Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2696185

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu
z dnia 27 czerwca 2019 r.
II SA/Op 189/19
Konsekwencje nie poinformowania organu przez osobę pobierającą świadczenie o zaistniałych zmianach, które mają wpływ na prawo do świadczeń.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Sachanbińska.

Sędziowie: WSA Ewa Janowska (spr.), NSA Jerzy Krupiński.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 listopada 2018 r., nr (...) w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez T. P. (dalej jako skarżąca), reprezentowaną przez pełnomocnika - radcę prawnego N. K. - jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (w skrócie Kolegium lub SKO) z 29 listopada 2018 r., nr (...), wydana po rozpatrzeniu odwołania skarżącej od podjętej przez Kierownika Świadczeń Socjalnych w Ośrodku Integracji i Pomocy Społecznej w (...), działającego z upoważnienia Burmistrza (...), decyzji z 22 sierpnia 2018 r., nr (...), uznającej, że świadczenia pieniężne wypłacone na podstawie decyzji tego organu z 23 maja 2016 r., nr (...), za okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 września 2017 r. w kwocie 4.500 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi wraz z odsetkami za opóźnienie.

Zaskarżoną decyzją, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm., dalej k.p.a.) organ odwoławczy uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji i orzekł, iż świadczenia wychowawcze wypłacone skarżącej na podstawie decyzji z 23 maja 2016 r., na pierwsze dziecko M. H., w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 30 września 2017 r. w kwocie 3.000 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Wnioskiem złożonym w Ośrodku Integracji i Pomocy Społecznej w (...) 1 kwietnia 2016 r. skarżąca zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko M. H. (ur. (...)) i kolejne dzieci: O. P. (ur. (...)) i Y. M. (ur. (...)). Podała, że jej rodzina jest pięcioosobowa, w skład której wchodzi ona sama, ojciec A. M. oraz dzieci: M. H., O. P. i Y. M.

Decyzją z dnia 23 maja 2016 r. organ pierwszej instancji przyznał skarżącej świadczenia wychowawcze na troje dzieci w wysokości po 500 zł miesięcznie na każde dziecko, na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. W uzasadnieniu wskazał, że na podstawie zgromadzonych dokumentów ustalono, że dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 724,39 zł i nie przekracza kwoty 800 zł.

Kolejną decyzją z dnia 22 sierpnia 2018 r. organ pierwszej instancji uznał, że świadczenia wychowawcze wypłacone skarżącej na podstawie decyzji z dnia 23 maja 2016 r. za okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 września 2017 r. w kwocie 4.500 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi wraz z odsetkami za opóźnienie. W uzasadnieniu podał, że ze zgromadzonej dokumentacji wynika, iż w październiku 2016 r. skarżąca oraz A. M. podjęli zatrudnienie (zaświadczenie A Sp. z o.o. z 31 sierpnia 2017 r. i z firmy B z dnia 5 września 2017 r.), stąd dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie od stycznia 2017 r. wynosił 802,54 zł i przekraczał kwotę kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, tj. 800 zł.

Nadto, od kwietnia 2017 r. w związku z podjęciem zatrudnienia przez M. H. dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosił 812,33 zł i również przekraczał ww. kwotę. Następnie organ powołał treść art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851, z późn. zm., (obecnie Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 - dopisek Sądu), zwanej dalej ustawą) i podkreślił, że skarżąca podpisała pouczenie we wniosku (cz. II), czyli zapoznała się z warunkami uprawniającymi ją do świadczenia wychowawczego. W związku z powyższym, na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy, organ pierwszej instancji uznał, że świadczenia wychowawcze wypłacone skarżącej za okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 września 2017 r. w kwocie 4.500 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi. Równocześnie stwierdził, że nienależnie pobrane świadczenia podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie i kwota odsetek liczonych na dzień 8 sierpnia 2018 r. wynosi 373,02 zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik skarżącej podniósł zarzut naruszenia zasady informowania stron zawartej w art. 9 k.p.a., gdyż z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, w jaki sposób została obliczona wskazana tam kwota dochodu (nie wiadomo jakie dochody przyjęto, ilu członków rodziny uwzględniono, czy są to dochody brutto czy netto). Z tych powodów niemożliwa jest ich merytoryczna weryfikacja. Podniósł także, że organ był zobligowany do przystępnego i zrozumiałego pouczenia strony o przysługujących jej prawach i obowiązkach (np. pouczenie co do środka zaskarżenia), bo język polski jest dla niej językiem obcym. Zarzucił także naruszenie zasady zaufania obywateli do władz publicznych (art. 8 § 1 k.p.a.) przez nieprzedstawienie sposobu dokonanych wyliczeń oraz art. 107 § 3 k.p.a. dotyczącego nieprawidłowego uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

