Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2195199

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu
z dnia 19 stycznia 2017 r.
II SA/Op 465/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Krupiński-spr.

Sędziowie WSA: Ewa Janowska, Elżbieta Naumowicz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku pełnomocnika M. Ś. o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Elżbiety Kmiecik od orzekania w sprawie ze skargi M. Ś. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 13 lipca 2016 r., nr (...) w przedmiocie nakazu wykonania określonych robót budowlanych postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziego orzekającego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu w osobie Elżbiety Kmiecik.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę M. Ś. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 13 lipca 2016 r., nr (...) w przedmiocie nakazu wykonania określonych robót budowlanych.

Pismem z dnia 12 grudnia 2016 r. (data wpływu do Sądu: 15 grudnia 2016 r.), pełnomocnik skarżącej - adwokat A. B. złożył wniosek o wyłączenie od orzekania w sprawie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Elżbiety Kmiecik, która orzekała w składzie osobowym Sądu rozpoznającym przedmiotową skargę. Uzasadniając wniosek pełnomocnik powołał się na art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zarzucając ww. sędziemu brak bezstronności. Wskazał przy tym na okoliczność, że sędzia wygłaszając na rozprawie ustne uzasadnienie zapadłego w sprawie wyroku, stwierdziła m.in., że pełnomocnik reprezentujący skarżącą powinien ją poinformować, że może złożyć wniosek o wyłączenie inspektora nadzoru budowlanego, jeśli ma wątpliwości co do jego bezstronności, a jednak pełnomocnik tego nie uczynił. Zdaniem pełnomocnika, sędzia wypowiedziała się na temat okoliczności (sposobu działania pełnomocnika), o której nie miała żadnej wiedzy, bowiem kwestia porad jakich udzielał pełnomocnik skarżącej nie była w postępowaniu poruszana. Pełnomocnik podniósł także, że sędzia stwierdziła, iż strona skarżąca powinna była skierować do sądu powszechnego wniosek o egzekucję świadczenia niepieniężnego, czego jednak nie uczyniła. W ocenie pełnomocnika tego typu wypowiedź podrywa zaufanie stron do pełnomocnika, który je reprezentował na etapie postępowania administracyjnego oraz dotyczy kwestii, która nie miała związku ze sprawą, a ponadto skarżąca wszczęła postępowanie egzekucyjne przez Sądem Rejonowym w (...). Podane okoliczności sprawy, w ocenie pełnomocnika, a w szczególności forma i treść ustnego uzasadnienia wyroku dokonane przez sędziego, należy tłumaczyć osobistym stosunkiem do sprawy, czy ewentualnie do stron lub pełnomocnika, co stanowiło podstawę do wystąpienia z wnioskiem o wyłączenie sędziego.

Sędzia Elżbieta Kmiecik w dniu 21 grudnia 2016 r. złożyła oświadczenie, z którego wynika, iż brak jest podstaw do wyłączenia jej od rozpoznawania niniejszej sprawy na mocy art. 18 § 1 p.p.s.a., wskazując jednocześnie, że nie zachodzą również przyczyny wyłączenia określone w art. 19 tej ustawy, które mogły by wywołać wątpliwości co do jego bezstronności. Sędzia podniosła, że przedstawienie ustnych motywów do zapadłego w sprawie wyroku odnosiło się do oceny postępowania administracyjnego, jego legalności oraz zasadności zarzutów zawartych w skardze. Dodała, że dokonana w tym zakresie argumentacja nie oznacza braku obiektywizmu, czy też bezstronności ani nie wskazuje na jakikolwiek związek emocjonalny ze sprawą, czy też którąkolwiek ze stron postępowania.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) - zwaną dalej: "p.p.s.a.", wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy, bądź też na wniosek strony. Przyczyny wyłączenia z mocy ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 § 1 p.p.s.a., wedle którego sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach:

1)

w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki;

2)

swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia;

3)

osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli;

4)

w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron;

5)

w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą;

6)

w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator;

6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowo-administracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie;

7)

w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej.

Na mocy art. 18 § 3 p.p.s.a. również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi.

