Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1920143

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie
z dnia 23 kwietnia 2013 r.
II SA/Ol 177/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Matczak.

Sędziowie WSA: Ewa Osipuk, Adam Matuszak (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi M.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "(...)" nr "(...)" w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. WSA/wyr.1 - sentencja wyroku

Uzasadnienie faktyczne

Po rozpatrzeniu wniosku M. Z. o umorzenie zaległości w wysokości "(...)" z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz jej córki P. S. powstałych w okresie świadczeniowym "(...)" wraz z odsetkami, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "(...)" decyzją z dnia "(...)" odmówił umorzenia zobowiązań określonych decyzją własną z dnia "(...)" z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych na rzecz niepełnoletniej osoby uprawnionej P. S. w okresie świadczeniowym "(...)" w kwocie "(...)" oraz odmówił umorzenia odsetek naliczonych za okres świadczeniowy "(...)" od następnego dnia po dniu wypłat do dnia spłaty należności. Podstawą rozstrzygnięcia był art. 12 ust. 1 i 2, art. 20 ust. 2, art. 25, art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.) - zwanej dalej: ustawą o pomocy.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w wyniku wywiadu środowiskowego ustalono, iż wnioskodawczyni zamieszkuje z konkubentem K. L. i córką W. L. K. L. uzyskuje wynagrodzenie z wykonywanej pracy zawodowej w wysokości "(...)" oraz z prac dorywczych w kwocie "(...)" miesięcznie - łącznie "(...)" miesięcznie. Wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w urzędzie pracy, bez prawa do zasiłku. Za wynajmowane mieszkanie opłacany jest czynsz w wysokości "(...)" miesięcznie, opłaty za energię i gaz wynoszą "(...)", wnioskodawczyni wpłaca na rzecz alimentów "(...)" miesięcznie, a jej konkubent płaci alimenty na syna w wysokości "(...)' miesięcznie. Po zsumowaniu wydatków ustalono, że miesięczny dochód rodziny M. Z. wynosi "(...)", czyli "(...)" na każdego członka rodziny. Wszystkie opłaty uiszczane są na bieżąco. We wniosku o umorzenie M. Z. wskazała na zły stan zdrowia, a tym samym brak możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Wnioskodawczyni jednak nadal nie posiada ustalonego stopnia niepełnosprawności oraz prawa do renty z tytułu choroby. Z zaświadczenia lekarskiego dołączonego do wywiadu wynika, ze jest ona uzależniona od leku DZB, ale jest stabilna psychicznie. Z zaświadczenia nie wynika, że nie może wykonywać pracy zarobkowej. Przeszkodą do podjęcia zatrudnienia nie jest również sprawowanie opieki nad córką W., bowiem uczęszcza ona do przedszkola. Zdaniem organu, wnioskodawczyni jest osobą w wieku produkcyjnym, zdolną do wykonywania pracy zarobkowej, po to aby wywiązać się z zobowiązań wobec córki P. Z faktu, iż wnioskodawczyni świadomie nie podejmuje zatrudnienia wynika, że sytuacja jej rodziny nie jest tak dramatyczna jak wskazano we wniosku o umorzenie zobowiązań alimentacyjnych. Należało zatem uznać, że zła sytuacja finansowa jest przejściowa, wnioskodawczyni może bowiem podjąć zatrudnienie.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. Z. zwróciła się o jej uchylenie, ewentualnie o jej zmianę. Podniosła, że złożyła wniosek do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w "(...)", zapisana jest również na wizytę u psychiatry. Zarzuciła, że organ pierwszej instancji nie wziął pod uwagę opłat za czynsz w wysokości "(...)" miesięcznie i opłat za przedszkole córki również w wysokości "(...)" miesięcznie. Ponadto poinformowała, że prowadzona jest licytacja mieszkania, którego jest współwłaścicielką, a kwota uzyskana z licytacji zostanie w całości przekazana bankowi.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "(...)", Nr "(...)", utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że wskazywane przez wnioskodawczynię okoliczności nie uzasadniają umorzenia zobowiązań alimentacyjnych. Nie są to bowiem okoliczności pozwalające na wyjątkowe potraktowanie jej i uwzględnienie żądania w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy. Zdaniem Kolegium, M. Z. niewątpliwie znajduje się w trudnej sytuacji bytowej, ale nie na tyle trudnej, aby w sposób trwały uniemożliwić jej podejmowanie działań zmierzających do poprawy tej sytuacji. Fakt, że aktualnie jest ona bezrobotna nie przesądza o tym, iż w przyszłości nie znajdzie zatrudnienia. Z akt sprawy nie wynika, że jest niezdolna do pracy. Została jedynie zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, a z załączonego orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności nie wynika, aby nie mogła z uwagi na swój stan zdrowia podjąć lub wykonywać żadnej pracy. Poza tym wnioskodawczyni jest osobą w wieku aktywności zawodowej (ma "(...)") i w niedalekiej przyszłości może uaktywnić się na rynku pracy. Nawet jeżeli przyjmie się, że nie może ona wykonywać każdego rodzaju pracy, nie jest to okoliczność uzasadniająca uwzględnienie wniosku. Ponadto może się ona ubiegać o przyznanie renty, która jako stałe źródło dochodu przyczyni się do poprawy jej sytuacji materialnej. Również kwestia spłaty zobowiązań finansowych wobec banku nie może uzasadniać umorzenia zadłużenia z funduszu alimentacyjnego.