W postępowaniu odwoławczym Kolegium pismem z 19 października 2018 r. zwróciło się do organu pierwszej instancji o szczegółowe wyjaśnienie, w jaki sposób obliczono dochód rodziny skarżącej za styczeń 2017 r. w wysokości 802,54 zł oraz za kwiecień 2017 r. w wysokości 812,33 zł. SKO zaznaczyło, że organ winien wskazać jaki i czyj dochód, za jaki okres uwzględniono, jakie dowody to potwierdzają, dlaczego ustalono dochód za te właśnie miesiące i jakie konkretnie przepisy takie działanie uzasadniają. Nadto organ pierwszej instancji miał wyjaśnić, dlaczego świadczenia wychowawcze uznano za nienależne od dnia 1 stycznia 2017 r. oraz przesłać harmonogram wypłaty świadczeń wychowawczych, przyznanych na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. i wyliczenie odsetek od kwoty świadczeń wychowawczych uznanych za nienależnie pobrane.

W odpowiedzi zawartej w piśmie z 26 października 2018 r., organ pierwszej instancji wyjaśnił dokładnie kwestie wskazane przez organ odwoławczy i przesłał tabelę zawierającą wyliczenie odsetek ustawowych za opóźnienie oraz harmonogram wypłaty świadczenia wychowawczego.

W wyniku rozpoznania odwołania Kolegium wydało decyzję meriti, mocą której za świadczenia nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi uznano kwoty wypłacone w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 30 września 2017 r., łącznie kwocie 3.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Uzasadniając swoje stanowisko, SKO na wstępie wyjaśniło, że sytuacje, które powodują, iż świadczenie wychowawcze zostało pobrane nienależnie oraz zasady zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego zostały uregulowane w przepisach przywołanej ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Następnie przytoczyło pełną treść przepisów, które stanowiły materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia, w tym art. 25 ust. 1 do ust. 9 ustawy.

Kolegium wywiodło, że uznanie świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy wymaga łącznego spełnienia następujących przesłanek: świadczenie wychowawcze musi być wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń wychowawczych albo wstrzymanie wypłaty tych świadczeń w całości lub w części, oraz osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Przekonywało, że kluczową rolę odgrywa zaistnienie okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia, albo wstrzymanie jego wypłaty. Dodało, że wykładni art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy nie można dokonywać w całkowitym oderwaniu od art. 20 ust. 1 ustawy, określającego obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w tym o uzyskaniu dochodu przez członka rodziny. W przypadku, gdy osoba pobierająca świadczenie nie poinformuje organu o zaistniałych zmianach, które mają wpływ na prawo do świadczeń, stosownie do treści przepisu art. 25 ust. 3 i 7 ustawy pobrane świadczenie wychowawcze uznawane jest za nienależnie pobrane i podlegać winno zwrotowi wraz z odsetkami za opóźnienie.

SKO nadmieniło, że postępowanie w sprawie ustalenia świadczenia wychowawczego jako nienależnie pobranego, o ile jest wszczynane z urzędu, powinno być inicjowane skierowaniem do strony zawiadomienia wydanego w trybie art. 61 § 4 k.p.a. Wszczęcie postępowania wyjaśniającego w tej kwestii ma na celu ustalenie, czy w sprawie faktycznie doszło do pobrania nienależnych świadczeń, a więc czy w sprawie wystąpiły okoliczności, o których mowa art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy. Odnotowało, że w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji zawiadomieniem z 1 sierpnia 2018 r. poinformował stronę o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych wypłaconych na podstawie decyzji z dnia 23 maja 2016 r.

