Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2721434

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu
z dnia 12 września 2019 r.
II SA/Op 197/19
Przesłanki nabycia statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Janowska.

Sędziowie: NSA Jerzy Krupiński (spr.), WSA Krzysztof Sobieralski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2019 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 27 marca 2019 r., nr (...) w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych

1) uchyla zaskarżoną decyzję,

2) zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz K.

K. kwotę 100 (sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez K. K. (dalej zwanego skarżącymi) jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej też: organ, organ kombatancki) z dnia 27 marca 2019 r., nr (...), którą utrzymał on w mocy decyzję własną z dnia 12 września 2018 r., nr (...), w sprawie odmowy potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z przyczyn politycznych.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym, wynikającym z akt administracyjnych, stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 17 maja 2018 r. skarżący wystąpił do organu kombatanckiego o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych z tytułu działalności opozycyjnej w stanie wojennym po 13 grudnia 1981 r. W opisie działalności powołał się na przynależność do grupy działającej w okresie stanu wojennego na terenie (...), uczestnictwo i współorganizację spotkań działaczy "Solidarności", uczestnictwo w zjeździe "Solidarności" w dniu 13 grudnia 1981 r. w Gdańsku, przenoszenie i załatwianie materiałów służących do druku prasy podziemnej. Podał też, że w związku z działalnością opozycyjną był aresztowany i zwolniony z pracy, a w okresie po zwolnieniu z pracy kontynuował działalność w miejscu swego zamieszkania. W tym czasie był nękany przez Służbę Bezpieczeństwa PRL.

Do wniosku dołączył decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 30 kwietnia 2018 r., nr (...) stwierdzającą, że nie był on pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwum IPN - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Organ, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w tym kwerendy z zbiorach IPN, decyzją z dnia 12 września 2018 r. odmówił skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu powołał się na przepis art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690 z późn. zm.), zwanej dalej: "ustawą o działaczach opozycji", podnosząc, że obowiązkiem strony było wskazanie dowodów potwierdzających działalność opozycyjną. Oprócz decyzji Prezesa IPN z dnia 30 kwietnia 2018 r., warunkującej możliwość pozytywnego rozpoznania wniosku skarżący przedłożył kopie dokumentów uzyskanych z IPN oraz świadectwo pracy. W toku postępowania organ wystąpił też o opinię do Opolskiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych. Opinia ta okazała się dla skarżącego negatywna, a przedłożone dowody - zdaniem organu - nie potwierdziły ani opozycyjnej działalności skarżącego w strukturach podziemnej organizacji opozycyjnej ani współpracy z takimi organizacjami. Dokumenty wskazują, że skarżący został zwolniony z pracy ze względu na redukcję etatów, a w toku przesłuchania w jednej ze spraw karnych szczegółowo relacjonował przebieg spotkania opozycjonistów.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wystąpił o ponowne przeanalizowanie materiałów załączonych do wniosku oraz wydrukowanych z załączonej do tego wniosku płyty CD.

W toku ponownego rozpatrywania sprawy organ kombatancki wystąpił do IPN o kwerendę materiałów archiwalnych dotyczących ewentualnej działalności opozycyjnej skarżącego oraz przyczyn zwolnienia go z pracy w A, gdzie był on współzałożycielem Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność". W odpowiedzi IPN wskazał, że skarżący figuruje w aktach o sygn. (...) jako osoba współpracująca z tzw. "(...)", drukującą i kolportującą nielegalny periodyk (...) podziemnej "Solidarności" pt. "(...)" w latach 1981-1982.

