Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie
z dnia 23 kwietnia 2009 r.
II SA/Ol 803/08

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Matczak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy na skutek sprzeciwu J.D. od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 2 kwietnia 2009 r. sygn. akt II SA/Ol 803/08 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi L.G. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "(...)" nr "(...)" w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie postanawia 1/ przyznać J.D. prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmujące ustanowienie radcy prawnego, 2/ odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 24 lutego 2009 r. sygn. akt II SA/Ol 803/08 wydanym w sprawie ze skargi L.G., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "(...)" nr "(...)" w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie.

J.D. będąca uczestniczką tego postępowania złożyła w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata.

Z informacji zawartych w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż osobami pozostającymi we wspólnym gospodarstwie domowym są: mąż, matka i dwoje dorosłych synów. Ponadto majątek stanowi dom o powierzchni 62 m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni 4,14 ha (2,3 ha przeliczeniowych), a miesięczny dochód rodziny wynosi w sumie 2.058 zł brutto.

Natomiast w odpowiedzi na wezwanie Referendarza Sądowego J.D. wypełniła rubryki 8, 9 i 11 formularza. Wyszczególniła jako majątek połowę budynku mieszkalnego i gospodarczego, podała, iż oprócz dochodów które wymieniła wraz z najbliższą rodziną nie posiada nic więcej - lokat ani żadnych akcji. Rodzina utrzymuje się tylko z tych dochodów, które poświadczyła oraz przedstawiła zaświadczenie. Podała nadto, iż syn M.D. mieszka w W., gdzie wynajmuje mieszkanie wraz z rodziną. Równocześnie wnioskodawczyni w piśmie z dnia 25 marca 2009 r. skorygowała dane osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a w zakresie wymaganym wezwaniem oświadczyła, iż: prowadzi uprawy rolne i hodowlę bydła (3 szt.), posiada ciągnik, pług, brony, kultywator, raz w roku otrzymuje dopłatę (w ubiegłym roku wyniosła ona 3.005,13 zł, przewidywana na ten rok ma być znacznie mniejsza), przeciętne wydatki rodziny wynoszą ponad 582 zł, nie licząc żywności, środków czystości i internetu. Przedłożyła także zaświadczenie o dochodach męża, decyzję o przyznaniu zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem oraz zaświadczenie o dochodach z gospodarstwa rolnego w roku 2004. załączyła także pismo urzędowe, z którego wynika, iż wydanie decyzji w sprawie płatności do gruntów rolnych na rok 2008 r. i pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach zagospodarowania nastąpi do 31 marca 2009 r. z uwagi na prowadzone kontrole.

Wnioskodawczyni podała, iż posiada rachunek bankowy, jednak nie ma tam żadnych wpływów, a uzyskanie zaświadczenia z banku wiąże się z opłatą, na uiszczenie której jej nie stać.

Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2009 r. sygn. akt II SA/Ol 803/08 Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy z uwagi na niewyjaśnienie wątpliwości powstałych przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy i niedopełnienie obowiązku przesłania pełnej dokumentacji dotyczącej stanu majątkowego uczestnika postępowania, co w ocenie Referendarza uniemożliwiło dokonanie właściwej oceny jego sytuacji majątkowej.

We wniesionym w terminie sprzeciwie J.D. ponowiła wniosek o przyznanie prawa pomocy w dotychczas przedstawianym zakresie. Wskazała, iż była przekonana, że dotychczasowe jej wyjaśnienia są wystarczające. Dołączyła dodatkowo uzupełniającą dokumentację odnośnie jej stanu majątkowego - wyciąg z konta własnego oraz męża. Ponadto w oświadczeniu o dochodach rodziny podała, że w dyspozycji rodziny pozostaje samochód osobowy marki Fiat będący źródłem utrzymania, jak i kosztów w związku z obowiązkiem ubezpieczenia OC. Wnioskująca jest ponadto po operacji, a jej mąż ma poważne problemy zdrowotne.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej: ustawą p.p.s.a.) w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu.

Stosownie do przepisów wskazanej wyżej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy.

Mając na uwadze powyższe, Sąd pragnie podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.).

W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2).

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 tej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której skarżący udowodni brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przytoczonych sformułowań ustawowych wynika także, że sytuacja materialna wnioskodawczyni oceniana w odniesieniu do konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzielenie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie więc przez Sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawczyni byłoby rozstrzygnięciem dokonanym z naruszeniem podstaw prawnych i nie znajdującym uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r., sygn. akt II OZ 118/05, niepubl.).

Na podstawie zaś art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie adwokata albo radcę prawnego następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia.

Należy także wskazać, iż to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstw od tej generalnej reguły.

Jak wynika ze złożonych w niniejszym postępowaniu o przyznanie prawa pomocy oświadczeń J.D. prowadzi ona wraz z mężem i dwoma synami gospodarstwo rolne, na które składają się uprawa gruntów i hodowla inwentarza. Posiada ciągnik marki Zetor, pług, brony, kultywator, samochód osobowy marki Fiat oraz połowę budynku mieszkalnego i gospodarczego. Na dochód rodziny składa się wynagrodzenie za pracę męża, świadczenia rodzinne otrzymywane na syna T. i zysk z gospodarstwa rolnego na ogólną kwotę 2.058 zł miesięcznie. Zaś miesięczne wydatki kształtują się na poziomie ponad 582 zł, oprócz której to kwoty należy uwzględnić wydatki na żywność i środki czystości.

Na tle przedstawionej sytuacji finansowej nie można przyjąć, że uczestniczka postępowania nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd uznał jednak, że wnioskodawczyni wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, w związku z czym przyznał prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Sytuacja materialna rodziny jest bowiem na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia obciążeń związanych z udziałem strony w sprawie. Uzyskiwane przez rodzinę środki finansowe po uwzględnieniu niezbędnych wydatków są bowiem na tyle niewystarczające, że nie pozwalają na pełne poniesienie kosztów ustanowienia zawodowego pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny. Trudnej sytuacji materialnej nie zmienia fakt, że wnioskodawczyni i jej rodzina dysponują majątkiem zarówno nieruchomym, na który składa się nieruchomość rolna, połowa domu i budynku gospodarczego, jak i ruchomym, w skład którego wchodzą rzeczy będące niezbędnymi narzędziami, pomocnymi w uzyskiwaniu dochodu.

Jednocześnie Sąd poucza o treści art. 249 ustawy p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć.

Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.