokonywana jest według stanu prawnego i faktycznego sprawy istniejącego w dniu wydania zaskarżonego postanowienia.

Jedynie na marginesie powyższych rozważań zauważyć należy, iż sprzedaż przedmiotowej nieruchomości sama w sobie nie przesądza o dalszych losach postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącej. Pamiętać bowiem należy, iż to skarżąca była adresatem decyzji ostatecznej WINB z dnia (...) 1999 r., nr (...) nakazującej jej i B. G. rozbiórkę przedmiotowego budynku kurnika, a w myśl art. 52 Prawa budowlanego podmiotem obowiązanym do wykonania rozbiórki może być nie tylko właściciel, lecz także inwestor samowoli budowlanej i jej zarządca. Z samego faktu zbycia własności przedmiotowej nieruchomości, w szczególności o ile skarżąca - co wynika chociażby ze skargi - w dalszym ciągu prowadzi na niej działalność gospodarczą i zachowała nad nią faktyczny zarząd, nie wynika bowiem niemożność wykonania przez nią obowiązku rozbiórki.

Za oczywiście bezzasadne uznać wreszcie należy zarzuty podniesione w pkt 5 i 7 skargi, albowiem organy przeprowadziły w sprawie kompletne postępowanie dowodowe w pełni wystarczające dla podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie sposobu prowadzenia egzekucji, a swoje stanowisko w sprawie przekonująco i wyczerpująco uzasadniły.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania podniesionych w skardze jako zarzuty nr 6 wskazać natomiast należy, iż nie mógł on uzasadnić uchylenia zaskarżonego postanowienia, albowiem zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. powodem uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny może być tylko takie naruszenie przepisów postępowania (niestanowiące przesłanki wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności orzeczenia), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Takowego chociażby potencjalnego wpływu podnoszonych naruszeń procedury na wynik sprawy strona skarżąca nie wykazała, a orzekający w sprawie Sąd nie dopatrzył się ich także z urzędu.

W szczególności strona skarżąca nie wykazała jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć niezapewnienie skarżącej czynnego udziału w sporządzeniu kosztorysu inwestorskiego dotyczącego przewidywanych kosztów wykonania zastępczego rozbiórki kurnika, przejawiającego się w braku zawiadomienia jej o tej czynności, w sytuacji gdy w realiach niniejszej sprawy ustalenie kosztów samej rozbiórki przedmiotowego kurnika rozumianych jako koszty prac budowlanych nie miało zasadniczego wpływu na dokonany wybór środka egzekucyjnego, albowiem istotą występującego w sprawie problemu było i jest, nie fizyczne rozebranie przedmiotowego budynku, lecz doprowadzenie do stanu w którym prace budowlane (rozbiórkowe) będą mogły być podjęte, co skarżąca skutecznie sabotuje poprzez utrzymywanie w tymże budynku liczącego kilka tysięcy sztuk pogłowia indyków.

Za prawidłowe uznać także należy rozstrzygnięcie organu II instancji dotyczące ustalenia daty wykonania obowiązku oraz uiszczenia grzywny w celu przymuszenia. Organ określił niemal trzymiesięczny termin do wykonania obowiązku (do dnia 30 października 2014 r.) wskazując zwięźle na rozmiar budynku oraz jego użytkowanie. Termin ten uznać należy za racjonalny mając zwłaszcza na względzie, iż na początku września 2014 r. miał zostać przeprowadzony ubój znajdujących się w przedmiotowym kurniku indyków (patrz protokół czynności kontrolnych na działce nr 631 z dnia 1 lipca 2014 r.), co pozwoliłoby na jego rozbiórkę. Z kolei ustalenie terminu uiszczenia grzywny do dnia 30 listopada 2014 r. umożliwiłoby wydanie postanowienia o jej umorzeniu w przypadku wykonania obowiązku bez konieczności jej uiszczania lub egzekucji (art. 125 § 1 u.p.e.a.).

Odnosząc się do wysokości nałożonej grzywny zauważyć należy, iż zgodnie z art. 120 § 5 u.p.e.a. wysokość grzywny w przypadku obowiązku przymusowej rozbiórki budynku lub jego części stanowi iloczyn powierzchni zabudowy budynku lub jego części, objętego nakazem przymusowej rozbiórki, i 1/5 ceny 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego, ogłoszonej przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów do obliczania premii gwarancyjnej dla posiadaczy oszczędnościowych książeczek mieszkaniowych. Na dzień wydania zaskarżonego postanowienia (4 sierpnia 2014 r.) ceny 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego, ogłoszonej przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w ustalona była na kwotę 4129,- zł (Dz. Urz. GUS z 2014 r. poz. 34). Zatem na dzień wydania zaskarżonego postanowienia przez organ II instancji wysokości grzywny wyliczona na podstawie art. 120 § 5 u.p.e.a. winna wynieść1.017.715,92 zł, a więc więcej niż na dzień wydania postanowienia przez PINB w R. Niemniej organ II instancji zgodnie z art. 139 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. i w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie mógł wydać postanowienia na niekorzyść strony składającej zażalenie, o ile zaskarżone zażalenie rażąco nie narusza prawo lub rażąco nie narusza interesu społecznego. Zatem Wielkopolski Inspektor Nadzoru Budowlanego prawidłowo ustalił, iż strona winna uiścić grzywnę w kwocie ustalonej przez organ I instancji.

Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę J. G. -C. na podstawie art. 151 p.p.s.a. o czym orzeczono w pkt I sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.