II SA/Op 287/18 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2560862

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 20 września 2018 r. II SA/Op 287/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Bogusz.

Sędziowie: WSA Elżbieta Kmiecik, NSA Jerzy Krupiński (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2018 r. sprawy ze skargi U. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 24 kwietnia 2018 r., nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi. oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez U. P. - poprzednio S. (dalej: "skarżąca"), jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (dalej: "SKO", "Kolegium") z dnia 24 kwietnia 2018 r., nr (...), odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Kolonowskie, z dnia 20 czerwca 2016 r., nr (...), uznającej świadczenia wypłacone skarżącej z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi.

Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z dnia 14 października 2011 r. skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Decyzją z dnia 25 października 2011 r., nr (...), Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kolonowskiem, działający z upoważnienia Burmistrza Kolonowskiego, przyznał jej świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r.

Następnie, decyzją z dnia 4 września 2013 r. nr (...), SKO - działając z urzędu, stwierdziło nieważność decyzji z dnia 25 października 2011 r. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

W związku z powyższym, organ I instancji ponownie rozpoznał wniosek strony o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W wyniku tego, po uprzednim uchyleniu w postępowaniu odwoławczym, wydanej w tym przedmiocie decyzji z dnia 11 grudnia 2013 r., decyzją z dnia 21 lipca 2014 r., nr (...), odmówił przyznania U. P. przedmiotowego świadczenia na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania świadczenia. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez organ odwoławczy w dniu 31 października 2014 r. (decyzja nr (...)).

W wyniku wniesionej przez skarżącą skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu prawomocnym wyrokiem z dnia 26 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Op 644/14, uchylił tę decyzję oraz poprzedzającą decyzję organu I instancji w związku z wadliwym ustaleniem wysokości dochodu w rodzinie skarżącej.

Decyzją z dnia 23 czerwca 2015 r., nr (...) Burmistrz Kolonowskiego ponownie odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia alimentacyjnego z uwagi na niespełnienie kryterium dochodowego.

Decyzją z dnia 2 listopada 2015 r., nr (...), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy powyższe rozstrzygnięcie. Decyzja ta stała się ostateczna a wobec jej niezaskarżenia do sądu administracyjnego także prawomocna.

W konsekwencji powyższych działań w dniu 31 maja 2016 r. wszczęte zostało z urzędu postępowanie w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń.

W jego wyniku, decyzją z 20 czerwca 2016 r., nr (...), Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kolonowskiem, działając z upoważnienia Burmistrza Kolonowskiego uznał, że kwoty świadczeń wypłaconych U. P. w okresie od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r., w ogólnej wysokości 6.000 zł, były nienależnie pobranymi świadczeniami i podlegają zwrotowi. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z dokonanymi ustaleniami faktycznymi dochód rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę przekraczał kryterium dochodowe, wobec czego odmówiono przyznania świadczenia. Zaistniała zatem - w ocenie Burmistrza - przesłanka do uznania świadczeń za nienależnie pobrane na podstawie art. 2 pkt 7 lit. c ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r. poz. 169 z późn. zm. (obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 554 z późn. zm.) - zwanej dalej ustawą), które zgodnie z art. 23 ust. 1 tej ustawy podlegają zwrotowi.

Od powyższej decyzji skarżąca nie wniosła odwołania.

Wnioskiem z dnia 5 lutego 2018 r. wystąpiła ona o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji z dnia 20 czerwca 2016 r. z powodu zaistnienia wadliwości, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. Uzasadniając wniosek strona wskazała, że otrzymane świadczenia przeznaczyła na naukę, zakup książek, wyżywienie i dojazdy do szkoły.

