Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2195200

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu
z dnia 19 stycznia 2017 r.
II SA/Op 13/17

UZASADNIENIE

Sentencja

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego J. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. N. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 2 listopada 2016 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej postanawia: 1) ustanowić dla skarżącego radcę prawnego, 2) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości.

Uzasadnienie faktyczne

J. N. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 2 listopada 2016 r., nr (...), w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w kwocie 81.636, 74 zł. Skarżący razem ze skargą wniósł o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W formularzu wniosku wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe sam, a z uwagi na to, że jest po udarze mózgu, który przeszedł w 2014 r. od powrotu ze szpitala nie jest w stanie samodzielnie egzystować i funkcjonować w najprostszych czynnościach dnia codziennego. Nie jest również w stanie w sposób odpowiedzialny podjąć się formułowania jakichkolwiek pism procesowych. Zmuszony jest bowiem korzystać z pomocy osób trzecich, w tym sąsiadów i rodziny. Od 2008 r. pobierał rentę strukturalną w wysokości 954, 44 zł miesięcznie, aby ją otrzymać przekazał całe gospodarstwo rolne bratankowi. Nie posiada, więc obecnie żadnego majątku. Od 2015 r. otrzymuje emeryturę z KRUS w wysokości 944, 03 zł miesięcznie, a od sierpnia 2016 r. emeryturę z ZUS w kwocie 796, 32 zł miesięcznie. Wszystkie otrzymywane środki wydaje na bieżącą egzystencję, w szczególności na leczenie i pomoc osób trzecich. Nie posiada oszczędności, ani jakichkolwiek innych przychodów. Skarżący wskazał, że łączny otrzymywany przez niego dochód z tytułu renty i emerytury wynosi miesięcznie 1.740, 35 zł. Skarżący oświadczył, że co miesiąc ponosi następujące wydatki: koszty lekarstw około 500 zł, koszty leczenia, opieki i pomocy - około 500 zł, wydatki na energię elektryczną średnio 100 zł, na ogrzewanie, co najmniej 330 zł, wywóz śmieci 12, 50 zł, telefon 42 zł, woda i ścieki 20 zł. Do wniosku skarżący dołączył: kartę informacyjną leczenia szpitalnego z 5 grudnia 2014 r., z rozpoznaniem krwotocznego stłuczenia mózgu, pourazowego krwotoku podpajęczynówkowego, krwiaka przymózgowego prawostronnego, afazję całkowitą z tetraparezą spastyczną w przebiegu choroby, uogólniony napad drgawkowy, złamanie kości skroniowej po stronie lewej, nadciśnienie tętnicze. Przedstawił też historię zdrowia i choroby w części dotyczącej porad ambulatoryjnych lub wizyt domowych z 22 listopada 2016 r., z rozpoznaniem miażdżycy, samoistnego (pierwotnego) nadciśnienia oraz odręczną adnotacją lekarza, że pacjent jest po zdarzeniu neurologicznym, wymaga opieki osób trzecich. Nie potrafi wziąć sam leków i przygotować sobie posiłku, momentami wykazuje brak orientacji w czasie, zapomina się.

W aktach administracyjnych sprawy znajduje się także umowa z 12 maja 2008 r., darowizny gospodarstwa skarżącego na rzecz jego bratanka, w której § 5 ustanowiono na rzecz darczyńcy bezpłatną i dożywotnią służebność mieszkania w budynku mieszkalnym przy ul. (...) w (...), wchodzącym w skład darowanego gospodarstwa rolnego, a także obdarowany zobowiązał się do zapewnienia darczyńcy w razie potrzeby odpowiedniej bezpłatnej pomocy i opieki nad skarżącym w czasie jego choroby.

Analiza przedstawionych przez skarżącego wyjaśnień i dokumentów prowadzi do następującej oceny sytuacji materialnej skarżącego.

Skarżący ma obecnie miesięczny stały dochód w wysokości 1740, 35 zł netto. Skarżący wskazał, że jest osobą schorowaną, po udarze mózgu, w 2014 r., ma nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, miesięcznie około 900 zł wydaje na lekarstwa, leczenie i opiekę osób trzecich. Ponadto wskazał, że co miesiąc ponosi opłaty w łącznej kwocie 504, 50 zł (opłaty za media, opał, telefon, wywóz śmieci), pozostałe wydatki na życie to około 500 zł miesięcznie na żywność. Łącznie, zatem miesięczne wydatki wskazane przez skarżącego wynoszą około 1904, 50 zł. Skarżący, zatem wykazał zasadniczo, że wydatki przewyższają jego dochody.

