Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1474145

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu
z dnia 8 maja 2014 r.
II SA/Op 148/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Jeżewska (spr.).

Sędziowie WSA: Ewa Janowska, Teresa Cisyk.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 maja 2014 r. sprawy ze skargi Z. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 18 grudnia 2013 r., nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia 18 grudnia 2013 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Burmistrza Głuchołaz decyzję z dnia 12 lipca 2013 r., nr (...), orzekającą o odmowie przyznania Z. G. prawa do świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką J. G., będącą osoba niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Jak wynika z akt sprawy organ I instancji decyzją z dnia 12 lipca 2013 r., nr (...), odmówił Z. G. ww. świadczenia z uwagi na treść art. 16a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992; t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1456) zwanej dalej ustawą, po ustaleniu, że wnioskodawca nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego. W uzasadnieniu organ wskazał, że uzyskany przez niego w 2011 r., dochód stanowił tzw. dochód utracony, który w myśl art. 5 ust. 4 ustawy nie wlicza się do dochodu, w związku z czym wyniósł on w tym roku 0 zł. Z kolei uzyskany w 2011 r., dochód osoby wymagającej opieki wyniósł 19.262,08 zł. Stąd roczny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny wymagającej opieki wyniósł na osobę 802,59 zł. Następnie powołując się na treść art. 16a ust. 1 ustawy stwierdził, że analiza dostarczonych dokumentów pozwalała uznać, że wnioskodawca nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad jego matką J. G. Wyjaśnił, że do dnia 31 stycznia 2012 r., Z. G. był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w (...) jako osoba bezrobotna, a więc nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad jego matką.

W odwołaniu od tej decyzji Z. G. opisał uciążliwości związane ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Podniósł, że decyzją z dnia 13 lutego 2012 r., nr (...), ten sam organ I instancji, który odmówił mu przyznania świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, na podstawie tej samej ustawy, przyznał mu świadczenie pielęgnacyjne. Zaznaczył, że wcześniej był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, ale dokonał wyrejestrowania w związku z tym, że był to warunek organu do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

W wyniku rozpoznania odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 18 grudnia 2013 r., nr (...), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Głuchołaz z dnia 12 lipca 2013 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy, po przedstawieniu stanu faktycznego i prawnego stanowiącego podstawę procedowania wskazał, że ze względu na niespełnienie kryterium dochodowego określonego w art. 16a ust. 2 ustawy nie było możliwe przyznanie Z. G. wnioskowanego świadczenia. W tym zakresie za prawidłowe Kolegium uznało ustalenie organu I instancji, że w 2011 r., wnioskodawca nie osiągnął żadnych dochodów podlegających uwzględnieniu w ramach kryterium dochodowego (dochód utracony), zaś J. G. uzyskała dochód, stanowiący różnicę pomiędzy sumą wypłaconych rat świadczenia emerytalnego, a potrąconym od tego świadczenia podatkiem oraz składkami, w kwocie 19.262,08 zł. Wyjaśniło, że po podzieleniu tej kwoty przez 12 miesięcy oraz przez dwoje członków rodziny, dochód w przeliczeniu na jedną osobę wyniósł 802,59 zł. Jednocześnie zauważyło, że wnioskodawca przekroczył wskazane w ustawie kryterium dochodowe w kwocie 623 zł w związku z czym nie mógł uzyskać wnioskowanego świadczenia. Niezależnie od powyższego, Kolegium wskazało, że wnioskodawca nie spełnił także warunku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką (art. 16a ust. 1 ustawy). Argumentowało, że strona z dniem 1 lutego 2012 r. została wykreślona z ewidencji Powiatowego Urzędu Pracy. Kolegium wskazało, że decyzją z dnia 13 lutego 2012 r., w związku z opieką nad matką, zostało mu przyznane od 6 grudnia 2011 r. świadczenie pielęgnacyjne. W ocenie Kolegium, radykalne pogorszenie stanu zdrowia matki miało miejsce w grudniu 2011 r., jednakże choroba ogranicza jej pełną sprawność od roku 2008. Dalej wywiodło, że pogorszenie stanu zdrowia matki nie wywołało żadnej uchwytnej zmiany w sposobie jej życia i funkcjonowania. Z uwagi na powyższe, Kolegium uznało, że nie ma związku między ustaniem zatrudnienia Z. G., a koniecznością sprawowania opieki nad jego matką.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Z. G. podniósł, że z uwagi na poziom niezbędnych wydatków związanych z leczeniem i pielęgnacją jego mamy, przyjęty przez organ próg dochodowy (623 zł) jest zbyt niski, albowiem nie można za taką kwotę przeżyć cały miesiąc. Wskazywał, że odebrane zostało mu prawo nabyte, wcześniej otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne. Wskazał, że na rozstrzygnięcie organu odwoławczego czekał pół roku, decyzję pomimo, że wydana została w dniu 18 grudnia 2013 r., otrzymał dopiero 13 lutego 2013 r. Nadto odnotował, że w roku 2008 r. wraz z ojcem zauważyli istotne zmiany stanu zdrowia mamy. Do znacznego pogorszenia stanu zdrowia doszło w 2011 r. Wyjaśnił, że ojciec, który zmarł w lutym 2012 r., do śmierci sprawował pieczę nad swoją żoną, a jego matką. Nadmienił, że został po 30 latach zwolniony z pracy z przyczyn niedotyczących pracownika, później mimo usilnych starań nie znalazł już pracy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o jej oddalenie.