Zaskarżoną decyzją z dnia 27 marca 2019 r. utrzymano w mocy pierwotne rozstrzygnięcie organu, a w jej motywach przytoczono obowiązujące w zakresie przedmiotu sprawy regulacje prawne, podnosząc, że w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek informacji potwierdzających opozycyjną działalność skarżącego przez okres co najmniej 12 miesięcy. Zdaniem organu brak jest też przesłanek do stwierdzenia, że został on zwolniony z pracy z powodu nielegalnej działalności opozycyjnej. Ze świadectwa pracy strony wynika, że został on zwolniony z pracy na skutek podjęcia przez niego działalności zarobkowej na własny rachunek i z tego tytułu została mu wypłacona 6-miesięczna odprawa. Potwierdza to też pismo skarżącego z dnia 20 marca 1983 r. nadesłane ze zbiorów archiwalnych Urzędu Wojewódzkiego w (...). Organ ocenił też pismo IPN z dnia 28 listopada 2018 r. jako potwierdzające figurowanie osoby skarżącego w aktach jako osoby współpracującej z organizacją niepodległościową, bez szczegółowego wskazania zakresu i czasokresu tej współpracy. Dalej organ wyjaśnił, że sama działalność w strukturach zakładowej "Solidarności" w okresie od sierpnia 1980 r. do 12 grudnia 1981 r. z mocy art. 2 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji (...) nie stanowi podstawy do przyznania statusu, o który ubiega się skarżący. W końcowej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ powołał się na pierwszą informację uzyskana z IPN, z której wynika, że w wyniku kwerendy nie odnaleziono żadnych dokumentów, z których wynikałoby prowadzenie przez stronę opisanych we wniosku działań.

W skardze skarżący podniósł, że w IPN są dokumenty obrazujące jego działalność opozycyjną, tylko ich nie odnaleziono. Częściowo jednak tę działalność potwierdzają dowody przedłożone do akt sprawy w toku postępowania. Zakwestionował opinię Opolskiej Rady Konsultacyjnej, podnosząc, że w jej skład nie wchodzą dawni opozycjoniści. Powołał się na treść dokumentów zebranych w sprawach "(...)" i "(...)", z których - zdaniem skarżącego - wynika jego działalność po stanie wojennym do 3 lutego 1983 r. Podkreślił, że cały czas interesowała się nim SB, jego kontakty z opozycjonistami były nielegalne i groziła mu za to odpowiedzialność karna. Podniósł, że zeznania świadka Z. G. potwierdzają represyjny charakter rozwiązania z nim stosunku pracy w A. Podkreślił znaczenie informacji IPN dotyczącej współpracy z "(...)". Jedynie brak teczki operacyjnej uniemożliwił mu wykazanie faktu aresztowania, podobnie brak dokumentów źródłowych w archiwach IPN nie przeczy faktowi jego działań o charakterze antykomunistycznym.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i w pełni podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188, z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badaniu podlega jedynie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa procesowego i materialnego w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm. - przywoływanej dalej jako: p.p.s.a.) sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, co powoduje, że niezależnie od podnoszonych zarzutów, ocenie sądu poddane jest nie tylko zastosowanie w sprawie prawa materialnego, ale także postępowanie poprzedzające wydanie kontrolowanego aktu.

Przeprowadzona przez Sąd w ramach tak nakreślonej kognicji kontrola postępowania administracyjnego, zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 27 marca 2019 r., wykazała, że było ono dotknięte naruszeniem przepisów proceduralnych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z czym decyzja ta stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. podlega uchyleniu.

Materialnoprawną podstawą kontrolowanego rozstrzygnięcia były przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690 z późn. zm.), zwanej nadal "ustawą o działaczach opozycji". Akt ten wprowadza dwie kategorie podmiotów, którym na gruncie tej ustawy przyznano różnego rodzaju uprawnienia.

Bezwzględnym warunkiem przyznania tych uprawnień i statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest stwierdzenie przez właściwy organ (w tym wypadku przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu) spełnienia przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, tj. tego, że osoba ta nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Bezspornie skarżący przesłankę tę spełnia, co wynika z przedłożonej przez niego decyzji Prezesa IPN z dnia 30 kwietnia 2018 r., nr (...).

Dalej należało stwierdzić, że status działacza opozycji lub osoby represjonowanej jest kategorią normatywną i przysługuje wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy.

Kategorię "działaczy opozycji antykomunistycznej" ustawodawca uregulował w art. 2 ust. 1, zgodnie z którym działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, w myśl art. 2 ust. 2 ustawy, do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r.