W dalszej kolejności SKO stwierdziło, że bezsprzecznie po wydaniu decyzji z dnia 23 maja 2016 r. przyznającej skarżącej prawo do świadczeń wychowawczych na dzieci, miało miejsce uzyskanie dochodu przez:

1) skarżącą - uzyskała ona zatrudnienie w firmie B od 24 października 2016 r. (dochód za listopad 2016 r. - 1.743,57 zł);

2) A. M. - uzyskał on zatrudnienie w firmie A Sp. z o.o. od 20 października 2016 r. (dochód za listopad 2016 r.- 2.136,06 zł).

W celu ustalenia, czy uzyskany dochód rodziny strony ma rzeczywiście wpływ na przyznane jej prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko organ odwoławczy ponownie przeliczył dochód rodziny skarżącej, nie uwzględniając w dochodach rodziny strony dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych dochodu osiągniętego w roku 2014 (roku bazowym) przez skarżącą i A. M., gdyż dochody te zostały utracone. Podało w tej kwestii, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. W myśl art. 7 ust. 3 ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Stąd, jako dochód rodziny SKO uwzględniło dochód skarżącej, która uzyskała zatrudnienie w firmie B od 24 października 2016 r. (dochód za listopad 2016 r. - 1.743,57 zł netto) oraz dochód A. M., który uzyskał zatrudnienie w firmie A Sp. z o.o. sp.k. od 20 października 2016 r. (dochód za listopad 2016 r. - 2.136,06 zł netto). Natomiast, SKO uznało za niezasadne uwzględnienie przez organ pierwszej instancji dochodów syna skarżącej - M. H. z tytułu zatrudnienia od 1 września 2015 r. w firmie C, gdyż pracował on tam do 9 grudnia 2016 r. i z tym dniem nastąpiła utrata tych dochodów, dochód ten przestał być zatem uzyskiwany - zgodnie z ww. art. 7 ust. 3 ustawy - w okresie, w jakim weryfikowane jest prawo do świadczeń wychowawczych.

W związku z powyższym, Kolegium stwierdziło, że dochód rodziny skarżącej za listopad 2016 r. wyniósł 3.879,63 zł (1.743,57 zł + 2.136,06 zł = 3.879,63 zł), a na osobę w rodzinie 775,93 zł (3.879,63 zł: 5 osób = 775,93 zł), czyli nie przekroczył kwoty 800 zł. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Jednocześnie uzyskanie przez M. H. kolejnego zatrudnienia od 1 lutego 2017 r. w firmie D, wedle SKO, należało uwzględnić w dochodach rodziny i przyjąć dochód uzyskany z tego tytułu za miesiąc marzec 2017 r. w wysokości 182,03 zł netto. Zatem dochód rodziny skarżącej, według Kolegium, marcu 2017 r. obejmował wynagrodzenie w łącznej kwocie 4.061,66 zł (1.743,57 zł + 2.136,06 zł + 183,03 zł = 4.061,66 zł), a na osobę w rodzinie 812,33 zł (4.061,66 zł: 5 osób = 812,33 zł), czyli przekraczał kwotę 800 zł. Tym samym, od kwietnia 2017 r. nie została spełniona przesłanka ustawowa z art. 5 ust. 3 ustawy, dotyczącą nieprzekroczenia kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, co spowodowało, że świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko - czyli M. H. było nienależne.

Odnosząc się do zarzutów odwołania, Kolegium argumentowało, że skarżąca została prawidłowo poinformowana - wraz ze złożonym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego m.in. na dziecko M. H. na okres świadczeniowy 2016/2017 - o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczeń. Informacja w tym zakresie została umieszczona w treści końcowej wniosku, a zaznajomienie się z jej treścią strona potwierdziła własnoręcznym podpisem. Ponadto strona podpisała w części II wniosku oświadczenie, iż w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w tym o uzyskaniu dochodu lub też innych zmian mających wpływ na prawo do wnioskowanego świadczenia, osoba ubiegająca się jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia, a niepoinformowanie o powyższym może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia. Wskazało również, że pouczenie, iż w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, takich jak uzyskanie dochodu, zostało także zawarte w decyzji organu pierwszej instancji z dnia 23 maja 2016 r. przyznającej skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci: M. H., O. P. i Y. M., w wysokości po 500 zł miesięcznie na każde dziecko, na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Powyższe okoliczności świadczą, że skarżąca zapoznała się z ustawowymi warunkami umożliwiającymi jej skorzystanie z wnioskowanego świadczenia, a także była pouczona o przesłankach, które powodują brak prawa do jego pobierania.

