Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2720399

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 11 lipca 2019 r.
II SA/Po 114/19
Odmowa przyznania ulgi w spłacie należności alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym do alimentów nawet w przypadku dostrzeżenia przez organ nie najlepszej sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz.

Sędziowie WSA: Elwira Brychcy, Izabela Paluszyńska (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2019 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) listopada 2018 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też SKO lub Kolegium) decyzją z dnia (...) listopada 2018 r. nr (...) działając na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 1659), art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 dalej k.p.a.), art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 554 z późn. zm. dalej ustawa), po rozpoznaniu odwołania M. M. (dalej jako strona lub skarżący) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. (dalej tez jako Prezydent) z (...) czerwca 2018 r. nr (...) orzekającej w przedmiocie odmowy umorzenia należności wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej z funduszu alimentacyjnego.

Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

M. M. wnioskiem z dnia 23 maja 2017 r. (wpływ do PCŚ: 14 czerwca 2017 r.) zwrócił się o umorzenie należności wypłaconych na rzecz jego córki (...) z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia (...).08.2017 r. wniosek Pana M. M. załatwiono odmownie. Od decyzji tej skarżący złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Po rozpoznaniu odwołania SKO decyzją z dnia (...) stycznia 2018 r. (...) uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W decyzji tej Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało na konieczność ponownego wyjaśnienia aktualnej sytuacji zdrowotnej i zarobkowej Pana M. M. oraz oceny tej sytuacji całościowo, a zwłaszcza pod kątem pobytów w szpitalach czy hospitalizacji - i możliwości spłaty całości lub chociaż części zadłużenia. Kolegium wskazało również, że organ winien zwrócić się o przeprowadzenie aktualnego wywiadu środowiskowego w niniejszej sprawie.

Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent ustalił, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego były wypłacane na rzecz (...) w okresach świadczeniowych (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...). Należności z okresów świadczeniowych (...), (...), (...) zostały całkowicie spłacone. Do zwrotu pozostały należności z okresów (...), (...), (...), (...), (...) oraz (...). Zadłużenie Pana M. M. zmniejszyło się o kwotę (...) zł z tytułu wpłat dokonywanych przez komornika sądowego oraz o kwotę (...) zł z tytułu nienależnie pobranych przez M. T. świadczeń. Na dzień 15.06.2018.r. zadłużenie wynosi (...) zł, z czego kwota (...) zł stanowi należność a kwota (...) zł odsetki.

Pismem z dnia 19 marca 2018 r. wezwano Pana M. M. do uzupełnienia wniosku o oświadczenie dotyczące aktualnej sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej. W wezwaniu poinformowano, że na sytuację dochodową składają się dochody otrzymywane z rożnych tytułów, a także takie okoliczności jak stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu (zawód, umiejętności). Z kolei na sytuację rodzinną składa się ilość osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz czy i jakie świadczenia ponosi na rzecz tych osób. Wystąpiono również do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w (...) z prośbą o przeprowadzenie wywiadu dotyczącego aktualnej sytuacji rodzinnej, dochodowej i zdrowotnej Pana M. M. W odpowiedzi na wezwanie, pismem z dnia 9 kwietnia 2018 r. Pan M. M. poinformował, że odpowiednie oświadczenie dot. sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej zostanie złożone w GOPS w (...) w dniu 11 kwietnia 2018 r. skąd organ winien oczekiwać na informacje. Do pisma Pana M. M. dołączył protokół z posiedzenia Sądu Rejonowego (...) z dnia 9 stycznia 2017 r. sygn. akt IV RC (...), zaświadczenie o dokonanych wpłatach z dnia 13 grudnia 2011 r. oraz 10 maja 2017 r. (o kwotach wyegzekwowanych w trakcie prowadzonej egzekucji należności) oraz harmonogramy spłat dotyczących umowy kredytowej P. M. T.

