Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1474129

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie
z dnia 27 maja 2014 r.
II SA/Ol 376/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora.

Sędziowie WSA: Tadeusz Lipiński, Ewa Osipuk (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2014 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Komendanta-Rektora z dnia "(...)", nr "(...)" w przedmiocie skreślenia z listy studentów

I.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji;

II.

orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu;

III.

zasądza od Komendanta-Rektora na rzecz skarżącego kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia 19 grudnia 2013 r. nr "(...)", Dziekan Wydziału "(...)" Wyższej Szkoły "(...)", skreślił k.z. z listy studentów "(...)" roku niestacjonarnych studiów "(...)"stopnia na kierunku ""(...)"" w roku akademickim 2012/2013 w związku ze stwierdzeniem braku postępów w nauce. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji powołał § 47 ust. 5 pkt 1 Regulaminu studiów w Wyższej Szkoły "(...)", powoływanego dalej jako "Regulamin". Podał, że student nie uzyskał zaliczenia z przedmiotów: "(...)"w roku akademickim 2012/2013. Organ dodał, że w toku postępowania student wniósł o warunkowy wpis i warunkowe powtarzanie przedmiotu seminarium dyplomowe, a także o przywrócenie terminu drugiej sesji poprawkowej IV semestru, lecz Dziekan odmówił udzielenia zgody na złożone podania.

W złożonym odwołaniu, k.z. przyznał, że nie uzyskał zaliczeń z trzech przedmiotów w pierwszym wyznaczonym terminie sesji. Wyjaśnił, że w terminie pierwszej sesji poprawkowej miał zaplanowany i opłacony wcześniej wyjazd urlopowy, co uniemożliwiło mu podejście do zaliczeń. Zaliczenie zaległych przedmiotów zaplanował na drugą sesję poprawkową, lecz w dniach 1-6 września 2013 r., jako dzielnicowy gminy "(...)" wykonywał obowiązki służbowe w ramach działań profilaktycznych "Bezpieczna droga do szkoły 2013", prowadząc pogadanki z młodzieżą szkolną i wykonując wzmożoną kontrolę rejonu szkół w okresie od 2 do 13 września 2013 r. Odwołujący się wyjaśnił, że w tym okresie mógł zaplanować tylko jeden dzień wolny od służby, gdyż pełnił służbę jako dzielnicowy terenów pozamiejskich, gdzie nie ma posterunku czy komisariatu Policji, w związku z czym musiał samodzielnie wykonywać powyższe obowiązki. W jedynym dniu wolnym od służby - 4 września 2013 r., zaplanował zaliczenie zaległych przedmiotów. Tego jednak dnia jego żona, będąca w zagrożonej ciąży, wymagała natychmiastowej konsultacji lekarskiej, a następnie wykonania dodatkowych badań. Odwołujący się wyjaśnił, że z uwagi na konieczność zapewnienia żonie w czasie ciąży całodobowej opieki i wykonywane równolegle obowiązki służbowe, nie wywiązał się w wyznaczonym terminie z obowiązku nauki. W wyniku problemów związanych z ciążą żony dopiero dnia 6 grudnia 2013 r. złożył podania o przywrócenie terminu drugiej sesji poprawkowej i o warunkowy wpis i powtarzanie przedmiotu. Dodał, że bezpośrednio po złożeniu tych dokumentów, żona została skierowana i przyjęta na oddział szpitalny w związku z zagrożeniem życia płodu, co spowodowało, że po raz kolejny, aż do dnia narodzin syna, kwestia studiów straciła dla niego na znaczeniu. Odwołujący się stwierdził, że w dniu 11 stycznia 2014 r. w dziekanacie został poinformowany, że podania nie zostały jeszcze rozpatrzone, jednakże w uzasadnieniu decyzji z dnia 19 grudnia 2013 r. wskazano, że Dziekan odmówił ich rozpatrzenia. Odwołujący się dodał, że 11 stycznia 2014 r. otrzymał od starosty grupy kartę egzaminacyjną na semestr V. Wskazał, że w poprzednich semestrach nie miał żadnych problemów z uzyskaniem zaliczeń w terminie.