Wobec powyższego, zdaniem Kolegium, należało uchylić zaskarżoną decyzję w całości i orzec co do istoty sprawy, iż świadczenia wychowawcze wypłacone skarżącej na podstawie decyzji z dnia na pierwsze dziecko - M. H., w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 30 września 2017 r. w kwocie 3.000 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi, które podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Nadto, po przywołaniu art. 30 ust. 8 ustawy SKO podało, że kwota nienależnie pobranego świadczenia została ustalona zgodnie z decyzją organu pierwszej instancji z dnia 23 maja 2016 r. oraz harmonogramem wypłat świadczeń.

W skardze do Sądu na omówioną powyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego pełnomocnik skarżącej podniósł zarzuty naruszenia następujących przepisów prawa:

1. art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a., poprzez niedochowanie wymogów ustawowych decyzji tj. doręczenie stronie projektu skarżonej decyzji SKO bez podania obok podpisów imienia i nazwiska pracowników upoważnionych do wydania decyzji, co stanowi o wydaniu decyzji z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.;

2. art. 9 k.p.a. w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy, poprzez nienależyte i niewyczerpujące poinformowanie skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a zamiast tego ograniczenie się organu do zacytowania skarżącej, która jest obcokrajowcem, ogólnych przepisów obowiązującego prawa i to w języku polskim, nieznanym stronie, o czym organy administracji publicznej miały pełną świadomość, co stanowi niewątpliwe naruszenie zasady informowania,

3. art. 15 k.p.a., tj. naruszenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze zasady dwuinstancyjności na skutek wydania nowej decyzji pod względem przedmiotowym, aniżeli wcześniej przez ten organ uchylonej, co w konsekwencji prowadzi to sytuacji, gdzie wydana została nowa decyzja, a strona została pozbawiona możliwości odwołania się od niej w zwykłym trybie administracyjnym,

4. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., poprzez wydanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji, w której oprócz uchylenia zaskarżonej decyzji Burmistrza (...) w całości, organ orzekł o nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeniach, podczas gdy obok uchylenia zaskarżonej decyzji Burmistrza (...) organ powinien postępowanie umorzyć.

Opierając się o tak sformułowane zarzuty, pełnomocnik skarżącej wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania ewentualnie o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania.

Po zrelacjonowaniu przebiegu postępowania administracyjnego, pełnomocnik skarżącej dowodził, że za niewystarczające należało uznać umieszczenie pod decyzją skrótowych podpisów bliżej nieokreślonych osób, co nie pozwala na zweryfikowanie osób, które brały udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. W sprawie nie doszło również do należytego poinformowania skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, bowiem pouczeń organy dokonały w języku polskim, posługując się prawniczymi oraz ustawowymi pojęciami, trudno zrozumiałymi w powszechnym odbiorze, a tym bardziej przez cudzoziemców. W tym kontekście niewystarczające jest powołanie się w pouczeniach na przepis prawa. Nadto, w przekonaniu pełnomocnika skarżącej, udzielane pouczenia były niepełne i niewystarczające. W odniesieniu do zarzutu naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, pełnomocnik skarżącej zaprezentował pogląd, że odmienne niż organu pierwszej instancji, rozstrzygnięcie przez SKO o wysokości świadczeń uznanych za nienależne i podlegające zwrotowi, oznacza, że organ ten orzekał w innych granicach przedmiotowych. W przekonaniu strony skarżącej, organ odwoławczy nie dostrzegając uchybień organu pierwszej instancji i dokonując własnych naruszeń prawa, błędnie wydał nową decyzję zamiast uchylić decyzję Burmistrza (...) i umorzyć przedmiotowe postępowanie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, odwołując się do wywodów przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem Kolegium, podniesione przez pełnomocnika skarżącej zarzuty nie mają wpływu na podjęte przez organ odwoławczy merytoryczne rozstrzygnięcie, które wydane zostało w oparciu o prawidłowo zebrany materiał dowodowy i obowiązujące w tym zakresie przepisy zarówno prawa materialnego i proceduralnego.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - p.p.s.a. (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej a stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107, z późn. zm.) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie opierając się o art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., Sąd rozstrzyga granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tak określonej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, obowiązujących na dzień wydania decyzji. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod wagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność działania organu administracji publicznej, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja pozostaje w zgodzie z prawem.