Decyzją z dnia (...) czerwca 2018 r. Prezydent Miasta P. Na podstawie art. 104 k.p.a., art. 30 ust. 2 w związku z art. 2 pkt 10, art. 27 ust. 1, 1a oraz art. 25 ustawy odmówił umorzenia należności wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej z funduszu alimentacyjnego, ustalonych w decyzjach:

1. z dnia (...).12.2012 r. nr (...) (okres świadczeniowy (...)) na kwotę (...) zł wraz z ustawowymi odsetkami, naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty,

2. z dnia (...).03.2014 r. nr (...) (okres świadczeniowy (...)) na kwotę (...) zł wraz z ustawowymi odsetkami, naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty,

3. z dnia (...).03.2015 r. nr (...) (okres świadczeniowy (...)) na kwotę (...) zł wraz z ustawowymi odsetkami, naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty, oraz

4. kwoty w wysokości (...) zł odpowiadającej wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresie świadczeniowym (...) na podstawie decyzji przyznającej z dnia (...).10.2014 r. nr (...) wraz z ustawowymi odsetkami, naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty,

5. kwoty w wysokości (...) zł odpowiadającej wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresie świadczeniowym (...) na podstawie decyzji przyznającej z dnia (...).11.2015 r. (...) wraz z ustawowymi odsetkami, naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty,

6. kwoty w wysokości (...) zł odpowiadającej wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresie świadczeniowym (...) na podstawie decyzji przyznającej z dnia (...).11.2016 r. nr (...) wraz z ustawowymi odsetkami, naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty.

Uzasadniając decyzję organ wskazał, że pan M. M. ma obecnie 38 lat. Jest rozwiedziony. Mieszka w (...) (woj. mazowieckie) z rodzicami i bratem. Z zawodu jest dziennikarzem. Wyrokiem Sądu Okręgowego w (...) VI Wydział Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 czerwca 1999 r., sygn. akt VI U (...) uznano Pana M. M. za całkowicie niezdolnego do pracy od dnia 1 stycznia 1999 r. na stałe i z tego tytułu otrzymuje rentę w wysokości miesięcznej (...) zł brutto (od 1 marca 2018 r.) Renta ta jest zmniejszona z powodu prowadzonej przez komornika sądowego egzekucji alimentów o kwotę (...) zł oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń o kwotę (...) zł, wysokość świadczenia do wypłaty wynosi (...) zł. W dniu 11 kwietnia 2018 r. został sporządzony w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w (...) protokół przesłuchania strony, z którego wynika, że Pan M. M. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest na utrzymaniu rodziców, posiada następujące obciążenia finansowe: alimenty - (...) zł oraz kredyt/pożyczka u byłego pracodawcy w wysokości (...) zł. Jako przyczynę niełożenia na utrzymanie osób uprawnionych do świadczeń alimentacyjnych Pan M. M. podał, że alimenty są egzekwowane przez Komornika Sądowego. W 2015 r. występował o obniżenie zasądzonych alimentów ale jego wniosek został oddalony. Obecnie toczy się inne postępowanie w tej sprawie. Pan M. M. nie posiada zadłużenia z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałych z tytułu świadczeń wypłacanych przed dniem 1 maja 2004 r. Ustalony stopień niepełnosprawności posiada od 1 stycznia 1999 r. Z dołączonego do protokołu zaświadczenia lekarskiego wynika, że choruje (hemofilia), został zakwalifikowany do operacji ortopedycznej, a z karty informacyjnej leczenia szpitalnego, że przebywał w szpitalu od dnia 15 listopada 2017 r. do 22 listopada 2017 r. po operacji stawu skokowego. Do protokołu zostało również dołączone oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania (załącznik do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 lutego 2014 r.), z którego wynika, że Pan M. M. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z ojcem- S. M., matką B. M. oraz bratem M. M. Nie posiada żadnego majątku (nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, przedmiotów wartościowych). Osoby wymienione w gospodarstwie domowym posiadają następujące dochody: Pan M. M. - renta w wysokości brutto (...) zł (netto (...) zł po odjęciu zajęć komorniczych), M. M. - rentę w wysokości (...) zł, P. B. M. prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą i osiąga dochód miesięczny w wysokości (...) zł, P. S. M. posiada emeryturę w wysokości (...) $, ale na rękę otrzymuje (...) zł (zmniejszona o zajęcia komornicze). Z oświadczenia tego wynika również, że skarżący ma zasądzone alimenty na łączną kwotę (...) zł. (na syna M. (...) zł, na córkę M. T. (...) zł, oraz zabezpieczenie na córkę E. i A. w łącznej wysokości (...) zł), na leki przeciwbólowe wydaje (...) zł miesięcznie, opłaca abonament telefoniczny w kwocie (...) zł, posiada zadłużenie w wysokości (...) zł w związku z najmem mieszkania, z którego już się wyprowadził oraz z tytułu opłat za media na kwotę (...) zł oraz zobowiązanie w kwocie około (...) zł na rzecz byłego pracodawcy, zgodnie z wyrokiem sądu (od kilku miesięcy jest prowadzona bezskuteczna egzekucja komornicza tego zobowiązania), ponadto posiada zobowiązania z tytułu niespłaconego zadłużenia w funduszu alimentacyjnym na kwotę (...) zł o umorzenie którego stara się bezskutecznie). Ponadto wcześniej organ ustalił, że poprzednio mieszkał z partnerką A. J., z którą ma dwójkę dzieci, a źródłem dochodu rodziny była jego renta oraz dochód partnerki z tytułu wykonywanej przez nią działalności gospodarczej. W piśmie z dnia 14 sierpnia 2017 r. Pan M. M. wyjaśnił, że w lipcu 2016 r. firma partnerki została zlikwidowana z powodu uprowadzenia i przetrzymywania partnerki i jego dzieci przez ojca partnerki. Ponadto nadmienił, że pomimo trwałej niezdolności do pracy w przeszłości wielokrotnie podejmował zatrudnienie, zgodnie z przepisami prawa, w zawodach które nie kolidowały z jego stanem zdrowia, w okresach kiedy stan zdrowia mu na to pozwalał. Z protokołu posiedzenia Sądu Rejonowego (...) z dnia 9 stycznia 2017 r. wynika, że w styczniu 2017 r. pracował jako dostawca leków, wcześniej pracował w firmie swojej partnerki: "Szczególnie zysk był duży w roku 2012 i 2013. Wówczas zarobiliśmy po (...) zł rocznie" W sprawie obniżenia wysokości zasądzonych alimentów Pan M. M. wyjaśnił, że aktualnie toczy się postępowanie o obniżenie alimentów zasądzonych na córkę (...).

