Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu
z dnia 18 października 2005 r.
II SA/Op 161/05

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Krupiński.

Sędziowie WSA: Elżbieta Kmiecik (spr.), Asesor Elżbieta Naumowicz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2005 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia (...), nr (...) w przedmiocie świadczenia rodzinnego

1.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta (...) z dnia (...), nr (...),

2.

określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.

Uzasadnienie faktyczne

T. B. w dniu 29 października 2004 r. wystąpił do Urzędu Miasta w O. z wnioskiem o przyznanie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku.

Prezydent Miasta (...) decyzją z dnia (...), Nr (...) działając na podstawie art. 3 pkt 13, art. 4 ust. 2 pkt 3, art. 6 ust. 1 pkt 2, art. 12 ust. 3, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 1, art. 26 ust. 1 i ust. 2, art. 48 ust. 3 oraz art. 70a ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych odmówił T. B. prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż wnioskodawca nie spełnia przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W przypadku, bowiem osoby uczącej się, a takową jest wnioskodawca, stosownie do § 2 ust. 2 pkt 8 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 września 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 213, poz. 2162), do wniosku o zasiłek rodzinny należy dołączyć kopię aktu zgonu rodziców lub kopię odpisu wyroku zasądzającego alimenty, a takim dokumentem nie legitymuje się wnioskodawca, gdyż do wniosku dołączył kopię protokołu sądu zakończonego ugodą.

Odwołanie od tej decyzji złożył T. B. Podniósł w nim, iż winien otrzymać zasiłek rodzinny wraz z dodatkami, bowiem w sądzie uzyskał informację, że ugoda jest dokumentem odpowiadającym wyrokowi. Ponadto podkreślał skarżący, iż jego matce nakazano płacenie na jego rzecz alimentów, a więc wynik tej sprawy jest taki jaki byłby w przypadku wyroku zasądzającego alimenty.

Decyzją z dnia (...), Nr (...), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. działając na podstawie art. 1 i 18 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż w dacie podejmowania powyższej decyzji zasady przyznawania zasiłków rodzinnych reguluje ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 września 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania o świadczenia rodzinne. Powyższe przepisy w sposób szczegółowy określają warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych, zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania, jak również sposób i tryb postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych. W ich świetle nie każda osoba ucząca się ma prawo do zasiłku rodzinnego, albowiem musi ona dodatkowo odpowiadać kryteriom definicji "osoby uczącej się", zawartej w art. 3 pkt 13 ustawy. Użycie przez ustawodawcę wyrazu zasądzić oznacza przyznać wyrokiem sądowym. Za takim stanowiskiem przemawia dodatkowo treść § 2 ust. 2 pkt 8 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 września 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania o świadczenia rodzinne. Odwołujący nie przedłożył odpisu wyroku zasądzającego alimenty na jego rzecz, lecz jedynie ugodę sądową. Utożsamianianie zaś ugody sądowej z wyrokiem nie może mieć miejsca w sprawie uprawnień osoby uczącej się, albowiem w tekście ww. rozporządzenia na użytek dokumentowania np. wysokości dochodów ustawodawca dopuścił przedłożenie nie tylko wyroku, ale także odpisu protokołu zawierającego treść ugody, a zatem ustawodawca różnicuje okoliczności wymagające wyroku, jak też i dopuszczające przedstawienie ugody.

Z treścią powyższej decyzji nie zgodził się T. B., wnosząc o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzucił wadliwą wykładnię przepisów, gdyż jego zdaniem ugoda zaopatrzona w klauzulę wykonalności nadaje się do egzekucji w tym samym stopniu, co wyrok.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. w odpowiedzi na skargę wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga T. B. zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo - administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270). W przypadku, gdy skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu (art. 151 ww. ustawy).

Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, wynika konsekwencja, co do tego, iż sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 14 stycznia 1999 r., sygn. III SA 4731/97 - LEX nr 37180).

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Legalność decyzji bada się zarówno pod względem formalnym jak też i materialno - prawnym.

Przedmiotem oceny jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia z dnia (...), Nr (...), którą utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję - Prezydenta Miasta (...) z dnia (...), Nr (...), którą odmówiono T. B. prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku.

Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa.

Trafnie wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., jak też i Prezydent Miasta (...), w podjętych decyzjach, że sprawę świadczeń rodzinnych, w tym i zasiłku rodzinnego dla osoby uczącej regulują przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.) oraz wydane na jej podstawie przepisy wykonawcze, Ministra to rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 września 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 213, poz. 2162).

Poza sporem pozostaje okoliczność, iż skarżący T. B. nie dołączył do wniosku o zasiłek rodzinny odpisu wyroku zasądzającego na jego rzecz alimenty od matki A. B., lecz jedynie odpis protokołu rozprawy przed Sądem Rejonowym Sądem Rodzinnym i Nieletnich w O. w sprawie z powództwa skarżącego z dnia (...), o syg. akt (...), w którym to wciągnięto do protokołu rozprawy osnowę zawartej między stronami ugody sądowej. Skarżący przedłożył także do akt administracyjnych wniosek egzekucyjny w przedmiocie wszczęcia postępowania egzekucyjnego w związku z zawartą ugodą sądową (k.18).

Źródłami powszechnie obowiązującego prawa stosownie do art. 87 Konstytucji RP są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego.

W związku z powyższym należy zauważyć, iż dokonując wykładni przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz wydane na jej podstawie przepisy wykonawcze, a to rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 września 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania o świadczenia rodzinne nie można poprzestać li tylko na wykładni gramatycznej przepisu w art. 3 pkt 13 ww. ustawy, a zwłaszcza wyrazu "zasądzić".