Wskazane wyżej przyczyny wyłączenia sędziego tworzą katalog zamknięty, co uniemożliwia stosowanie w tym zakresie wykładni rozszerzającej. Tym samym, nie można wyłączyć sędziego z mocy ustawy w przypadkach innych niż przewidziane przez ustawodawcę, bez względu na subiektywne odczucia osób występujących w sprawie.

Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., w myśl art. 19 tej ustawy, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przyczyny wyłączenia sędziego na wniosek strony zostały przez ustawodawcę scharakteryzowane jedynie ogólnie. W konsekwencji, zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego (por. M. Romańska (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wyd. LexisNexis, Warszawa 2011, s. 210). Zaznaczyć jednak należy, że stosownie do treści art. 20 p.p.s.a., strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodabniających istnienie tej przyczyny.

Obowiązek uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia sędziego nie jest tożsamy z obowiązkiem udowodnienia tych przyczyn. Uprawdopodobnienie jest bowiem środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, nie dającym pewności co do określonych faktów, a stanowiącym jedynie wiarygodność twierdzenia o nich. Wskazać jednak należy, że różnica pomiędzy udowodnieniem, a uprawdopodobnieniem nie polega na mniejszej wiarygodności informacji, lecz na odformalizowaniu czynności związanych z ich uzyskaniem (por. M. Iżykowski, "Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym", Nowe Prawo 1980, nr 3, s. 74-75 i 79). Podkreślenia wymaga przy tym, że uprawdopodobnienie przyczyn wyłączenia nie jest równoznaczne z uznaniem ich zasadności. To, czy uprawdopodobnione przez stronę okoliczności faktycznie stanowią przyczyny wyłączenia, pozostawione zostało ocenie sądu orzekającego co do wniosku o wyłączenie.

Jednocześnie zauważyć warto, że dla wyjaśnienia charakteru stosunków osobistych łączących sędziego ze stroną, w myśl art. 22 § 2 p.p.s.a., ustawodawca nałożył na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia w tym zakresie stosownych wyjaśnień. W związku z przywołanym przepisem, Sąd podziela ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, że skoro sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, złożył oświadczenie, iż nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt I OZ 864/10 - orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszy postanowieniu dostępne są na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Również Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71 podkreślił, że "autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego".

Z uwagi na fakt, że instytucja wyłączenia sędziego stanowi gwarancję konstytucyjnego prawa do bezstronnego sądu, sąd rozpatrując taki wniosek obowiązany jest nie tylko zbadać, czy owe wskazane we wniosku okoliczności rzeczywiście istnieją, ale także, czy mogą one budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie. Zauważyć zatem należy, że nie wszystkie okoliczności, w tym także stosunki osobiste ze stroną, mogą uzasadniać wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy, lecz tylko takie, które oparte na obiektywnych okolicznościach mogą wywołać wątpliwości co do jego bezstronności (por. M. Romańska, op. cit.s. 210). W przypadku, gdy w danej sprawie zachodzi uzasadnione przypuszczenie braku bezstronności sędziego, stanowisko strony w tej kwestii jest ważne, ale nie decydujące. Istotne w tej mierze jest natomiast to, czy przypuszczenie jest obiektywnie zasadne (por. decyzja ETPC z dnia 11 maja 1999 r., sygn. 33642/96, System Informacji Prawnej LEX nr 41089). Pomimo bowiem, że co do rozstrzygnięcia kwestii "bezstronności" pewne znaczenie mogą mieć nawet pozory, to jednak na podstawie kryterium obiektywnego trzeba rozstrzygać, czy, obok zachowania samych sędziów, istnieją dające się ustalić okoliczności mogące poddawać w wątpliwość ich bezstronność (por. wyrok ETPC z dnia 6 maja 2003 r., sygn. 39343/98, System Informacji Prawnej LEX nr 78239).