Organ wskazał, że trudna sytuacja materialna jest okolicznością dotyczącą wszystkich dłużników alimentacyjnych. Wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego następuje wówczas gdy egzekucja alimentów jest bezskuteczna, a dłużnik alimentacyjny nie osiąga dochodów ani nie posiada majątku, z którego mogłaby być prowadzona egzekucja. Przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie zwalnia jednak dłużnika z jego zobowiązań. Świadczenia z funduszu pokrywają bieżące świadczenia na rzecz osób, których sytuacja nie pozwala na oczekiwanie do czasu kiedy dłużnik stanie się wypłacalny. Regulacja art. 30 ust. 2 ustawy uzależnia zastosowanie ulgi w spłacie należności wypłaconych / funduszu alimentacyjnego (umorzenie, rozłożenie spłaty na raty, odroczenie terminu płatności) od sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. Na sytuację dochodową składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności - stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu, a na sytuację rodzinną składa się ustalenie, czy dłużnik prowadzi samodzielne gospodarstwo, czy tuż wspólnie z innymi osobami bliskimi oraz czy i jakie świadczenia ponosi na rzecz tych osób. Tak więc zastosowanie ulgi powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Zawarty w przepisie zwrot "może umorzyć" oznacza, że decyzja będzie wydana w ramach uznania organu.

Ze zgromadzonego w aktach materiału dowodowego nie wynika, aby sytuacja Pana M. M. była na tyle szczególna (nadzwyczajna, inna niż większości dłużników alimentacyjnych), uzasadniająca umorzenie należności. Wskazywane przez Pana M. M. okoliczności nie świadczą o wyjątkowości jego sytuacji i nie mogą stanowić przesłanki do uwolnienia go od obowiązku zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych na rzecz jego dziecka z funduszu alimentacyjnego. Organ zaznaczył, że obowiązek alimentacyjny obciąża rodziców nie tylko wówczas, gdy ich sytuacja materialna lub zdrowotna jest dobra, ale także gdy są oni niezamożni lub wręcz ubodzy. Obowiązek alimentacyjny wobec dzieci spoczywa na ich rodzicach, a nie na organach państwa. Pan M. M. ma 38 lat, ma czwórkę dzieci, jego łączne zobowiązania alimentacyjne wynoszą miesięcznie (...) zł. Choruje na hemofilię i z tego tytułu otrzymuje rentę. Z przedłożonej do akt opinii biegłych sądowych z dnia 10 września 2015 r. dot. możliwości świadczenia pracy wynika, że ma wiele ograniczeń (wymaga stałego, systematycznego leczenia oraz oszczędzającego trybu życia, ma ograniczenia do pracy fizycznej, długotrwałej pracy stojącej, wymagającej stałego chodzenia, w narażeniu na urazy, nie może także długo pracować przy komputerze) ale jak sam nadmienił w swoich wyjaśnieniach, pomimo trwałej niezdolności do pracy wielokrotnie podejmował zatrudnienie, zgodnie z przepisami prawa, w zawodach które nie kolidowały z jego stanem zdrowia, w okresach kiedy stan zdrowia mu na to pozwalał. Wobec tego uwzględnienie prośby Pana M. M. godziłoby w interes społeczny poprzez przyznanie ulgi osobie, która nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego.

Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie wniósł Pan M. M. Odwołujący w pierwszej kolejności wyraził swoje zastrzeżenia co do pracy i zachowania pracowników (...) Centrum Świadczeń, a także podniósł, że matka jego córki (...) - niesłusznie pobierała świadczenie oraz że złożył do właściwej prokuratury zawiadomienie o możliwości popełnienia przez ww. osobę przestępstwa.

W dalszej kolejności Pan M. M. wskazał, że od roku 2012 pogorszył się stan jego zdrowia, że nie był w stanie wykonywać żadnej pracy nawet w niepełnym wymiarze. Niezrozumiałe jest zatem dla niego dlaczego organ I instancji nie uznał jego sytuacji za szczególną. Na poparcie swojego stanowiska odwołujący przywołał wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (z dnia 10 kwietnia 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 1183/13) i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (z dnia 10 kwietnia 2015 r. sygn. akt IV SA/G1 743/14). Ponadto zdaniem Pana M. M. całe jego zadłużenie, które sięga poniżej lipca 2014 r. przedawniło się na podstawie art. 137 § 1 krio. Wobec powyższego odwołujący wezwał Kolegium do uregulowania odzyskanych pieniędzy przez PCS za lata za które odzyskiwanie przysługiwało już zgodnie z art. 137 § 1 krio, a także do wstrzymania dalszych wypłat świadczeń matce jego córki (...) do czasu zakończenia prowadzonych przeciwko niej postępowań karnych.

Opisaną we wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W pierwszej kolejności odnosząc się do niezadowolenia Pana M. M. z pracy urzędników (...) Centrum Świadczeń, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że organem właściwym do rozpatrywania skarg dotyczących zadań lub działalności kierowników gminnych jednostek organizacyjnych jest właściwa rada gminy. Ponadto w sprawach skarg na organy w zakresie należącym do zadań zleconych z zakresu administracji publicznej jest właściwy miejscowo wojewoda. Kolegium zwróciło również uwagę, że kwestie podnoszone w odwołaniu dotyczące relacji z matką dziecka skarżącego pozostają be wpływu na postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego.

Zdaniem organu odwoławczego ponownie rozpatrując niniejszą sprawę Prezydent Miasta P. wywiązał się ze swoich obowiązków wynikających z uznaniowości decyzji przewidzianej w przepisie art. 30 ust. 2 ww. ustawy. Zgromadził wyczerpujący materiał dowodowy dotyczący sytuacji życiowej wnioskodawcy, wszechstronnie go rozważył i ocenił w kontekście zasadności udzielenia najdalej idącej ulgi dla dłużnika alimentacyjnego, a swoje ostateczne rozstrzygnięcie i motywy logicznie przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wykazał, że w przypadku wnioskodawcy brak jest szczególnych okoliczności uzasadniających całkowite umorzenie należności wraz z ustawowymi odsetkami. Organ zauważył, że chociaż w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie znajduje się definicja terminu "uwzględnienie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika", aczkolwiek Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyjmuje za takie okoliczności sytuacje skrajne np. brak jakichkolwiek (nawet najmniejszych) dochodów, kalectwo uniemożliwiające codzienne funkcjonowanie bez pomocy osób trzecich, klęskę żywiołową, wypadki losowe (pożar, powódź) - które w sposób nagły i znaczący pogorszyły życie dłużnika, wielodzietność połączoną ze skrajnym ubóstwem. Innymi słowy - dla tut. Kolegium są to okoliczności, które radykalnie zagrażają realizacji fundamentalnych i podstawowych potrzeb życiowych.

