Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1474130

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie
z dnia 27 maja 2014 r.
II SA/Ol 389/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora.

Sędziowie WSA: Beata Jezielska, Bogusław Jażdżyk (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2014 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "(...)", nr "(...)" w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego we wznowionym postępowaniu

I.

uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "(...)", nr "(...)";

II.

orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia "(...)", Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając w trybie wznowieniowym, utrzymało w mocy własną decyzję z dnia "(...)" odmawiającą uchylenia własnej decyzji z dnia "(...)", którą organ ten utrzymał w mocy decyzję z dnia "(...)" w przedmiocie zwrotu przez M. S. nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego na syna M. S., za okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r., w kwocie 3.200 zł wraz z odsetkami w kwocie 1.140,44 zł.

Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że decyzją z dnia "(...)", Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza A (dalej jako: "organ I instancji"), orzekł, że M. S. nienależnie pobrała świadczenie z funduszu alimentacyjnego na syna M. S. w okresie świadczeniowym od 1 sierpnia 2009 r. do 30 września 2009 r. w wysokości 450 zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 23 sierpnia 2012 r. do Ośrodka wpłynęło oświadczenie ojca osoby uprawnionej, który zgłosił, że systematycznie uiszczał alimenty do rąk matki i syna. Do oświadczenia załączył kserokopie dokonanych wpłat.

M. S. nie wniosła odwołania od tej decyzji.

Następnie decyzją z dnia "(...)", organ I instancji zobowiązał M. S. do zwrotu kwoty 450 zł wraz z odsetkami w kwocie 189,92 zł z tytułu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 sierpnia 2009 r. do 30 września 2009 r.

M. S. odwołała się od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które decyzją z dnia "(...)", utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wyjaśniło, że zaskarżona decyzja stanowi konsekwencję ostatecznej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane.

W sprawie Kolegium badało jedynie, czy decyzja ta została skutecznie doręczona stronie i czy strona miała możliwość wniesienia od niej odwołania. Wobec uostatecznienia się decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane, organ I instancji zobowiązany był zażądać zwrotu ustalonej kwoty.

W dniu 26 kwietnia 2013 r. M. S. złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek adresowany do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o wznowienie postępowania: znak: "(...)", zakończonego decyzją z dnia "(...)" oraz postępowań znak: "(...)". Podniosła, że po wydaniu prawomocnej decyzji zaistniały nowe okoliczności polegające na tym, że nie wniosła odwołania od tej decyzji, będąc przekonaną, że nie doprowadzi to do obowiązku zwrotu tych kwot. Jako nową okoliczność strona powołała również to, że organ orzekający nie posiadał całości materiału dowodowego, a w szczególności zaświadczenia od Komornika Sądowego dokumentującego zaległości J. S. z tytułu alimentów na syna.

Pismem z dnia 29 kwietnia 2013 r. organ I instancji przekazał wniosek do rozpatrzenia Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu, które postanowieniem z dnia "(...)" wznowiło postępowanie w sprawie zakończonej wydaniem własnej decyzji z dnia "(...)" w sprawie zwrotu przez M. S. kwoty 3.200 zł wraz z odsetkami.

Następnie, wskazaną na wstępie decyzją z dnia "(...)" Kolegium odmówiło uchylenia powyższej decyzji. Podkreślono, że decyzja z dnia "(...)" o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane jest ostateczna.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. S. argumentowała, że otrzymane świadczenie alimentacyjne było należne, gdyż nie otrzymywała alimentów z innego źródła. Podała, że J. S. wysyłał podstępnie pieniądze synowi. Wniosła o umorzenie w całości żądanej do zwrotu kwoty.

Zaskarżoną decyzją z dnia "(...)" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy powyższą decyzję, podtrzymując w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie M. S. domagała się uchylenia trzech decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie wydanych w sprawach: nr "(...)". W uzasadnieniu zarzuciła organowi II instancji pominięcie zaświadczenia Komornika Sądowego dokumentującego zaległości J. S. z tytułu alimentów na rzecz syna, z którego wynikało, że zobowiązany pomija z rozmysłem egzekucję komorniczą i pod pozorem spłacania alimentów wspomaga finansowo syna, nie informując matki, uprawnionej do otrzymywania alimentów. Zdaniem strony organy orzekające naruszyły art. 7 k.p.a.,

a tym samym również art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., gdyż nie wyjaśniły jakie jest faktyczne zadłużenie J. S. z tytułu alimentów wobec syna. Ponadto skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 6 k.p.a. wobec pominięcia organu egzekucyjnego przy wydaniu decyzji dotyczącej należności alimentacyjnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko i argumenty wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 27 maja 2014 r. skarżąca podtrzymała skargę i oświadczyła, że w piśmie z dnia 25 kwietnia 2013 r. złożyła wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją orzekającą o nienależnie pobranym świadczeniu z funduszu alimentacyjnego. Chodziło jej o wznowienie tego postępowania, ponieważ w jej ocenie świadczenie pobierała należnie. Podniosła, że mąż powinien informować ją, że przekazuje synowi pieniądze, a o tym jej nie mówił. Według skarżącej SKO nie ustosunkowało się w uzasadnieniu do jej zarzutów.

Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi. Podał, że Kolegium nie wyjaśniało, o wznowienie którego postępowania stronie chodzi. Wskazał, że na żadnym etapie strona nie wnioskowała, że postępowanie toczy się w niewłaściwym przedmiocie.