Przyjdzie zaznaczyć, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest wyłącznie decyzja SKO, którą orzeczono, że świadczenie wychowawcze otrzymane przez skarżącą na pierwsze dziecko M. H. w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 30 września 2017 r. w wysokości 3.000 zł, na podstawie decyzji Burmistrza (...) z 23 maja 2016 r., jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązano do jego zwrotu łącznie z odsetkami ustawowymi.

Materialnoprawną podstawę decyzji organu stanowiły przepisy przywołanej ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z art. 4 ust. 2 tej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł.

Stosownie natomiast do treści z art. 25 ust. 1 powołanej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.

Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się, zgodnie z art. 25 ust. 2:

1) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania;

1a) świadczenie wychowawcze wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 7 ust. 3a;

2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie;

3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze;

4) świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego;

5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

W art. 25 ust. 3 ustawy wskazano, że od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego stała się ostateczna (art. 25 ust. 4 ustawy). Stosownie do art. 25 ust. 6 ustawy decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie jest wydawana, jeżeli od terminu jego pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z wypłacanego świadczenia wychowawczego, wypłacanych świadczeń rodzinnych oraz wypłacanych zasiłków dla opiekunów, o których mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze podlega egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 25 ust. 7 i 8 ustawy).

Zgodnie z art. 25 ust. 9 ustawy kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty.

Wobec brzmienia przywołanych przepisów, zgodzić się przyjdzie z organem, że uznanie świadczenia za nienależnie pobrane wymaga zaistnienia dwu przesłanek: po pierwsze - świadczenie zostało przyznane lub też wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń wychowawczych, albo wstrzymanie wypłaty tych świadczeń w całości lub części; po drugie - osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W świetle powiedzianego powyżej, trafnie zauważyło Kolegium, że wykładni art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy nie można dokonywać w oderwaniu od art. 20 ust. 1 ustawy, określającego obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w tym o uzyskaniu dochodu przez członka rodziny. W przypadku, gdy osoba pobierająca świadczenie nie poinformuje organu o zaistniałych zmianach, które mają wpływ na prawo do świadczeń, stosownie do treści przepisu art. 25 ust. 3 i 7 ustawy pobrane świadczenie wychowawcze uznawane jest za nienależnie pobrane i podlegać winno zwrotowi wraz z odsetkami za opóźnienie.

W myśl art. 7 ust. 3 ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Stąd jako dochód rodziny należało uwzględnić, jak prawidłowo przyjął organ, dochód skarżącej, która uzyskała zatrudnienie w firmie B od 24 października 2016 r. (dochód za listopad 2016 r. - 1.743,57 zł netto) oraz dochód A. M., który uzyskał zatrudnienie w firmie A Sp. z o.o. sp.k. od 20 października 2016 r. (dochód za listopad 2016 r. - 2.136,06 zł netto), a także uzyskany przez M. H. dochód z tytułu zatrudnienia od 1 lutego 2017 r. w firmie D.

Przepis art. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci zawiera jasną normę, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to dochód w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Natomiast ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 z późn. zm.) stanowi, że dochód oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1509, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Wobec powyższego, również wynagrodzenie młodocianych (tu uzyskane przez M. H.) z tytułu zatrudnienia podejmowanego w celu przygotowania zawodowego winno zostać wliczone do dochodu rodziny.

Zatem, prawidłowo Kolegium określiło dochód rodziny skarżącej w marcu 2017 r., stanowiący wynagrodzenie w łącznej kwocie 4.061,66 zł (1.743,57 zł + 2.136,06 zł + 183,03 zł = 4.061,66 zł), a na osobę w rodzinie 812.33 zł (4.061,66 zł: 5 osób = 812,33 zł), czyli dochód na osobę w rodzinie przekraczał kwotę 800 zł. Tym samym, od kwietnia 2017 r. nie została spełniona przesłanka ustawowa z art. 5 ust. 3 ustawy, dotyczącą nieprzekroczenia kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, więc świadczenie wychowawcze "500+" na M. H. było nienależne.