Decyzją z dnia 24 kwietnia 2018 r., nr (...), SKO odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 20 czerwca 2016 r. Uzasadniając rozstrzygnięcie wskazało, że kwestionowana przez stronę decyzja wydana została na podstawie art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. c ustawy. Z zestawienia obu tych przepisów wynika, że jeśli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie, a następnie odmówiono przyznania świadczenia, to organ obowiązany jest wydać decyzję określoną w art. 23 ust. 1 ustawy. Skoro zatem Kolegium, decyzją z dnia 4 września 2013 r., stwierdziło nieważność decyzji organu pierwszej instancji z 25 października 2011 r., przyznającej skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a następnie organ pierwszej instancji decyzją z 23 czerwca 2015 r., odmówił przyznania jej takiego świadczenia to nie budzi wątpliwości, że zaistniała podstawa do wydania decyzji o jakiej mowa w art. 23 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. c ustawy. Dalej Kolegium wyjaśniło, że wskazany przez stronę przepis art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. odsyła do przypadków nieważności wynikających z przepisów szczególnych. Stanowi zatem podstawę stwierdzenia nieważności decyzji tylko wtedy, gdy przepis prawa materialnego wprost przewiduje, że określona wadliwość decyzji powoduje jej nieważność. Brak jest jednak w treści ustawy przepisu, który stanowiłby o tym, że przedmiotowa decyzja zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa, co skutkuje brakiem podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja zawiera wadę powodującą jej nieważność ze wskazanej przyczyny. W sprawie - w ocenie SKO - nie wystąpiły również pozostałe przesłanki do stwierdzenia nieważności określone w art. 156 § 1 pkt 1-6 k.p.a. Decyzja nie została bowiem wydana z naruszeniem przepisów o właściwości (pkt 1), ani bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2). Nie dotyczy również sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną ani sprawy, którą załatwiono milcząco (pkt 3). Ponadto została skierowana do osoby będącej stroną w sprawie (pkt 4) i była wykonalna w dniu jej wydania (pkt 5), a w razie jej wykonania nie wywołałaby czynu zagrożonego karą (pkt 6).

Zaskarżając powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżąca podniosła, że decyzja ta wydana została z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. Opisując swoją trudną sytuację rodzinną wywodziła, że w okresie istotnym dla ustalenia przesłanek przyznania świadczenia stanowiła rodzinę wyłącznie z bratem T., podczas gdy jej mama i siostra mieszkały osobno i prowadziły osobne gospodarstwo domowe. Takie też oświadczenie złożyła przy wniosku, albowiem urzędnik potwierdził jej, że dla ustalenia alimentów stanowi rodzinę wyłącznie z bratem. Następnie, na wezwanie organu, nieświadoma konsekwencji, złożyła oświadczenie, którego treść podyktował jej urzędnik Gminy, że członkami jej rodziny są także matka i siostra, oraz że prosi o ponowną weryfikację wniosku. To spowodowało dalsze postępowanie, które doprowadziło do ustalenia, że dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe, a w konsekwencji do wydania decyzji nakazującej zwrot świadczeń. Oświadczając, że obecnie nie pracuje, wskazała, że otrzymywaną kwotę alimentów przeznaczała na kształcenie, a zwrot kwoty świadczeń alimentacyjnych wraz z odsetkami stanowi dla niej ogromne obciążenie finansowe. Podniosła też, że rozpoznając sprawę w 2011 r. organ nie wyczerpał wszystkich możliwości dowodowych, a następnie wykorzystując jej naiwność, słabość, ciężką sytuację materialną i rodzinną doprowadził do niesprawiedliwego i nieuczciwego rozstrzygnięcia sprawy. W efekcie, wydanie decyzji z dnia 20 czerwca 2016 r. stanowi wynik wadliwie przeprowadzonego postępowania. Jest sprzeczne nie tylko z wcześniejszymi ustaleniami dokonanymi przez pracowników MGOPS w Kolonowskiem, ale również z przepisami dotyczącymi przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wskazało, że podnoszone w skardze okoliczności pozostają bez wpływu na podjęte rozstrzygnięcie i wniosło o oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność działania organu administracji publicznej, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku natomiast braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 p.p.s.a.), skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie, według wskazanych kryteriów, ocena legalności wykazała, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu pozwalającym na uwzględnienie skargi na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. Z tego też powodu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Uzasadniając tak dokonaną ocenę podkreślić przede wszystkim trzeba, że przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była decyzja odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w sprawie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi. Ocena Sądu sprowadzała się zatem do rozważenia podstaw stwierdzenia nieważności w odniesieniu do decyzji objętej tym trybem i prawidłowości przeprowadzenia postępowania w tym zakresie. Nie obejmowała natomiast kwestii dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej skarżącej pierwotnie świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz kwestii merytorycznych związanych z ponownym rozpoznaniem sprawy o przyznanie przedmiotowego świadczenia.