Natomiast sytuacja dochodowa odwołującego na tle innych dłużników alimentacyjnych ubiegających się o całkowite umorzenie należności jest korzystna. Przede wszystkim ma stałe źródło dochodu w postaci renty w miesięcznej wysokości (...) zł (po dokonaniu potrąceń odwołujący otrzymuje na rękę ok. (...) zł). Ponadto Pan M. M. nie ma problemów lokalowych i żywieniowych. Jak wynika (zgodnie z wcześniejszymi zaleceniami organu odwoławczego) z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego mieszka i jest na utrzymaniu swoich rodziców, którzy dysponują miesięcznymi dochodami w wysokości ok. (...) zł. Dodatkowo mieszka z nimi brat odwołującego, który otrzymuje rentę w wysokości (...) zł. Łącznie 4-osobowa rodzina dysponuje miesięcznym budżetem w wysokości ok. (...) zł miesięcznie na osobę. Z kolei miesięczne zobowiązania alimentacyjne odwołującego wynoszą ok. (...) zł, (...) zł miesięcznie wydaje na telefon i ok (...) zł na leki, posiada również dług u byłego pracodawcy w wysokości (...) tys. zł.

SKO wskazało, że zauważa iż skarżący ma niewątpliwie problemy zdrowotne i jest na stałe niezdolny do pracy od 1999 r. Zgodnie ze znajdującą się w aktach sprawy opinią lekarską z dnia 10 września 2015 r. odwołujący ma przeciwwskazania do pracy fizycznej, nie może również w pełnym wymiarze pracy pracować w swoim wyuczonym zawodzie (dziennikarz). Jednakże przedmiotowa opinia, pomimo wielu ograniczeń - nie zawiera jednak kategorycznych przeciwskazań do podejmowania jakichkolwiek prac lekkich w niepełnym wymiarze czasu. Tym bardziej, że Pan M. M. w znajdujących się w aktach sprawy zeznaniach przed Sądem Rejonowym (...) z dnia 9 stycznia 2017 r. (sygn. akt IV RC (...)) zeznał, że od 2002 r. prowadził firmę handlowo-usługową w zakresie agencji reklamowych "(...)" (jak wynika z internetowego CEIDG firmę tę prowadził do maja 2015 r.), współpracował z inną firmą ((...)), czynnie pomagał w prowadzeniu firmy swojej ówczesnej partnerce ((...) sp.z.o.o.), a na dzień składania zeznań pracował przy rozwożeniu próbek krwi. Obecnie, jak deklaruje Pana M. M. nigdzie nie pracuje. Aczkolwiek z CEIDG wynika, że w marcu 2017 r. założył działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego towarów pod nazwą (...) Polska M. M. Prowadzenie tej działalności zawiesił z dniem 29 kwietnia 2017 r.

SKO stwierdziło, że skarżący - w przeciwieństwie do innych dłużników ma stałe źródło dochodu. Co prawda po dokonaniu potrąceń zostaje mu ok. (...) zł na rękę ale należy zauważyć, że odwołujący jest osobą stosunkowo młodą i w przyszłości po zaspokojeniu wierzycieli, jego świadczenie będzie wolne od potrąceń. To że dochód odwołującego w dużej części pochłaniają zobowiązania alimentacyjne - nie powoduje jednak, że strona ma problemy życiowe zagrażające jego podstawowym potrzebom. Prawie wszystkie niezbędne potrzeby mieszkaniowe i żywieniowe zaspokajane są bowiem z dochodów rodziny, z którą odwołujący tworzy wspólne gospodarstwo domowe. Łączny dochód gospodarstwa domowego rodziców i dwóch synów wynosi ok. (...) zł na osobę miesięcznie - co na tle innych dłużników i ich rodzin jest sytuacją bardzo korzystną. Nie można zatem uznać, że spłata zadłużenia spowoduje pozbawienie odwołującego środków do życia i zagrozi jego egzystencji. Również zadłużenie wobec byłego pracodawcy, czy wysokość bieżących zobowiązań alimentacyjnych nie może stanowić okoliczności uzasadniającej umorzenie całości należności. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego zdaniem organu II instancji - stan zdrowia Pana M. M. nie uprawnia do udzielenia najdalej idącej ulgi w postaci umorzenia ponad (...) tysięcy złotych.