Na powyższą decyzję M. Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się jej zmiany i umorzenia należności w wysokości "(...)" wraz z odsetkami, ewentualnie uchylenia zaskarżonej decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej jako: k.p.a.), poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i błędne przyjęcie, że dochód rodziny skarżącej wynosi "(...)" oraz błędne uznanie, że skarżąca może podając pracę. Zarzuciła również naruszenie art. 30 ustawy o pomocy, bowiem pomimo spełnienia przesłanek określonych w tym przepisie, organ nie umorzył należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami. W uzasadnieniu skargi wskazała m.in., że jej konkubent otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości "(...)" miesięcznie, a "(...)" otrzymuje za prace dorywcze, ale nie w każdym miesiącu. Zatem dochód gospodarstwa domowego skarżącej wynosi "(...)". Skarżąca nie może swobodnie dysponować tą kwotą. Opłaty za czynsz wynoszą "(...)" miesięcznie, za przedszkole również "(...)" miesięcznie, za gaz i energię elektryczną "(...)" miesięcznie, opłacane są także alimenty na syna konkubenta w wysokości "(...)" miesięcznie. Pozostała kwota - ok. "(...)" i wynagrodzenie z prac dorywczych ledwie wystarczają na zakup żywności i zaspokojenie innych niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżąca podniosła również, że posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, jej stan psychiczny nie pozwala na jakąkolwiek aktywność zawodową, od dłuższego czasu leczy się u lekarza psychiatry. Organ błędnie przyjął, że jej trudna sytuacja finansowa jest przejściowa i, że ma ona perspektywy na wykonywanie stałej pracy zarobkowej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w całości podtrzymując argumentację zawartą w zakwestionowanej decyzji, wniosło o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2013 r. skarżąca wyjaśniła, że aby uzyskać rentę powinna położyć się do szpitala, a nie ma z kim zostawić swojej 5-letniej córki. Cały czas ma problemy mieszkaniowe związane z lokalem w "(...)", gdyż musiała opłacić zalegle opłaty za ten lokal i za energię elektryczną, chociaż od dawna tam nie mieszka. W lokalu tym przebywa jej były mąż. Od października "(...)" płaci alimenty na niepełnosprawnego syna w wysokości "(...)".

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej jako: p.p.s.a.)

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 30 ust. 2 tej ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Zatem ustawodawca dopuścił możliwość zaniechania obciążania dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, łącznie z odsetkami, w przypadkach uzasadnionych warunkami materialnymi i rodzinnymi osoby zobowiązanej.

Analizując treść ust. 2 art. 30 ustawy o pomocy należy podkreślić, iż ustawodawca używając zwrotu "może umorzyć" przesądził, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy kwota świadczenia powinna być np. umorzona w całości, w części, czy też nie, rozstrzyga organ w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Organ ten ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Nie może to jednak oznaczać "dowolności" organu wyrażonej w podjętej decyzji. Kwestia działania organów administracji publicznej w ramach "uznania administracyjnego" była wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przykładowo w wyroku z 16 listopada 1999 r., sygn. III SA 7900/98 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki jego badania" (Lex nr 47243). Rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu administracji poczynienia ustaleń na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak również załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Przez właściwe uzasadnienie decyzji organ realizuje zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. Obowiązkiem każdego organu administracji jest staranne wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia.

Zdaniem Sądu, postępowanie administracyjne przeprowadzone przez organ administracyjny zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji nie zostało obarczone istotnymi uchybieniami w tym zakresie. Z ustaleń organów obu instancji wynika, że skarżąca zamieszkuje z konkubentem i córką. Konkubent uzyskuje wynagrodzenie z wykonywanej pracy zawodowej w wysokości "(...)" oraz z prac dorywczych w wysokości "(...)". Za wynajmowane mieszkanie opłacany jest czynsz w wysokości "(...)" miesięcznie, opłaty za energię i gaz wynoszą "(...)", opłaty za przedszkole córki wynoszą "(...)", konkubent płaci alimenty na syna w wysokości "(...)" miesięcznie, skarżąca wpłaca na rzecz alimentów "(...)' miesięcznie (na rozprawie skarżąca dodatkowo wyjaśniła, że od października "(...)" płaci alimenty na niepełnosprawnego syna w wysokości "(...)'). Skarżąca jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w urzędzie pracy, bez prawa do zasiłku. Z przedłożonego orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w "(...)" z dnia "(...)" wynika, że skarżąca została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do "(...)", może podjąć pracę na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji nie można zapominać o charakterze zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 25 listopada 2010 r., II SA/Lu 559/10, Lex nr 753890).

W rozpoznawanej sprawie zaskarżoną decyzję, jak również decyzję organu pierwszej instancji należy uznać za prawidłową. Organy w ramach uznania administracyjnego rozważyły, jaka jest sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącej, wzięły pod uwagę jej stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Bezsporne jest, że skarżąca została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do "(...)". Jednak nie oznacza to, że nie może podjąć pracy. Z zaświadczenia wynika, że skarżąca może wykonywać pracę na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności. Należy również zgodzić się z organem, że przeszkodą do podjęcia zatrudnienia nie jest sprawowanie opieki nad córką W. Córka bowiem uczęszcza do przedszkola. W tych okolicznościach zasadnie organy uznały, że sytuacja dochodowa skarżącej, jakkolwiek jest trudna, to nie uzasadnia umorzenia ciążących na niej należności z tytułu wypłaconych na rzecz córki P. świadczeń alimentacyjnych. I chociaż obecnie skarżąca ma problemy zdrowotne, to nie można wykluczyć, że w przyszłości podejmie pracę i spłaci zadłużenie alimentacyjne, które jest następstwem zaniechania wywiązywania się wobec córki z obowiązku alimentacyjnego.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.