Dostrzec trzeba, że postępowanie nieważnościowe jest nadzwyczajnym trybem postępowania, którego celem jest wyłącznie skontrolowanie, czy określona decyzja jest dotknięta jedną z wadliwości wymienionych w art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.) zwanej k.p.a. Jest to postępowanie nadzwyczajne, samodzielne i całkowicie odrębne w stosunku do postępowania, w którym następuje merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Stanowi ono wyjątkową instytucję, stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w przypadku, gdy wydana w tej sprawie decyzja dotknięta była kwalifikowaną wadliwością prawną określoną w art. 156 § 1 k.p.a., a jednocześnie nie zaistniały przesłanki negatywne z art. 156 § 2 k.p.a. Nie służy ono zatem rozpoznaniu sprawy objętej weryfikowaną decyzją w jej zasadniczym przedmiocie. Dopiero stwierdzenie nieważności powoduje przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi, który wydał wadliwy akt i rozpoznania istoty sprawy.

Zgodnie z art. 156 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:

1)

wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości;

2)

wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa;

3)

dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco;

4)

została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie;

5)

była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały;

6)

w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą;

7)

zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Wskazane przez ustawodawcę przesłanki stwierdzenia nieważności mają charakter wyczerpujący, co oznacza brak możliwości stosowania w tym zakresie wykładni rozszerzającej i stwierdzania nieważności z innych przyczyn niż określone w art. 156 § 1 k.p.a. Z zasady niekonkurencyjności trybów wzruszania decyzji administracyjnych wynika w szczególności, że wady odnoszące się do samego postępowania, a nie tkwiące w decyzji, mogą być wyłącznie przedmiotem postępowania rektyfikacyjnego prowadzonego a podstawie art. 145 § 1 k.p.a.

Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego wadliwości postępowania zakończonego decyzją z dnia 20 czerwca 2016 r. zaznaczyć trzeba, że przesłanki te nie odnoszą się do wadliwości samej decyzji, i co należy podkreślić, wady tego rodzaju mogły zostać usunięte w trybie wznowienia postępowania. Jak wynika z akt sprawy tego rodzaju postępowania na wniosek skarżącej już się toczyło i zostało ono zakończone ostatecznym postanowieniem SKO z dnia 17 lutego 2017 r., nr (...).

W przypadku, gdy tak jak w niniejszej sprawie, postępowanie o stwierdzenie nieważności zostaje wszczęte na wniosek strony organ powinien dokonać oceny okoliczności faktycznych sprawy - w tym wskazanych we wniosku, w odniesieniu do wszystkich podstaw stwierdzenia nieważności.

W niniejszej sprawie występując z wnioskiem o stwierdzenie nieważności skarżąca powołała się na przesłankę z art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. Kolegium prawidłowo natomiast dokonało oceny w odniesieniu do wszystkich ustawowych przesłanek nieważności.

W ocenie Sądu prawidłowo też w wyniku tej oceny odmówiło stwierdzenia nieważności kwestionowanej przez skarżącą decyzji z dnia 20 czerwca 2016 r. Z okoliczności faktycznych sprawy nie wynika bowiem, aby weryfikowana decyzja uznająca świadczenia wypłacone skarżącej z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi była wadliwa w jakimkolwiek zakresie pozwalającym na stwierdzenie jej nieważności. Brak było bowiem podstaw do stwierdzenia, że zaistniała którakolwiek z przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a.

Kontrolowana w trybie nieważności decyzja z dnia 20 czerwca 2016 r. wydana została przez kierownika ośrodka pomocy społecznej działającego z upoważnienia burmistrza, a więc stosownie do art. 12 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 10 ustawy, przez właściwy organ. Nie można ponadto stwierdzić aby decyzja została wydana bez podstawy prawnej w sytuacji, gdy przepisy art. 23 ust. 2 i ust. 4 ustawy odwołują się wprost do decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Nie dotyczyła również sprawy, która już wcześniej byłaby rozstrzygnięta ostateczną decyzją. Powyższe wyłączało zatem także zaistnienie przesłanek z art. 156 § 1 pkt 1 i pkt 3 k.p.a. Skoro natomiast skarżąca, jako osoba pełnoletnia pobrała wypłacone świadczenia, nie została także spełniona przesłanka z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy podmiotem zobowiązanym do zwrotu, a tym samym adresatem decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń jest bowiem osoba, która faktycznie pobrała nienależnie świadczenia.