Decyzją z dnia 17 lutego 2014 r. nr "(...)","(...)" Rektor Wyższej Szkoły "(...)", utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami dotyczącymi skreślania z listy studentów. Przepis § 47 ust. 4 pkt 1 Regulaminu stanowi bowiem, że dziekan skreśla studenta z listy studentów w przypadku stwierdzenia braku postępów w nauce.

W skardze, złożonej do tut. Sądu, k.z. zarzucił, że wydanie przez organ drugiej instancji decyzji reformatoryjnej było niedopuszczalne, gdyż decyzja organu pierwszej instancji została wydana z rażącym naruszeniem prawa, polegającym na braku powiadomienia skarżącego o odmowie rozpatrzenia podania i uzasadnienia tej decyzji. W takiej sytuacji, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, możliwe było wydanie wyłącznie decyzji kasacyjnej. Tym samym, organ drugiej instancji obowiązany był uchylić decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia, celem zapewnienia stronie rzeczywistej gwarancji dwuinstancyjności. Skarżący zarzucił ponadto, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nawet nie wskazano okoliczności powołanych w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę, "(...)"Rektor Wyższej Szkoły "(...)"wniósł o jej oddalenie. Organ odwoławczy podniósł, że skarżący nie zaliczył w sesji podstawowej trzech przedmiotów, a na wyznaczone terminy sesji poprawkowej (w dniach 12-14 lipca 2013 r. - pierwsza poprawkowa sesja egzaminacyjna; w dniach 2-6 września 2013 r. druga poprawkowa sesja egzaminacyjna) nie stawił się i nie usprawiedliwił nieobecności, co na podstawie § 31 ust. 7 oraz § 32 ust. 5 Regulaminu, skutkowało wystawieniem przez Dziekana oceny negatywnej z zaliczenia i egzaminu wskazanych przedmiotów. Skarżący nie uzyskał również zaliczenia z seminarium dyplomowego w sesji podstawowej letniej IV semestru, ani w kolejnych sesjach poprawkowych. Dopiero po wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie złożył on podania z prośbą o przywrócenie terminu do rozpatrzenia podania o przywrócenie terminu sesji poprawkowej, złożonego z uchybieniem terminu wraz z podaniem o przywrócenie terminu drugiej sesji poprawkowej z przedmiotów: "(...)" oraz prośbę o przywrócenie terminu do rozpatrzenia podania o przywrócenie terminu sesji poprawkowej, wraz z podaniem o warunkowy wpis na semestr V i wyrażenie zgody na warunkowe powtarzanie przedmiotu - seminarium dyplomowe. Dziekan Wydziału "(...)"wyraził zgodę na przywrócenie terminu do rozpoznania wniosków złożonych z uchybieniem terminu, jednak wniosków tych nie uwzględnił. W tej sytuacji, wobec nieuzyskania przez skarżącego zaliczenia z trzech przedmiotów, uzasadnionym stało się skreślenie go z listy studentów w związku ze stwierdzeniem braku postępów w nauce.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 19 grudnia 2013 r., którą skreślono skarżącego z listy studentów drugiego roku niestacjonarnych studiów pierwszego stopnia na kierunku "(...)" w roku akademickim 2012/2013, z uwagi na brak postępów w nauce.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 190 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572 z późn. zm.), zgodnie z którym kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów, w przypadku stwierdzenia braku postępów w nauce.