Skarżący, jak wynika z zaświadczenia lekarza, jest osobą wymagającą stałej opieki osób trzecich, nie jest w stanie sam wziąć lekarstw, ani przygotować sobie posiłku. Jak wynika z opisanego aktu notarialnego umowy darowizny z dnia 12 maja 2008 r., skarżący ma zapewnioną służebność mieszkania u obdarowanego, także ten powinien się starać zapewnić mu obecnie wsparcie i opiekę. Jednakże jak oświadcza skarżący we wniosku musi on korzystać z płatnej opieki, której koszty pokrywa sam.

Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., należało, zatem rozważyć, w jakim zakresie skarżący spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości, do których zaliczają się opłaty sądowe i zwrot wydatków, co określa art. 211 p.p.s.a., oraz ustanowienie radcy prawnego, czyli w całości.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całości, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o jego przyznanie. Sąd natomiast zobowiązany jest podać powody, dla których uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy, z jednej strony, uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej, ocenić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody.

Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego pod względem wyżej podanych przesłanek ustawowych, referendarz sądowy, zwany też dalej "orzekającym" wziął pod uwagę dane zawarte w przesłanym wniosku oraz wynikające z aktu notarialnego znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy. Ten ostatni, orzekający wziął pod uwagę, gdyż jak przyjęło się w orzecznictwie sądowym sąd jest uprawniony do oceny sytuacji finansowej strony w oparciu o zawarte we wniosku oświadczenie strony i dowody przedstawione przez nią w konkretnej sprawie, a także o fakty znane sądowi z urzędu, np. okoliczności wynikające z dokumentów zawartych w aktach innych postępowań z udziałem wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 listopada 2010 r., sygn. akt I GZ 360/10, System Informacji Prawnej Lex nr 41357).

W ten sposób ustalono, że skarżący wykazał w sposób dostateczny, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący bowiem pomimo osiągania stałego dochodu, a także zapewnionej służebności mieszkania, ponosi co miesiąc wydatki związane ze swoim codziennym utrzymaniem, w tym z zapewnieniem sobie niezbędnej mu opieki innej osoby, przekraczające średnio jego miesięczne dochody.

Jednym z głównych elementów mających wpływ na stwierdzenie spełnienia przez skarżącego przesłanki przyznania prawa pomocy jest również określenie rozmiaru obciążenia finansowego ciążącego na nim w związku postępowaniem. Koszty, jakie obecnie obowiązany jest ponieść skarżący, to 1.633 zł wpisu sądowego do skargi, stosownie § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193, z późn. zm.), zwanego dalej rozporządzeniem, na podstawie, którego wpis stosunkowy zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem i wynosi odpowiednio ponad 50.000 zł do 100.000 zł - 2% wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 1500 zł. Wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi w sprawie 81.636, 74 zł, stosownie do art. 215 § 2 p.p.s.a. oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia zaokrągla się wzwyż do pełnych złotych, czyli do kwoty 81.637 zł, a 2% z tej kwoty to 1.633 zł. Przepis art. 219 § 2 zd. 2 p.p.s.a. nakazuje z kolei zaokrąglać końcówki opłat wzwyż do pełnych złotych, należny wpis od skargi zatem wynosi w sprawie 1.633 zł.

Ewentualne dalsze koszty postępowania, jakie mogą powstać dla skarżącego to 100 zł opłaty kancelaryjnej za wydanie wyroku wraz z uzasadnieniem oraz wynoszący połowę wpisu od skargi - jak stanowi § 3 rozporządzenia - czyli w tym wypadku byłaby to kwota 817 zł.

Reasumując, uznać należało, że środki finansowe, jakimi dysponuje skarżący, przy wysokości wykazanych przez niego stałych wydatków, do których dodać należy koszty ubrania, czy środków czystości, wskazują, że jest on osobą, której przysługuje prawo pomocy, w zakresie o jaki wnosi. Orzekający ocenił, że poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym obecnie wymaganego wpisu do skargi, z uwagi na dodatkowe wydatki, jakie skarżący ma w związku ze swoim złym stanem zdrowia na leki, leczenie i konieczną w jego stanie opiekę osób trzecich, byłoby dla niego niemożliwe. Skarżący wykazał, zatem iż zasługuje na przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli spełnia przesłankę z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Skarżący ma wprawdzie stałe źródło utrzymania, ale wysokość dochodu nie jest w jego sytuacji wystarczająca na wygospodarowanie wolnych środków na koszty postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., orzekający postanowił przyznać skarżącemu prawo pomocy w całości poprzez ustanowienie radcy prawnego i całkowite zwolnienie od kosztów sądowych.

Przychodzi wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel jakichkolwiek źródeł W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (patrz. H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd prawa Publicznego 2007 r., nr 4, s. 36-39).

Podkreślenia wymaga, że skarżący pomimo stałego dochodu, ponosi wydatki znacznie go przekraczające, zatem w razie konieczności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, czy to w zakresie kosztów sądowych, czy pełnomocnika, groziłoby to mu brakiem środków na zapewnienie wydatków na podstawową egzystencję.

Wobec powyższego orzeczono, jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.