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie występują jakiekolwiek okoliczności mogące stanowić podstawę wyłączenia sędziego Elżbiety Kmiecik. Nie zachodzą bowiem wobec sędziego okoliczności, o jakich mowa w art. 18 p.p.s.a. Brak jest także podstaw do wyłączenia na zasadzie art. 19 p.p.s.a., a taki przepis prawa wskazano we wniosku. Zdaniem Sądu, podane twierdzenia dotyczące bezstronności sędziego przejawiające się tym, że podczas ustnego przytaczania motywów uzasadnienia zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia, sędzia przedstawiła przebieg podjętych, bądź też możliwych czynności procesowych oraz odniosła się do ich skutków (a to odebrane zostało przez pełnomocnika strony jako podważanie do niego zaufania stron) nie mogą stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. Jak sama sędzia oświadczyła, przedstawienie ustnych motywów do ww. wyroku odnosiło się do oceny postępowania administracyjnego, jego legalności oraz zasadności zarzutów zawartych w skardze. Przy tym, dokonana w tym zakresie argumentacja nie oznacza braku obiektywizmu, czy też bezstronności ani nie wskazuje na jakikolwiek związek emocjonalny ze sprawą, czy też którąkolwiek ze stron. Jednocześnie, pełnomocnik wnioskodawczyni nie wskazał na żadne konkretne okoliczności, czy też dowody, mogące uprawdopodobnić formułowane zarzuty, a tym samym mogące uzasadnić wątpliwości co do bezstronności sędziego. Natomiast podejmowane w toku postępowania sądowoadministracyjnego czynności sędziego mają swoje oparcie w przepisach prawa i nie mogą być odczytywane jako przejaw stronniczości, nawet w przypadku gdy strona ocenia je negatywnie. Samo subiektywne przeświadczenie o braku bezstronności sędziego oraz odczucie strony skarżącej, że jest krytykowana, bądź w jakikolwiek inny sposób dyskryminowana, nie stanowią wystarczającej przesłanki do wyłączenia sędziów na podstawie art. 19 p.p.s.a.

Podkreślić w tym miejscu należy, że wyrażenie przez sędziego poglądu na temat zagadnienia związanego z przedmiotem rozstrzygnięcia, nie jest okolicznością uzasadniającą wyłączenie sędziego w oparciu o przepis art. 19 p.p.s.a. Nie można bowiem w takim przypadku mówić o jakimkolwiek emocjonalnym nastawieniu do sprawy lub strony. Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w postanowieniu NSA z dnia 9 czerwca 2009 r., że subiektywny pogląd strony co do trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2009 r., sygn. akt I OZ 607/09), a także nie stanowi uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie czy też stronniczo (por. postanowienie NSA z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II 724/14). Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia również to, że pozwala ono na uniknięcie niebezpieczeństwa, że instytucja wyłączenia sędziego mogłaby przekształcić się w narzędzie służące paraliżowaniu sprawności postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 60/08). Wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a. ma bowiem zapewnić obiektywizm sądu i nie może być ono traktowane, jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 60/08).

Podkreślić również warto, że przepisy regulujące tok postępowania przed sądem administracyjnym zapewniają stronie ochronę przed ewentualnymi naruszeniami w zakresie braku należytego obiektywizmu wydanego orzeczenia, zatem samo przeświadczenie strony, że sędzia prowadzi proces wadliwie, nieobiektywnie czy też stronniczo, nie jest przesłanką żądania jego wyłączenia. Strona może bowiem zwalczać nieprawidłowe - jej zdaniem - orzeczenie wydane przez sąd I instancji, wykorzystując przysługujące jej środki odwoławcze (por. postanowienie NSA z dnia 6 sierpnia 2009 r., sygn. akt II OZ 648/2009).

Powtórzyć należy, że z wyjaśnień zawartych w oświadczeniu złożonym przez sędziego Elżbietę Kmiecik, której dotyczy wniosek wynika, że nie istnieje między nią, a stronami postępowania jakikolwiek stosunek osobisty tego rodzaju, iż mógłby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności w tej sprawie, a także nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 18 § 1 p.p.s.a. We wniosku nie podano natomiast okoliczności, które podważałyby wiarygodność złożonego oświadczenia. Podkreślenia wymaga, iż okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego, czyli być jedynie uprawdopodobniona. Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego lub sędziów w danej sprawie musi być realna, a zatem nie jest wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata wiarygodności w bezstronność sędziego wynikająca z nadmiernej wrażliwości lub przeczuleń strony. Nie ma znaczenia subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznawania jej sprawy, lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowałyby utratę zaufania co do bezstronności sędziego.

Wobec zatem braku oczywistych faktycznych i prawnych przesłanek wyłączenia sędziego, należało na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a., orzec jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.