Z cytowanego przepisu wynika, że decyzja o skreśleniu z listy studentów ma charakter uznaniowy. Użyty w treści tego przepisu wyraz "może" oznacza bowiem, że uprawnienie, jakie tą normą przyznano kierownikowi jednostki organizacyjnej uczelni ma charakter fakultatywny. Rozstrzygnięcie podejmowane jest więc w ramach tzw. uznania administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie przyjmuje się, że w przypadku gdy prawo materialne pozostawia rozstrzygnięcie uznaniu organu administracyjnego, czyli umożliwia organowi wybór rodzaju rozstrzygnięcia, obowiązkiem tego organu jest załatwić sprawę po dokładnym wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony. Dopiero w takich warunkach podjęta decyzja uznaniowa może być oceniona nie jako decyzja dowolna, lecz mieszcząca się w granicach uznania administracyjnego. Wydanie takiej decyzji winno być poprzedzone dokładnym wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek skreślenia z listy studentów i ich analizą, co musi znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rozstrzygnięcia. Podkreślenia wymaga, że decyzja wydawana w ramach uznania administracyjnego jest poddana szczególnym rygorom w zakresie uzasadnienia, które powinno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu. Z uzasadnienia decyzji uznaniowej powinno wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Niedopuszczalne jest ponadto uchylanie się od oceny zarzutów podnoszonych przez stronę, a w przypadku rozstrzygnięcia negatywnego dla strony, organ powinien wykazać, że nie mógł inaczej orzec z uwagi na konkretne okoliczności prawne lub faktyczne (zob. wyrok NSA z dnia 20 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 2006/10, publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Konieczność prawidłowego uzasadnienia decyzji wynika także z art. 207 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, który przewiduje, że do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 oraz art. 196 ust. 3, decyzji podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Wskazanie przez ustawodawcę na "odpowiednie" stosowanie przepisów k.p.a., przesądza o szczególnym charakterze postępowania przed organami szkoły wyższej i o dopuszczalności pewnych odstępstw od uregulowanych w k.p.a. zasad. Odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a. oznacza jednak konieczność zachowania przez organ minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia spraw i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony, przy zachowaniu autonomii szkoły wyższej (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2000 r., sygn. SK 19/99, OTK Nr 7, poz. 258).

Należy w związku z tym zauważyć, że ustawa - Prawo o szkolnictwie wyższym, nie wprowadza autonomicznych zasad związanych z formułowaniem lub treścią decyzji podejmowanych w sprawach, o których mowa w art. 207 ust. 1 tej ustawy.

Z tych względów, postępowanie w sprawie skreślenia z listy studentów winno zachować ogólne cechy postępowania administracyjnego i respektować podstawowe zasady tego postępowania określone m.in. w art. 6 (zasada legalizmu), art. 7 (zasada prawdy obiektywnej), art. 8 (zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa) i art. 11 (zasada przekonywania), a ponadto kończyć się wydaniem decyzji, która winna odpowiadać wymogom określonym w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. (zob. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1560/11, publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a. decyzja powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji, zaś art. 107 § 3 k.p.a. precyzuje, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Jak wyjaśnia się w orzecznictwie sądów administracyjnych, uzasadnienie decyzji, stanowiące jej obowiązkowy składnik, jest wyrazem prawidłowego przeprowadzenia przez organ procesu rozpoznawczego i dedukcyjnego w zakresie niezbędnym dla rozstrzygnięcia sprawy. Uzasadnienie stanowi integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną jej część. Z tego względu, motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu sprawy (zob. wyrok WSA w Opolu z dnia 27 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Op 8/12, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 30 października 2013 r., sygn. akt II SA/Po 311/13, publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Konsekwentnie, niezrealizowanie dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. i brak właściwego uzasadnienia decyzji narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji. Choć więc decyzje szkoły wyższej w kontekście wyrażonej w art. 77 ust. 5 Konstytucji RP zasady autonomii szkól wyższych nie muszą spełniać tak surowych kryteriów, jak decyzja organu administracji publicznej, to jednak skoro zostały poddane kontroli pod względem zgodności z prawem, prowadzonej przez sąd administracyjny, muszą spełniać przynajmniej podstawowe wymogi umożliwiające przeprowadzenie tej kontroli (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 stycznia 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 661/12 i NSA z dnia 13 października 2011 r., sygn. akt I OSK 1304/11, publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Decyzje zapadłe w kontrolowanym postępowaniu nie spełniają powyższych norm.