Z kolei kategorię "osoby represjonowanej z powodów politycznych" reguluje art. 3 stanowiąc, że jest nią osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Należy podkreślić, że nie są to kategorie rozłączne i osobie zainteresowanej może być przyznany zarówno status "działacza opozycji antykomunistycznej" jak i "osoby represjonowanej z powodów politycznych", co oznacza, że mogą zostać one potwierdzone przez właściwy organ w jednym postępowaniu osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Postępowanie toczy się wedle reguł postępowania wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego z odpowiednimi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

W rozpoznawanej sprawie organ nie był zatem w sposób bezwzględny związany treścią wniosku strony, w którym wystąpiła ona o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej, skoro w toku tego postępowania wskazywała również na okoliczności dowodzące doznanych represji z tytułu działalności wolnościowej, a polegających na zwolnieniu z pracy zawodowej.

W tym względzie organ prawidłowo prowadził postępowanie w obu tych kierunkach, aczkolwiek postępowanie dowodowe oraz ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego musi budzić wiele uzasadnionych wątpliwości, na co trafnie wskazał skarżący we wniesionej skardze.

W pierwszym rzędzie odnotować należało, że poddanie przez ustawodawcę postępowania w sprawach prowadzonych na podstawie przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej reżimowi procedury administracyjnej nakłada na organ - zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek ustalenia prawdy obiektywnej i podejmowania rozstrzygnięcia na podstawie wszechstronnie wyjaśnionego stanu faktycznego, przy zastosowaniu wszelkich koniecznych środków dowodowych, z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Ponadto ustanowiona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zobowiązuje do oparcia się przez organ na przekonujących podstawach, wskazanych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, stosownie do treści przepisu art. 107 § 3 k.p.a., i z całą pewnością nie polega na formułowaniu ocen w sposób dowolny. Ostatnio wskazany przepis wyraźnie nakazuje, by organ podał i omówił w uzasadnieniu decyzji istotne dla rozstrzygnięcia fakty i dowody. Natomiast niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji. Tylko przeprowadzenie postępowania we wskazany sposób stanowi o spełnieniu warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.). Ponadto organ winien tak prowadzić postępowanie, by pogłębiać zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), co w przypadku organu odwoławczego koresponduje z wynikającą z art. 15 k.p.a. zasadą dwuinstancyjności postępowania. Z zasady tej wynika obowiązek organu odwoławczego merytorycznego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie. Odnotować też trzeba, że uzasadnienie jest obowiązkowym składnikiem decyzji mającym na celu wyjaśnienie rozstrzygnięcia.

Powyższe nie uchybia obowiązkowi aktywnego współdziałania strony postępowania administracyjnego w zakresie inicjatywy dowodowej. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2013 r., sygn. akt II OSK 1291/12 (zam. na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA), trafnie wskazano, że:

1. "Organ jest wprawdzie zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, jednakże strona nie jest zwolniona od lojalnego współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych. Powinna ona bowiem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Obowiązki te w żaden sposób nie wyłączają wymogu dążenia przez organ administracji do wyjaśnienia prawdy materialnej (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.), niemniej jednak oznaczają, że składający wniosek powinien aktywnie współdziałać z organem w celu ustalenia wszystkich okoliczności sprawy.

2. W sprawach, w których strona nie przedstawiła, jak też organ nie znalazł z urzędu dowodów potwierdzających fakty i zdarzenia, z których strona wywodzi dla siebie określone (z reguły korzystne) skutki prawne, przed wydaniem decyzji negatywnej organ administracji powinien zawsze wezwać stronę do uzupełnienia materiału dowodowego poprzez przedstawienie przez nią brakujących dowodów, czy też sprecyzowania dotychczasowych niejasnych, czy też ogólnikowych wyjaśnień".