W piśmie z dnia 15 kwietnia 2014 r., skarżący wyjaśnił powód nie stawienia się na wyznaczoną przez Sąd rozprawę.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest jedynie sprawdzenie, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jej podejmowaniu nie zostały naruszone w sposób istotny przepisy postępowania administracyjnego. Natomiast stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.), dalej zwanej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną.

Mając powyższe na uwadze, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego z uwagi na przekroczone kryterium dochodowe.

Na wstępie zwrócić należy uwagę, że specjalny zasiłek opiekuńczy, obok zasiłku pielęgnacyjnego i świadczenia pielęgnacyjnego należy do grupy świadczeń opiekuńczych uregulowanych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456, z późn. zm.) zwanej dalej także ustawą. Wprowadzony został ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), zgodnie z którą w ustawie o świadczeniach rodzinnych dodano art. 16a, określający przesłanki uzyskania i wysokość specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przepis ten wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2013 r.

Zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529 oraz z 2013 r. poz. 1439) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy, czyli kwoty 623 zł (art. 16a ust. 2 ustawy).

W przypadku gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje (art. 16a ust. 3 ustawy). W okolicznościach rozpatrywanej sprawy, kontynuacja tego świadczenia (specjalnego zasiłku opiekuńczego) nie miała miejsca. W poprzednim okresie zasiłkowym strona nie mogła być uprawniona do tego świadczenia, ponieważ zgodnie z ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, specjalny zasiłek opiekuńczy został wprowadzony od 1 stycznia 2013 r.

Tylko łączne spełnienie powyższych przesłanek uprawnia daną osobę do nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego - w sytuacji gdy nie zachodzi żadna z okoliczności wymienionych w art. 16a ust. 8 ustawy.

Ponadto należy uwzględnić, że art. 3 pkt 1 ustawy stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, oraz inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Na gruncie ustawy dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 ustawy), a dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (art. 3 pkt 2a ustawy).

W przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego (art. 5 ust. 4 ustawy).

W niniejszej sprawie rokiem bazowym (poprzedzającym okres zasiłkowy) jest 2011 r. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że w jej okolicznościach u skarżącego wystąpił tzw. dochód utracony.

Zgodnie z art. 3 pkt 23 ustawy utrata dochodu - oznacza utratę dochodu spowodowaną:

a)

uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego,

b)

utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,

c)

utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło,

d)

utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego,

e)

(uchylona),

f)

wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2013 r. poz. 672, z późn. zm.),

g)

(uchylona),

h)

utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

i)

utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń.