Art. 3 pkt 13 ustawy stanowi: ilekroć w ustawie jest mowa o osobie uczącej się oznacza to osobę pełnoletnią uczącą się, niepozostającą na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub zasądzeniem od rodziców na jej rzecz alimentów.

Ocena legalności zaskarżonej decyzji nie może być dokonywana bowiem w oderwaniu od obowiązującego porządku prawnego. Źródłem prawa regulującym kwestie związane z obowiązkiem alimentacyjnym rodziców względem dzieci są przepisy zawarte w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zaś tryb postępowania przed sądami powszechnymi w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych i spraw gospodarczych normują przepisy ustawy z dnia 12 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 64, poz. 296 ze zm.)

Zgodnie z art. 10 k.p.c. w sprawach, w których zawarcie ugody jest dopuszczalne, sąd powinien dążyć w każdym stanie postępowania do ich ugodowego załatwienia. Jest to jedna z podstawowych zasad prawa cywilnego. Przedmiotem ugody mogą być zarówno stosunki zobowiązaniowe, jak i prawnorzeczowe. Przedmiotem ugody w postępowaniu cywilnym jest treść i zakres istniejącego między stronami spornego stosunku cywilnoprawnego.

Zawarcie ugody w toku postępowania przed sądem jest aktem prawnym, w którym zazębiają się zarówno składniki materialnoprawne (art. 917 i 918 k.c.) jak i procesowe. Ugoda sądowa jest czynnością procesową dokonaną w formie przewidzianej prawem procesowym, które wiąże się z tą czynnością zamierzony skutek w postaci wyłączenia dalszego postępowania sądowego. Ugoda poddawana jest kontroli sądowej i winna dokładnie określać rozmiar świadczenia, sposób i treść ich wykonania oraz wskazywać, jakiego rodzaju świadczenia ma ona zaspokoić. Wszystkie te elementy zawiera ugoda sądowa zawarta pomiędzy skarżącym, a jego matką. Zawarta ugoda sądowa zlikwidowała istniejący pomiędzy stronami tamtego postępowania cywilnego spór, a zatem spowodowała taki sam skutek prawny jak wyrok sądu.

Ugoda sądowa podlega wykonaniu w drodze egzekucji sądowej, tak samo jak i wyrok zasądzający alimenty. Godzi się zauważyć jednakże, iż ugoda sądowa nie korzysta wprawdzie, tak jak wyroki z powagi rzeczy osądzonej, nie mniej jednak wywołuje ona stan prawny wyrażający się w rzeczy ugodzonej (res transacta). Ugoda sądowa nie stanowi negatywnej przesłanki procesowej, ale zarzut rzeczy ugodzonej jest zarzutem materialnoprawnym i konsekwencją uznania takiego zarzutu za uzasadniony jest oddalenie powództwa. Mając zatem powyższe na uwadze ugodę sądową należy uznać za szeroko rozumiane orzeczenie sądu, które zobowiązuje rodzica do łożenia na koszty utrzymania dziecka, a więc w konsekwencji za orzeczenie sądu, które zasądza alimenty.

Przechodząc na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż w świetle powyższego nie może się ostać wykładnia gramatyczna (językowa) zastosowana przez organy obu instancji. Koniecznym było zastosowanie wykładni celowościowej i funkcjonalnej. Celem ustawy o świadczeniach rodzinnych jest bowiem przyznanie pomocy w formie zasiłków, osobom i rodzinom w celu przezwyciężania przez nich trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Skarżący, na co wskazują organy obu instancji, spełnia kryteria materialnoprawne zawarte w art. 4 ust. 2 pkt 3 i art. 6 ust. 1a ustawy. Świadczenia tego pozbawiono go jedynie z powodu nie legitymowania się wyrokiem sądu, który w miejsce ugody sądowej zasądzałby na jego rzecz alimenty o jego matki.

Nie sposób nie dostrzec także, iż w rozporządzeniu wykonawczym do ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób nierówny i niejednakowy potraktowano osoby ubiegające się o świadczenie rodzinne, a mianowicie zasiłek rodzinny. Konstytucja RP w art. 32 ust. 1 stanowi, że: "Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.

Tymczasem w paragrafie 2 ust. 2 pkt 6g rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 września 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 213, poz. 2162) dopuszczono możliwość udokumentowania wysokości dochodów rodziny przy pomocy min. kopii odpisu protokołu posiedzenia zawierającego treść ugody sądowej, nie dopuszczając już takiej możliwości w tymże samym paragrafie i ustępie tyle że pkt 8. Ustawodawca zaś w przytoczonym art. 3 pkt 13 ustawy nie zawarł takiego warunku zamieszczając jedynie wyraz "zasądzeniem od rodziców na jej rzecz alimentów". Orzeczeniem zasądzającym alimenty jest także ugoda sądowa, mając na uwadze skutek jaki ona wywiera w zakresie obowiązków rodziców względem ich dziecka.

Zarzut skarżącego zawarty zatem zarówno w odwołaniu, jak i w skardze dotyczący wadliwej wykładni obowiązujących przepisów prawa jest zasadny.

Prowadząc postępowanie o przyznanie skarżącemu zasiłku rodzinnego organy administracji zebrały materiał dowodowy w zakresie pozwalającym na prawidłowe rozstrzygnięcie tej sprawy. Dokonana ocena zebranych w sprawie dowodów, a to okoliczności uzasadniającej przyznanie zasiłku, nie jest zgodna z celami ustawy o świadczenia rodzinne jak też i obowiązującym porządkiem prawym.

Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z niniejszych rozważań.

W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 145 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu... (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji. Orzeczenie w punkcie 2 znajduje uzasadnienie w art. 152 ww. ustawy.