Odnosząc się do dalszej części odwołania, organ II instancji wskazał, że zobowiązania dłużników alimentacyjnych nie ulegają przedawnieniu w terminie wskazanym w przepisie art. 137 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Są to należności publiczne do których zastosowaniu mają przepisy prawa cywilnego. Z kolei w przepisach ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów prawodawca nie przewidział zarówno jakichkolwiek terminów wyłączających możliwości wydania decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak i terminów wyłączających dopuszczalność prowadzenia egzekucji należności w decyzji tej wskazanych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 października 2015 r. sygn. akt II SA/Po 639/15). Tym samym organy administracyjne nie są uprawnione do dokonania postulowanej przez odwołującego umorzenia należności na podstawie przepisu art. 137 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Kolegium wskazało, że nie ma również możliwości prawnych, aby wstrzymać z powodu prowadzonego postępowania karnego wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego matce córki odwołującego. Po pierwsze nie jest organem wypłacającym świadczenie, a po drugie postępowanie prowadzone przez właściwą prokuraturę (abstrahując już od jego przedmiotu i w ogóle wpływu na przyznane świadczenia) nie jest jeszcze jednoznaczne z prawomocnym wyrokiem sądowym.

Nie zgadzając się z powyższa decyzją pan M. wniósł do WSA w Poznaniu pismo określone jako "zażalenie" (które nalezało potyraktowac jako skargę-uw. Sądu) wnosząc o uchylenie decyzji organu I i II instancji i uwzględnienie jego wniosków oddalonych przez organy.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko.

Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2019 r. sygn. II SPP/Po (...) Referendarz sądowy tut. sądu umorzył postępowanie w przedmiocie wniosku M. M. o zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowił dla niego adwokata.

Obecny na rozprawie pełnomocnik skarżącego podał, że wnosi o uchylenie decyzji I i II instancji powołując się na naruszenie art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 1 i 3 k.p.a. Wniósł również o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, które nie zostały uiszczone nawet w części. Podał, że organy niedokładnie ustaliły sytuację skarżącego, w tym dotyczącą prowadzonej wcześniej działalności gospodarczej, kursów i szkoleń jakie mógłby podjąć przy jego stanie zdrowia. Organ nie ustalił na jakiej podstawie uznał, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z bratem i rodzicami - fakt wspólnego zamieszkania z nimi o tym nie przesądza. Organ nie ustalił na jakie cele i w jakich proporcjach skarżący wydatkuje (...) złotych, które mu pozostaje, w tym nie ustalił ile faktycznie wydaje na leczenie. Kwota (...) zł na telefon nie jest wysoką kwotą, tym bardziej, że wcześniej skarżący prawdopodobnie używał tego telefonu do prowadzonej działalności gospodarczej. Organ nie rozważył również kwestii częściowego umorzenia zaległości i nie ustalił jakie inne zadłużenia ma skarżący. Organ nie ustalił, czy działalność prowadzone do 2017 r. związana była z dochodem czy stratami. Nie wyjaśnił również jakie konsekwencje dla strony ma wydanie negatywnej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skargę należało oddalić.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zgodnie z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu jest prawidłowość decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) listopada 2018 r., nr (...), utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia (...) czerwca 2018 r., nr (...) odmawiającą umorzenia skarżącemu należności wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej z funduszu alimentacyjnego.

Zaskarżona decyzja jest decyzją o charakterze uznaniowym. Z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 670), stanowiącego podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji, wynika, że organ właściwy wierzyciela alimentacyjnego może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych za dłużnika świadczeń alimentacyjnych, łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Fakultatywność sposobu załatwienia sprawy w oparciu o powyższy przepis (organ może przyznać ulgę albo ulgi nie przyznać), oznacza, że nie stanowi naruszenia prawa materialnego, odmowa przyznania ulgi nawet w przypadku dostrzeżenia przez organ nie najlepszej sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, o ile organ przedstawi uzasadnienie dokonanego wyboru wykazujące brak arbitralności rozstrzygnięcia a decyzję wyda po zebraniu w sposób właściwy materiału odwodowego i po przeanalizowaniu wszystkich dowodów.

Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja nie przekroczyła granic uznania administracyjnego. Podkreślić bowiem należy, że dokonując wyboru co do przyznania dłużnikowi alimentacyjnego ulgi, organ musi mieć na uwadze zasadę wynikającą z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przewidującą obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami. Z preambuły do ustawy wynika, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Należy zatem uznać, że przewidziana art. 30 ust. 2 tej ustawy możliwość udzielenia dłużnikowi alimentacyjnemu ulgi w spłacie należności alimentacyjnych wypłaconych za niego osobom uprawnionym do alimentów, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 ustawy, a w konsekwencji ulga w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wtedy, gdy na skutek obiektywnych i wyjątkowych zdarzeń sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika nie pozwala na spłatę należności i nie ma nadziei na jej poprawę.

W okolicznościach niniejszej sprawy, organ właściwy wierzyciela alimentacyjnego ustalił, że skarżący ma wobec funduszu alimentacyjnego zaległość w kwocie (...) złotych ((...) zł należności głównej i (...) zł odsetek-stan na dzień wydania decyzji I instancji) z tytułu alimentów wypłaconych zastępczo na rzecz (...). Skarżący posiada również inne obciążenia finansowe-miesięcznie (...) zł alimentów na czwórkę dzieci oraz kredyt u poprzedniego pracodawcy w wysokości (...) zł. Organy ustaliły, ze skarżący ma 38 lat, jest osobą rozwiedzioną, zamieszkuje ze swoimi rodzicami i bratem. Nie ma problemów lokalowych i żywieniowych. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że jest na utrzymaniu rodziców, którzy dysponują miesięcznymi dochodami w wysokości ok (...) zł. Mieszka z nimi także brat skarżącego który otrzymuje rentę w wysokości (...) zł. Skarżący po dokonaniu potrąceń komorniczych dysponuje miesięcznie kwotą ok (...) zł (k. 103). Razem jednak z rodziną dochód na osobę wynosi ok (...) zł miesięcznie. Sytuacja majątkowa skarżącego, mimo wysokich zobowiązań finansowych nie jest jednak na tyle zła aby uniemożliwiała mu codzienne funkcjonowanie, utrzymanie i wyżywienie się. Jak wynika z protokołu przesłuchania strony (k. 114) skarżący opłaca jedynie rachunek telefoniczny, alimenty i pożyczkę od byłego pracodawcy i nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania (czynsz, energia, opał itp.).

Wedle opinii lekarskiej z dnia 10 września 2015 r. (k. 44 i n.) skarżący choruje na hemofilię, która niewątpliwie stanowi dla niego znaczne ograniczenie w codziennym funkcjonowaniu. Skarżący wymaga stałej opieki lekarskiej, ma wtórne zmiany zwyrodnieniowe stawów w przebiegu hemofilii, odczuwa bóle kręgosłupa, bez istotnego ograniczenia ruchomości. Z opinii wynika, że przeciwskazana jest praca fizyczna wymagająca długotrwałego stania czy chodzenia, gdzie istnieje możliwość urazu czy przeciążenia narządu ruchu. Skarżący nie może pracować w wyuczonym zawodzie dziennikarza w pełnym wymiarze czasu pracy, nie może długo pracować przy komputerze. Przy tym jednak, co potwierdzał sam skarżący na przestrzeni lat mimo choroby wykonywał różne prace, które nie kolidowały z jego stanem zdrowia m.in. prowadząc działalność gospodarczą. Skarżący więc mimo trudnej sytuacji zdrowotnej ma możliwość podjęcia chociażby w niewielkim wymiarze pracy zarobkowej, a dochód z niej przy praktycznie zerowych kosztach utrzymania się przeznaczyć na spłatę zadłużenia. Sąd nie kwestionuje powagi choroby skarżącego, jednakże z zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący jest w stanie mimo trudności i ograniczeń przezwyciężyć swoją sytuację majątkową i w pewnym stopniu uregulować powstałe przez lata zaległości. Nie ma więc podstaw do zastosowania największej ulgi jaką jest wnioskowane przez skarżącego całkowite umorzenie należności. Z uwagi na nie budzącą wątpliwości treść wniosku skarżącego organ nie miał podstaw do rozważania możliwości zastosowania innych ulg.