W toku postępowania przed organem pierwszej instancji skarżący złożył podania o przywrócenie terminu drugiej sesji poprawkowej IV semestru z dwóch przedmiotów ("(...)") oraz o warunkowy wpis na semestr V i warunkowe powtarzanie przedmiotu seminarium dyplomowe wraz z wnioskami o przywrócenie terminu do złożenia tych podań. Skarżący uzasadnił swoje wnioski trudną sytuacją rodzinną, spowodowaną zagrożoną ciążą żony i wynikającą z tego stanu koniecznością sprawowania całodobowej opieki nad żoną i nagłą wizytą u lekarza specjalisty w terminie sesji poprawkowej, a ponadto obowiązkami służbowymi, spowodowanymi potrzebą zapewnienia bezpieczeństwa dzieciom i młodzieży w związku z rozpoczęciem roku szkolnego. Z akt administracyjnych wynika, że na tych podaniach znajdują się pieczęci o treści "odmowa" wraz z podpisem Dziekana Wydziału. W uzasadnieniu decyzji Dziekana Wydziału brak jest natomiast jakiejkolwiek argumentacji dotyczącej tej kwestii. Skarżący podniósł to jako zarzut w odwołaniu, lecz organ drugiej instancji nie ustosunkował się do tych zarzutów. Podkreślenia ponadto wymaga, że zaskarżone rozstrzygnięcie w zasadzie nie zawiera uzasadnienia. "(...)" Rektor "(...)" ograniczył się bowiem jedynie do stwierdzenia, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami dotyczącymi skreślania z listy studentów, gdyż § 47 ust. 4 pkt 1 Regulaminu stanowi, że dziekan skreśla studenta z listy studentów w przypadku stwierdzenia braku postępów w nauce. Należy przy tym zaznaczyć, że organ odwoławczy błędnie przytoczył treść tego przepisu, który, podobnie jak art. 190 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, stanowi o możliwości, a nie obowiązku skreślenia studenta w przypadku stwierdzenia braku postępów w nauce. Wskazać należy, że w świetle art. 15 k.p.a., każda sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją organu pierwszej instancji podlega - w wyniku złożenia odwołania przez uprawniony podmiot - ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ drugiej instancji (zob. B. Adamiak (w]: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2005, s. 96-97). Oznacza to, że wniesienie odwołania uruchamia administracyjny tok instancji i nakłada na organ odwoławczy obowiązek rozpatrzenia sprawy w granicach wyznaczonych rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji. Wniesienie odwołania, niezależnie od wskazanych w nim zarzutów, nakłada na organ odwoławczy obowiązek ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy w jej całokształcie (tak: NSA w wyroku z dnia 27 kwietnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1005/08, por. także wyrok NSA z dnia 7 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 789/08, publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).Organ odwoławczy nie mógł się w związku z tym ograniczyć jedynie do kontroli decyzji wydanej w pierwszej instancji, lecz zobowiązany był rozpatrzyć odwołanie i wydać decyzję zgodnie z art. 138 k.p.a., to jest po merytorycznej i prawnej ocenie zaskarżonej decyzji. "(...)" Rektor winien był więc ponownie zbadać i wykazać, czy zostały spełnione przesłanki do skreślenia skarżącego z listy studentów.

Brak uzasadnienia rozstrzygnięcia, a także zaniechanie odniesienia się do zarzutów i argumentacji, zawartej w odwołaniu, narusza art. 107 § 3 k.p.a., dotyczący obligatoryjnej części decyzji, jaką jest jej uzasadnienie. Organ powinien bowiem w uzasadnieniu wydanej decyzji odnieść się do wypowiedzi strony, jak również do innych twierdzeń i zarzutów podnoszonych w trakcie postępowania.

Odnosząc się zaś do zarzutu skarżącego, dotyczącego braku powiadomienia w terminie o odmowie rozpatrzenia podania, należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem ustawodawca przewidział odrębny tryb zwalczania bezczynności organów administracyjnych, uregulowany w art. 37 k.p.a. Jego uruchomienie zależy od woli strony. Powyższe pozostaje jednak bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, bowiem stwierdzone naruszenie stanowiło uchybienie przepisom postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ administracji uwzględni powyższe rozważania i rozstrzygnie sprawę co do istoty, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd nie oceniał zasadności merytorycznej zaskarżonej decyzji, gdyż przesłanką uchylenia tego aktu było naruszenie przepisów postępowania.

Uwzględniając powyższe, Sąd rozpoznając niniejszą sprawę uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji zgodnie z art. 152 powołanej ustawy. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.