W konsekwencji, na aprobatę zasługuje konkluzja SKO, że w związku ze zmianą sytuacji dochodowej rodziny świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko zostało wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących brak prawa do jego pobierania.

Odnosząc się do realiów niniejszej sprawy, nie sposób zgodzić się, że skarżąca jako osoba pobierająca świadczenia wychowawcze nie była pouczona o braku prawa do ich pobierania, co nie uzasadniało stwierdzenia, co do nienależnie pobranego świadczenie wychowawcze za okres od 1 kwietnia 2017 r. do 30 września 2017 r.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że rodzina skarżącej uzyskała w październiku 2016 r. dochód, czyli w czasie pobierania świadczeń wychowawczych przyznanych na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. W tej sytuacji obowiązkiem strony, stosownie do treści art. 20 ust. 1 ustawy, było powiadomienie organu wypłacającego przyznane jej świadczenie wychowawcze o podjęciu zatrudnienia przez wnioskodawczynię i członków jej rodziny. Strona nie dokonała jednak stosownego zawiadomienia. Jak odnotowało Kolegium, fakt uzyskania dochodów przez członków rodziny został ujawniony przy ustalaniu prawa do świadczeń wychowawczych na kolejny okres świadczeniowy. Doszło do sytuacji, w której organ pierwszej instancji wypłacał świadczenie wychowawcze, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do tego świadczenia - okolicznością tą było uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia, prawidłowo więc oceniło Kolegium, iż została spełniona pierwsza przesłanka uznania wypłaconego świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane świadczenie. W tej sytuacji słusznie Kolegium uznało, że skarżąca została prawidłowo poinformowana - wraz ze złożonym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego m.in. na dziecko M. H. na okres świadczeniowy 2016/2017 - o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczeń. Informacja w tym zakresie została umieszczona w treści końcowej wniosku, a zaznajomienie się z jej treścią strona potwierdziła własnoręcznym podpisem. Ponadto skarżąca podpisała w części II wniosku oświadczenie, iż w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w tym o uzyskaniu dochodu lub też innych zmian mających wpływ na prawo do wnioskowanego świadczenia osoba ubiegająca się jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie, a niepoinformowanie o powyższym może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia. Dostrzec przyjdzie, że pouczenie, iż w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, takich jak uzyskanie dochodu, zostało także zawarte w decyzji przyznającej skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci.

W tym stanie rzeczy trudno zaprzeczyć, aby skarżąca nie została właściwie pouczona o warunkach uprawniających do świadczeń wychowawczych, w tym o obowiązku, o którym mowa w art. 20 ust. 1 ustawy, a więc niezwłocznego powiadomienia organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do tych świadczeń m.in. o uzyskaniu dochodu. Ze względu na zaistnienie przesłanki określonej w art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy wydanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń znajduje pełne uzasadnienie. Kwestię dotyczącą obligatoryjnego orzeczenia w zakresie odsetek, jak również warunków ewentualnego umorzenia należności prawidłowo wyjaśniło Kolegium w treści uzasadnienia kwestionowanego rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu, na uwzględnienie nie zasługują również pozostałe zarzuty podniesione w skardze. W tym kontekście, powiedzieć przyjdzie, że Sąd w pełni akceptuje stanowisko Kolegium szczegółowo wyrażone w odpowiedzi na skargę, jak również podziela poglądy przedstawione w przywołanych przez Kolegium wyrokach sądów administracyjnych.