W sprawie nie ujawniono również aby w dniu wydania decyzji istniały nieusuwalne przeszkody faktyczne lub prawne w jej wykonaniu, które powodowałyby zaistnienie przesłanki z art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. Zaznaczyć przyjdzie, że w szczególności o niewykonalności decyzji nie mogłyby stanowić jakiekolwiek przeszkody ekonomiczne i brak zgody strony na rozstrzygnięcie. Wykonanie decyzji poprzez zwrot nienależnie pobranych świadczeń w świetle obowiązujących przepisów nie mogło ponadto wywołać czynu zagrożonego karą, co wyłączało przesłankę z art. 156 § 1 pkt 6 k.p.a., a sama decyzja nie zawiera wady powodującej jej nieważność z mocy prawa, stanowiącej przesłankę nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. W odniesieniu do ostatniej przesłanki, na którą wskazała skarżąca, wyjaśnić w tym miejscu trzeba, że nie zaistniała z uwagi na brak przepisu prawa, z którego wynikałby wprost skutek nieważności.

Prawidłowo wreszcie też uznało Kolegium w niniejszej sprawie, że decyzja z dnia 20 czerwca 2016 r. nie jest dotknięta kwalifikowaną wadą prawną, określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., w postaci wydania jej z rażącym naruszeniem prawa.

W zakresie przesłanki nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wyjaśnić trzeba, że przepisy k.p.a. nie definiują pojęcia "rażącego naruszenia prawa". Treść tego pojęcia została jednak ukształtowana przez piśmiennictwo i orzecznictwo, gdzie wskazuje się, że o uznaniu naruszenia prawa za rażące decydują: oczywistość naruszenia prawa, charakter naruszonego przepisu oraz skutki gospodarcze i społeczne, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Oznacza to, że w sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to jest taki, który nie wymaga wykładni prawa. Natomiast skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - skutki gospodarcze lub społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie takiej decyzji jako aktu organu praworządnego państwa. Przyjąć przy tym należy, że wada decyzji, określona w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., nie odnosi się tylko do przepisów stanowiących jej podstawę prawną i jako takich w niej wymienionych, lecz dotyczy ona stanu prawnego sprawy, wyznaczonego faktami prawotwórczymi niezbędnymi w stosowaniu prawa co do określonego podmiotu i przedmiotu tej sprawy. W konsekwencji, o rażącym naruszeniu prawa można mówić wówczas, gdy w sposób niebudzący wątpliwości nie ustalono jaki przepis prawa materialnego będzie miał w sprawie zastosowanie lub gdy zastosowano w sprawie błędną podstawę materialnoprawną.

W świetle powyższego uznać należało, że stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania kwestionowanej przez skarżącą decyzji z dnia 20 czerwca 2016 r., nie dawał podstaw do stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Z okoliczności faktycznych wynika, że decyzją z dnia 4 września 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu stwierdziło nieważność decyzji z dnia 25 października 2011 r., przyznającej skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w kwocie 500 zł, na okres od dnia 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. uznając, że decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Następnie też, decyzją z dnia 23 czerwca 2015 r. (utrzymaną w mocy decyzją odwoławczą wydaną w dniu 2 listopada 2015 r.) odmówiono skarżącej przyznania przedmiotowego świadczenia.

Prawidłowo zatem Kolegium ustaliło, że decyzja uznająca świadczenie za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi wydana została w okolicznościach, o których mowa w art. 2 pkt 7 lit. c ustawy. Zauważyć w związku z tym przyjdzie, że zgodnie z tym uregulowaniem, nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia.