Z akt sprawy wynika, że organ prowadzący postępowanie uzyskał w trybie art. 5 ust. 5 ustawy informację, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej w związku z realizacją wniosku o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4 ustawy, ustalono, że skarżący figuruje w aktach o sygn. akt (...) jako osoba współpracująca z jedną z grup niepodległościowych, drukującą i kolportującą prasę podziemną. Okoliczności tej organ nie przydał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji żadnego znaczenia dowodowego, nie przeprowadził jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego w tym przedmiocie i nie zbadał treści wskazanych przez IPN akt. Jednocześnie w tym samym uzasadnieniu powołał się na negatywna informację Prezesa IPN o wynikach kwerendy dokumentów dotyczących spełnienia przez stronę warunków, o których mowa w art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. To właśnie ta informacja oraz treść opinii lokalnej Rady Konsultacyjnej w głównej mierze stały się zasadniczą podstawą wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Organ nie dostrzegł jednak istotnej sprzeczności pomiędzy informacjami wytworzonymi przez ten sam organ (Prezesa IPN) i sprzeczności tej nie wyjaśnił. Skoro bowiem organ ten pisze, że w dokumentach archiwalnych skarżący figuruje jako współpracownik grupy niepodległościowej, to wyklucza to informację, że w wyniku kwerendy dowodów dotyczących współpracy nie odnaleziono. W toku postępowania administracyjnego skarżący przedłożył szereg dokumentów pozyskanych z archiwum IPN, wskazujących - w jego przekonaniu - na spełnienie przesłanki współpracy z opozycją niepodległościową i materiałów tych organ nie wziął pod uwagę, gdyż w szczegółowy sposób ani ich nie przytoczył w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ani nie omówił ich mocy czy wartości dowodowej oraz znaczenia dla rozpatrywanej sprawy. Należało przy tym wziąć pod uwagę to, że część przedłożonych przez skarżącego fotokopii dokumentów stanowiła element postępowania karnego, którego przedmiotem nie była jego działalność opozycyjna i w związku z tym z natury rzeczy dokumenty te nie mogły zawierać szczegółowych danych odnoszących się do tej działalności. Z uwagi na to należało ocenić, czy chociażby w sposób pośredni dokumenty te nie potwierdzają okoliczności podniesionych przez niego we wniosku.

Odnosząc się do powyższego wskazać należy, że unormowania zawarte w przepisach ustawy nie oznaczają, że dowody i informacje uzyskane w zaświadczeniach IPN są jedynymi środkami dowodowymi, z jakich organ w tego typu postępowaniach może korzystać. Żaden przepis powołanej ustawy nie ogranicza bowiem w ten sposób postępowania dowodowego, nie zwalnia też organu od przeprowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego z zastosowaniem ogólnych zasad ujętych w art. 7, art. 77 czy art. 80 k.p.a. Ocena materiału dowodowego dokonana przez organ musi być wyczerpująca i winna odnosić się do wszystkich istotnych okoliczności podnoszonych przez stronę postępowania. Organ winien wskazać, którym dowodom przyznaje moc dowodową, a którym odmawia wiarygodności i z jakich przyczyn. Artykuł 77 k.p.a. nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Oznacza to, że organ administracyjny prowadzący postępowanie jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy i podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania zgodnej z prawem decyzji.

Opinia Opolskiej Rady Konsultacyjnej z dnia 4 lipca 2018 r. nie może tu mieć przesądzającego znaczenia, gdyż nie ma ona dla organu charakteru wiążącego, a ostateczna ocena materiału dowodowego należy zawsze do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, jako organu wydającego decyzję administracyjną rozstrzygającą sprawę co do istoty. Na marginesie zauważyć przy tym należało, że opinia Opolskiej RKd.SDOAo.OR w istocie stanowi ocenę wartości dowodowej przedłożonych przez skarżącego dokumentów, a nie ocenę złożonego przez niego wniosku i prawdopodobieństwa wystąpienia przedstawionych w nim twierdzeń w aspekcie znajomości opolskich lokalnych uwarunkowań działalności opozycji antykomunistycznej w latach wskazanych w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznych.