Rację ma Kolegium twierdząc, że zaskarżona decyzja ma wszystkie elementy, które wymienia art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a. Na pierwszej stronie decyzji wskazano dokładnie skład członków składu orzekającego Kolegium, z podaniem imienia i nazwiska poszczególnych osób (przewodniczącego oraz członków składu), pod pouczeniem znajduje się urzędowa pieczęć z własnoręcznymi podpisami członków SKO, co wypełnia przesłanki ww. przepisu. Bez znaczenia pozostaje, że podpisy te są nieczytelne, skoro w sposób oczywisty możliwa jest identyfikacja składu orzekającego biorącego udział w wydaniu zaskarżonej decyzji (tak w wyroku: WSA w Gorzowie z 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Go 48/18, WSA we Wrocławiu z 12 września 2018 r., sygn. akt III SA/Wr 278/18, NSA z 4 kwietnia 2004 r., sygn. akt II FSK 151/07, CBOSA). Sąd w pełni zgadza się z poglądem, że pod pojęciem podpisu należy uznać znak ręczny określonej osoby, pozwalający dzięki jego indywidualnym cechom na identyfikację osoby, podpis nie musi obejmować pełnego nazwiska.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 9 k.p.a. trzeba powiedzieć, że na pełną aprobatę zasługują wyjaśnienie Kolegium, iż w sytuacji gdy postępowanie administracyjne toczyło się przed polskim organem administracji (a jego wszczęcie notabene zostało zainicjowane przez samą skarżącą), powoływanie się na nieznajomość języka polskiego, jako przeszkodę uniemożliwiającą korzystanie z praw procesowych w celu zagwarantowania należytej ochrony interesu prawnego strony postępowania nie może być skuteczne. Zgodnie z art. 27 zdanie pierwsze Konstytucji RP w Rzeczypospolitej Polskiej językiem urzędowym jest język polski. Doprecyzowanie tej normy ustrojowej ma miejsce w przepisach ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2018 r. poz. 931, z późn. zm.). W myśl art. 4 ww. ustawy język polski jest językiem urzędowym konstytucyjnych organów państwa, terenowych organów administracji publicznej, instytucji powołanych do realizacji określonych zadań publicznych oraz organów, instytucji i urzędów podległych organom ww. wymienionym, powołanych w celu realizacji zadań tych organów. Zgodnie natomiast z art. 5 wspomnianej ustawy podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokonują wszelkich czynności urzędowych w języku polskim, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej, a wszystkie oświadczenia, podania i inne pisma składane organom, o których mowa w art. 4, muszą być również składane w języku polskim.

Dla porządku jedynie powtórzyć przyjdzie, że skarżąca została prawidłowo poinformowana, wraz ze złożonym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, m.in. na pierwsze dziecko na okres świadczeniowy 2016/2017, o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczeń. Informacja ta została zamieszczona w treści końcowej wniosku, a skarżąca własnoręcznym podpisem potwierdziła zaznajomienie się z jej treścią. Nadto, jak zaakcentowało Kolegium, w części II wniosku skarżąca podpisała oświadczenie, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego (uzyskanie dochodu), osoba ubiegająca jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie, a niepoinformowanie o powyższym może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia. Tożsame pouczenie zawarto także w decyzji Burmistrza (...) z 23 maja 2016 r.

Nie zasługuje również na uwzględnienie argumentacja skargi odnosząca się do naruszenia art. 15 k.p.a. Prawidłowo wyjaśniło Kolegium, że stosownie do art. 138 k.p.a. organowi odwoławczemu przysługują zarówno kompetencje kontrolne, jak i merytoryczne. Oznacza to, że organ odwoławczy powinien sprawę rozpatrzyć nie tylko z punktu widzenia kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, ale nadto powinien rozpoznać sprawę merytorycznie. Wynika to jednoznacznie z wyrażonej w art. 15 k.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Z żadnego przepisu prawa nie wynika, że organ odwoławczy jest związany normatywną podstawą rozstrzygnięcia przyjętą przez organ pierwszej instancji. Wprost przeciwnie, organ odwoławczy ma nie tylko dokonać kontroli decyzji wydanej w pierwszej instancji, ale ma ponownie zbadać okoliczności sprawy, które były przyjęte przez organ pierwszej instancji i doprowadziły do wydania zaskarżonej decyzji. Dlatego też organ odwoławczy może nie tylko inaczej zinterpretować okoliczności faktyczne sprawy, ale także uznać, że do ustalonego stanu faktycznego zastosowanie powinny znaleźć odmienne przepisy niż te, które przyjął za podstawę rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji.

Podsumowując, podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, gdyż postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób należyty, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie w zaskarżonej decyzji. Zostały także przez SKO prawidłowo zinterpretowane, mające zastosowanie w sprawie, przepisy. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, w tym art. 7-9 i 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i 107 § 3, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do art. 151 p.p.s.a., należało skargę oddalić.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.