Dokonując analizy tego przepisu, zdaniem Sądu podzielić należy pogląd, że dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane na tej podstawie, istotny jest czynnik obiektywny, który w niniejszej sprawie odnosi się do stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej tego rodzaju świadczenie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zauważyć należy, że takie stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest aktem deklaratoryjnym, który działa z mocą wsteczną (ex tunc) od daty wydania decyzji administracyjnej dotkniętej wadą. Decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji administracyjnej uchyla wszelkie skutki prawne, jakie powstały od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji nieważnej - sprawa, która była przedmiotem decyzji uznanej za nieważną, wraca do stanu, w którym znajdowała się przed jej wydaniem. Z uwagi na nadzwyczajny charakter omawianego postępowania, uznać należy, iż w tym konkretnym przypadku nie jest w ogóle istotny fakt, czy osoba która pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego na podstawie decyzji wyeliminowanej następnie z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie nieważności ze względu na rażące naruszenie prawa, podczas pobierania świadczeń była świadoma bądź nieświadoma, że przedmiotowa decyzja narusza prawo. Bez znaczenia jest także przyczyna, z powodu której stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Istotny jest tu bowiem wyłącznie skutek w postaci stwierdzenia nieważności, a więc wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, na mocy której wypłacono świadczenie bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Podnoszona w skardze okoliczność wadliwego ustalenia składu osobowego rodziny skarżącej nie może mieć przydawanego znaczenia, gdyż z uzasadnienia wyroku WSA w Opolu z dnia 26 lutego 2015 r., jaki zapadł w sprawie i którym organy były związane, w sposób jednoznaczny potwierdzono, że w świetle regulacji art. 2 pkt 12 ustawy brak jest podstaw do pominięcia w składzie rodziny skarżącej jej matki J. S., brata - T. S. i siostry - L. S.

Powyższe prowadzi zatem do wniosku, że ustawodawca w przypadku, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. c ustawy - w odróżnieniu do pozostałych przypadków wymienionych w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f ustawy, wyeliminował czynnik subiektywny przy ustalaniu świadczenia nienależnie pobranego. Wykładnia językowa art. 2 pkt 7 lit. c ustawy nie nasuwa jakichkolwiek wątpliwości i prowadzi do stwierdzenia, że każde świadczenie wypłacone w ww. warunkach należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie. Organ nie podejmuje decyzji o świadczeniu nienależnie pobranym według swojego uznania bądź oceny stanu świadomości strony. W tym przypadku nie bierze pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ani nie ocenia skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 309/18, dostępny na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Stosownie do przedstawionego poglądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy prawidłowo Kolegium przyjęło, że wobec stwierdzenia nieważności decyzji dnia 25 października 2011 r. (na podstawie której skarżącej wypłacono świadczenie), zgodnie z art. 23 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. c ustawy, zaistniała podstawa do wydania decyzji z dnia 20 czerwca 2016 r. Niewątpliwie bowiem świadczenie wypłacone skarżącej było świadczeniem nienależnie pobranym, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. c ustawy, a zobowiązanie do jego zwrotu było zgodne z art. 23 ust. 1 ustawy.

W sytuacji stwierdzenia nieważność decyzji przyznającej skarżącej świadczenie - z uwagi na rażące naruszenie prawa w związku z brakiem spełnienia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania świadczenia - uznać należało, że również wypłata świadczenia nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa. Do ustalenia obowiązku zwrotu przedmiotowego świadczenia bez znaczenia była przy tym kwestia świadomości skarżącej, czy też okoliczność, że do wydania decyzji rażąco naruszającej prawo mogło dojść z winy pracownika organu. Zauważyć można, że wprawdzie decyzja nie zawierała wyczerpującego i w pełni trafnego uzasadnienia w zakresie zaistnienia wskazanej przesłanki z art. 2 pkt 7 lit. c ustawy, jednak wobec bezspornych okoliczności faktycznych prawidłowo zastosowano wskazany przepis. Ponadto, na podstawie art. 23 ust. 1a ustawy prawidłowo nie orzeczono o zwrocie odsetek od kwot nienależnie pobranego świadczenia. Zgodnie z treścią wskazane przepisu, te nie są bowiem naliczane od świadczenia nienależnie pobranego, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. c ustawy.

W konsekwencji brak było podstaw do stwierdzenia, że weryfikowana decyzja z dnia 20 czerwca 2016 r. została obarczona wadliwością, o której jest mowa art. 156 § 12 pkt 2 k.p.a. w postaci wydania jej z rażącym naruszeniem prawa. W szczególności nie można stwierdzić, że naruszała materialne podstawy prawne jej podjęcia.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.