Co do represji, o których mowa w ustawie, w orzecznictwie przyjmuje się, że w świetle normy art. 3 pkt 3 ustawy organ powinien więc wziąć pod uwagę dwa elementy, które muszą wystąpić łącznie, tj. udział skarżącego w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a także skutki takiej aktywności. Za osobę represjonowaną może być bowiem uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wyszczególnionymi w art. 3 ustawy wyłącznie z powodów politycznych, a więc w wyniku działalności politycznej lub udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Podkreślenia wymaga, że udział w wystąpieniu wolnościowym nie jest pojęciem zdefiniowanym, jednakże w orzecznictwie sądowoadministracyjnym uznaje się, że jest to wyłącznie forma świadomego uczestnictwa, aktywności danej osoby w przedsięwzięciu zorganizowanym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka, która jednak choć nieprzypadkowa, nie musiała wiązać się z pełniejszym zaangażowaniem przybierającym już formę działalności politycznej. Jest to z pewnością także szereg działań o charakterze organizacyjnym, przygotowawczym itp., gdyż wystąpienie takie ze swojej natury jest pewnym procesem, niekiedy wieloetapowym i wymagającym różnorakich działań. W tym zakresie uwzględnienia wymaga szczególny charakter działalności opozycyjnej i związanych z nią wystąpień wolnościowych. Działalność ta, aby mogła odnieść zamierzony skutek, często opiera się na szeregu mniejszych czynności, które składają się na pewną całość i nie zawsze może być rozumiana wyłącznie jako bezpośredni, publiczny udział w strajku czy manifestacji. Należy mieć na uwadze, że każde wystąpienie, aby w ogóle mogło dojść do skutku, potrzebuje odpowiedniego zaplecza i nie sposób przyjąć, że osoby działające w ramach tego zaplecza, nie działały na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Fakt, że ustawa nie definiuje pojęcia "wystąpienia wolnościowego" i nie wskazuje konkretnych wydarzeń uznanych za takie wystąpienia potwierdza, że pojęcie to należy rozumieć szerzej (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 lipca 2018 r., sygn. akt II SA/Gd 301/18, zam. w CBOSA). Pod tym kątem należało zatem ocenić, czy zwolnienie skarżącego z pracy, formalnie udokumentowane w świadectwie pracy jako rozwiązanie stosunku pracy ze względu na podjęcie działalności zarobkowej na własny rachunek, nie było związane z jego działalnością związkową w zmilitaryzowanym następnie zakładzie pracy. Zweryfikowania wymaga w szczególności twierdzenie skarżącego, że istniała w tym czasie instrukcja władz partyjnych dotycząca konieczności prowadzenia przez kierownictwa jednostek zmilitaryzowanych działań zmierzających do zwolnienia z pracy takich osób. Organ nie dokonał przy tym oceny treści pisma skarżącego z 20 marca 1982 r. (k. 191 akt admin.), z którego wynika, że umowa o pracę została rozwiązana przez jego pracodawcę. Również w sposób nieprzekonywający organ odmówił przymiotu wiarygodności zeznaniom świadka Z. L. G. (k. 193 akt. admin.) tylko z tego względu, że umiejscowił on datę rozmowy ze skarżącym na luty 1982 r., chociaż świadek ten w sposób wyraźny zastrzegał się, że daty nie pamięta i "mogło to być w miesiącu lutym", czyli nie był pewny tej daty, natomiast treść rozmowy dotyczącej przyczyn zwolnienia skarżącego odtworzył w sposób kategoryczny, podając, że skarżący powiedział mu, że "został zwolniony z pracy i dostał wilczy bilet".

Reasumując powyższe rozważania stwierdzić należy, że materiały znajdujące się w aktach sprawy świadczą jedynie o braku wyczerpującego zbadania wszystkich istotnych okoliczności faktycznych związanych z wnioskiem strony, a tym samym o naruszeniu przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy. W kontrolowanym postępowaniu w sposób lakoniczny oceniono wskazywane przez stronę okoliczności sprawy, jak również organ nie podjął kroków w celu zbadania wskazywanej przez skarżącego dokumentacji, a która zdaniem Sądu może mieć istotne znaczenie dla oceny spełnienia przesłanek potwierdzenia skarżącemu wnioskowanego statusu.

Z tych względów należało przyjąć, że doszło do naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które uniemożliwiało wydanie właściwego do ustalonych okoliczności prawnych i faktycznych sprawy merytorycznego rozstrzygnięcia o żądaniu skarżącego. Ponadto zaniechanie przeprowadzenia i oceny wszystkich dowodów wskazanych przez stronę, które mogły mieć związek ze sprawą świadczy o tym, że organ nie podjął wszelkich czynności zmierzających do wyjaśnienia okoliczności sprawy w sposób wszechstronny.

Przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organ powinien mieć uwadze powyższe wskazania i dokonaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ocenę prawną. Powinien też uwzględnić ewentualne dalsze wnioski dowodowe skarżącego, który - jak się wydaje - koncentrował się na przedstawieniu materiałów źródłowych z lat 1981-82, nie mając wiedzy o możliwości udowadniania okoliczności faktycznych również dowodami pośrednimi, a w szczególności aktualnymi zeznaniami świadków.

Z tych względów zarzuty skargi należało uznać za zasadne, wobec czego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.