Z uwagi na to, że do tutejszego Sądu wpłynęły jednocześnie skargi M. S. na 3 decyzje w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za 3 różne okresy a akta administracyjne dwóch z tych spraw były przemieszane, na podstawie zarządzenia z dnia 27 maja 2014 r., z akt administracyjnych dołączonych do sprawy o sygn. II SA/Ol 388/14, sporządzono kserokopie i załączono do akt sądowych niniejszej sprawy: decyzję z dnia "(...)" o przyznaniu M. S. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r., w kwocie 300 zł miesięcznie; decyzję z dnia "(...)" o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. w kwocie 3.200 zł.; decyzję z dnia "(...)" zobowiązującą do zwrotu kwoty 3.200 zł wraz z odsetkami w kwocie 1.140,44 zł oraz decyzję Kolegium z dnia "(...)" utrzymującą tę ostatnią decyzję w mocy, które dotyczą postępowania administracyjnego kontrolowanego w niniejszej sprawie, na etapie przed wznowieniem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdził, co następuje:

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.).

Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonej decyzji z prawem nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy, w tym ustalenia zakresu żądania strony spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie sprawy zawisłej przed organami administracyjnymi, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. - powoływanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako: "p.p.s.a.") uchyla go lub stwierdza jego nieważność.

Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1)

uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a)

naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b)

naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c)

inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2)

stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3)

stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

W kontekście powyższego zaakcentowania wymaga, iż kontrola zgodności zaskarżonego aktu z prawem nie może być przez sąd administracyjny przeprowadzona dowolnie, lecz musi przebiegać w określonej kolejności, uwzględniającej gradację wad jakimi może być dotknięty akt administracyjny, czy postępowanie administracyjne poprzedzające jego wydanie. W pierwszej kolejności powinna być przeprowadzona kontrola zaskarżonego aktu i postępowania, które go poprzedziło, z punktu widzenia ewentualnego istnienia wad powodujących jego nieważność. Przyjęcie takiej kolejności badania zgodności z prawem uzasadnione jest tym, że ustalenie którejkolwiek z wad powodujących stwierdzenie nieważności aktu czyni dalszą kontrolę nie tylko zbędną, ale i niedopuszczalną. W przypadku bowiem nieważności decyzji powinno nastąpić jej stwierdzenie niezależnie od jakichkolwiek okoliczności (vide: wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2006 r. w sprawie I OSK 829/11 baza orzeczeń nsa.gov.pl, a także "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" pod red. T. Wosia, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2005, str. 461).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych kryteriów Sąd uwzględnił skargę, gdyż w niniejszej sprawie poważne wątpliwości budzi kwestia zachowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze właściwości rzeczowej. Stosownie do art. 19 k.p.a. organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Naruszenie przepisów o właściwości jest przesłanką do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.

Skarżąca oświadczyła na rozprawie, że wniosek jej dotyczył wznowienia postępowania zakończonego decyzją orzekającą o nienależnie pobranym świadczeniu z funduszu alimentacyjnego. W świetle tego stanowiska Sąd stwierdził, że wniosek skarżącej o wznowienie postępowania z dnia 25 kwietnia 2013 r. (wpływ do organu I instancji 26 kwietnia 2013 r.) nie jest jednoznaczny. Pierwszej decyzji Kierownika MOPS skarżąca nie zaskarżyła i stała się ona ostateczna, uprawniając organ do żądania zwrotu ustalonej nią kwoty. Konsekwencja ta została zaakcentowana w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "(...)" wydanej na skutek odwołania wniesionego od decyzji zobowiązującej skarżącą do zwrotu świadczenia. We wniosku o wznowienie strona domaga się wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia "(...)", czyli decyzją o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane, w której to sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie orzekało. W uzasadnieniu wniosku skarżąca argumentowała dlaczego "nie wniosła odwołania od tej decyzji". Okoliczność nawiązania do przyczyn braku wniesienia odwołania jako nowych okoliczności w sprawie oraz powołanie daty decyzji wskazuje, że intencją skarżącej było wzruszenie decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane. W takiej sytuacji organem uprawnionym do rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania byłby Kierownik MOPS. Stosownie bowiem do art. 150 § 1 k.p.a. organem administracji publicznej właściwym w sprawach wymienionych w art. 149 jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji. Przy czym strona podała jednocześnie we wniosku nr decyzji organu I instancji zobowiązującej do zwrotu świadczenia, którą Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało następnie w mocy. Rozbieżności tej nie dostrzegło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przyjmując a priori, że strona wnosi o wznowienie postępowania zakończonego decyzją tego organu, podczas gdy treść wniosku w kontekście podniesionych okoliczności wymagała precyzyjnego ustalenia co do jego zakresu, zgodnie z obowiązującą zasadą dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 k.p.a.). Obowiązkiem organu było wezwać stronę do sprecyzowania wniosku. Jedynie jasno sformułowane żądanie pozwala na jego prawidłową realizację w świetle obowiązującego prawa. Reasumując, Samorządowe Kolegium Odwoławcze zobowiązane jest wyjaśnić, którego postępowania strona domaga się wznowienia, co umożliwi ocenę czy w sprawie zachowana została właściwość rzeczowa.

Jeżeli Samorządowe Kolegium Odwoławcze uzna się za właściwe do załatwienia niniejszego wniosku, powinno również w razie konieczności rozważyć czy we wznowionym postępowaniu może orzekać w składzie tego organu członek, który brał udział w wydaniu weryfikowanej decyzji. W ocenie Sądu bowiem członek SKO, który rozpoznawał sprawę w postępowaniu odwoławczym, z mocy art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 27 § 1 k.p.a., podlega wyłączeniu w postępowaniu w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego decyzją wydaną z jego udziałem, na każdym etapie tego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. akt II OSK 680/12, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl oraz powołane tam orzecznictwo).

Omówione przez Sąd uchybienia procesowe, pozostające w ścisłym związku z ostatecznym wynikiem sprawy, powodują konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia "(...)", na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o niewykonywaniu zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku uzasadnia przepis art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.