Należy wskazać, że z uzasadnień decyzji organów obu instancji wynika, że za odmową przyznania wnioskowanej ulgi, obejmującej prośbę o całkowite umorzenie należności głównej i odsetek legły następujące argumenty:

- sytuacja skarżącego nie jest sytuacją wyjątkową na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych, mających złą sytuację materialną;

- skarżący mając stwierdzony stopień niepełnosprawności i częściową niezdolność do pracy może podjąć zatrudnienie na ile pozwala mu to stan zdrowia i pod warunkami wskazanymi w opinii lekarskiej,

- skarżący ma 38 lat, jest w wieku pozwalającym na aktywizację zawodową i nie utracił całkowicie zdolności zarobkowania (prowadził działalność gospodarczą), mieszka w okolicach W. gdzie możliwości podjęcia zatrudnienia są wysokie;

- całkowite umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego wraz z odsetkami oznaczałoby zamknięcie drogi do odzyskania należności alimentacyjnych, wypłaconych zastępczo za dłużnika, na którym ciąży ustawowy obowiązek płacenia alimentów na własne dziecko;

- skarżący nie wykazał, że podejmował starania w kierunku zmniejszenia wysokości obowiązku alimentacyjnego ze względu na utratę swoich zdolności zarobkowych związanych ze stanem zdrowia.

W ocenie Sądu argumentacja organu nie została oparta o niedozwolone kryteria i nawiązuje do stanu faktycznego istniejącego w dacie orzekania przez organy, co nie pozwala sądowi administracyjnemu na uznanie oceny dowodów w sprawie za dowolną. Odmowa przyznania ulgi niewątpliwie nie przekroczyła granic uznania administracyjnego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że umorzenie zaległości alimentacyjnych może nastąpić w sytuacji wyjątkowej, jak np. takiej, gdy nie ma jakichkolwiek szans na poprawę sytuacji, ta zaś jest szczególnie trudna, uniemożliwiająca jakąkolwiek pracę i widoki na zmianę (por.m.in. wyrok WSA w Lublinie w sprawie III SA/Lu 187/19 - dostępny w CBOSA). Nadto przyczyna tej szczególnie trudnej sytuacji powinna wynikać z okoliczności obiektywnych. Niemożność ta powinna wystąpić w dacie orzekania oraz być wysoce prawdopodobna w przyszłości. Tymczasem w sprawie niniejszej, organy prawidłowo uznały, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do wyprowadzenia wniosku o trwałej niemożności spłaty zaległości alimentacyjnych. Organ II instancji wyprowadził trafną konkluzję o braku wykazania na datę wydawania decyzji trwałej niemożności poprawy sytuacji strony, wzmocnił argumentacją wskazującą, że umorzenie należności alimentacyjnych kłóciłoby się z interesem publicznym. Sąd tę ocenę podziela.

Powoływane przez skarżącego okoliczności dotyczące postępowania karnego przeciwko matce dzieci pozostają bez wpływu na niniejsze postępowanie. Sąd administracyjny dokonuje bowiem kontroli legalności decyzji poprzez pryzmat stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie orzekania przez organy. Niniejsza sprawa dotyczyła kontroli decyzji uznaniowej w zakresie umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, a więc ani kwestie relacji z byłą partnerką, ani zgłaszane w toku postępowania wątpliwości co do działania pracowników organu nie mogły mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Reasumując stwierdzić należy, że sytuacja dochodowa i zdrowotna skarżącego została w pełni uwzględniona przy rozpatrywaniu przesłanek stanowiących podstawę umorzenia, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, jak już wyżej wskazano, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny. Nie doszło do naruszenia zarzucanych przepisów postępowania art. 7, 77, 80 i 107 § 1 i 3 k.p.a.

Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Wskazywane przez skarżącego okoliczności, nie czynią jego sytuacji wyjątkową oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych.

Końcowo pouczyć należy skarżącego, że odmowa umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego nie przekreśla jego prawa do ubiegania się o umorzenie tych należności w przyszłości. Nadto na wniosek skarżącego organ może odroczyć termin spłaty zobowiązania lub ustanowić spłatę zobowiązania w ratach uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy.

Z tych przyczyn, zważywszy na uznaniowy charakter zaskarżonej decyzji, mając na uwadze wyjątkowość przyznawania ulgi dłużnikowi alimentacyjnemu w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz należyte uzasadnienie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.