Ponadto należy zauważyć, że zgodnie z art. 16a ust. 4 pkt 2 ustawy za dochód rodziny pełnoletniej osoby wymagającej opieki, o którym mowa w art. 16a ust. 2 ustawy, uważa się dochód następujących członków rodziny: osoby wymagającej opieki, małżonka osoby wymagającej opieki, osoby, z którą osoba wymagająca opieki wychowuje wspólne dziecko, pozostających na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-c, dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia - z tym, że do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.

Z kolei rodzina osoby sprawującej opiekę to małżonek, rodzice dzieci oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy (art. 3 pkt 16 ustawy).

Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego skarżący nie osiągnął żadnych dochodów podlegających uwzględnieniu w ramach kryterium dochodowego (dochód utracony) zatem jedynym dochodem podlegającym uwzględnieniu był dochód jego matki. Matka w roku 2011 uzyskała dochód, stanowiący różnicę pomiędzy sumą wypłaconych rat świadczenia emerytalnego, a potrąconym od tego świadczenia podatkiem oraz składkami, w kwocie 19.262,08 zł (19262,08: 12 miesięcy = 1606,17: 2 członków rodziny = 802,59).

Z powyższego wynika, że dochód w rodzinie wnioskodawcy jako łączny dochód osoby sprawującej opiekę (skarżącego, który jest rozwiedziony) oraz rodziny osoby wymagającej opieki (J. G., która jest wdową) w przeliczeniu na osobę wynosi 802,59 zł i przekracza kwotę 623,00 zł o 179,59 zł.

Powyższe ustalenia są bezsporne, ponieważ skarżący, poza samą krytyką wysokości ustawowego kryterium dochodowego, nie wniósł do nich żadnych zastrzeżeń, jak również nie sposób uznać ich wadliwości, kontrolując ich prawidłowość z urzędu. W rezultacie prawidłowość dokonanego wyliczenia łącznego dochodu osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie została skutecznie podważona, a ponieważ obrazują one przekroczenie kryterium dochodowego, uprawniającego do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, to odmowa przyznania tego świadczenia była zgodna z prawem.

Ponadto należy mieć na względzie, że w myśl art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1 (art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej). Niezależnie zatem, czy osoba ubiegająca się o specjalny zasiłek opiekuńczy pobierała świadczenie pielęgnacyjne, czy też występuje o to świadczenie po raz pierwszy, dla uzyskania zasiłku musi spełnić wymogi określone przepisami obecnie obowiązującymi.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie została zatem spełniona jedna z wymaganych (koniecznych) przesłanek warunkujących przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, tj. kryterium dochodowe, które zostało przekroczone. Należy wskazać, że kryteria dochodowe określone w ustawie, od których uzależnione jest przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego są bezwzględnie obowiązujące i nie pozwalają na uznaniowe rozstrzygnięcie sprawy, mając na przykład na względzie zaistniałą trudną sytuację finansową, społeczną, czy też np. prawną strony, a wobec tego żadne inne, niż określone w ustawie kryteria, nie mogą decydować o przyznaniu przedmiotowego świadczenia.

Na marginesie, jedynie informacyjnie wskazać należy, iż istnieje wprawdzie problem konstytucyjny dotyczący tego, czy osoba, która nie podejmuje pracy, jest osobą rezygnującą z zatrudnienia w rozumieniu ustawy. W tej kwestii Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Po 1026/13 wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym następującej treści: "Czy art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), w zakresie w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego świadczenia opiekuńczego osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji jest zgodny z art. 2, 18, 32 ust. 1, art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej?". Rozwiązanie tego problemu nie ma jednak wpływu na wynik niniejszej sprawy, gdyż w przypadku skarżącego zostało przekroczone kryterium dochodowe, a jest to negatywna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia.

Mając powyższe na uwadze należało uznać, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, jak i decyzja organu I instancji pozostają w zgodzie z prawem, dlatego skarga podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.