Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1931643

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie
z dnia 5 listopada 2015 r.
II SA/Ol 1233/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Marzenna Glabas.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi spółki A (obecnie: Syndyk Masy Upadłości spółki A w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w B.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "(...)" r. nr "(...)" w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na urządzanie i prowadzenie gier na automatach o niskich wygranych, w części dotyczącej punktu gier na skutek sprzeciwu od postanowienia z dnia 3 lipca 2014 r. o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 3 lipca 2014 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił zwolnienia spółki A od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia podniesiono, że pomimo problemów finansowych związanych ze zmniejszeniem w ostatnich latach przychodu, Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, a ponadto nie utraciła płynności finansowej, mimo iż wykazała stratę w roku podatkowym. Referendarz sądowy wskazał, że wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym, na które powołała się Spółka (np. z tytułu najmu), nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Nie do zaakceptowania jest również założenie, ze konieczność zapłaty podatku powinna powodować zwolnienie od kosztów sądowych. Ponadto zważono na wysokość środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym Spółki na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (14.916,72 zł) oraz znaczną wartość posiadanych środków trwałych.

W złożonym sprzeciwie pełnomocnik Spółki podniósł, że bez znaczenia w sprawie jest fakt, iż kapitał zakładowy skarżącej Spółki wynosi 1.000.000 zł, a środki trwałe będące jej własnością mają wartość bilansową 1.837.062,10 zł. Wysokość kapitału zakładowego jest bowiem wielkością informacyjną i nie może być utożsamiana z wysokością majątku skarżącej, a suma bilansowa środków trwałych nie oznacza, że strona dysponuje takim majątkiem. Na kwotę tę składają się przede wszystkim automaty do gier o niskich wygranych, których eksploatacja jest jedynym źródłem dochodu skarżącej. Pełnomocnik podał, że jedynym składnikiem majątku skarżącej, z którego mogłyby być poniesione wydatki na zaspokojenie kosztów postępowania jest rachunek bankowy, na którym zgodnie z danymi zawartymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy Spółka posiada ok. 15.000 zł. Dodał, że środki te nie mogą być jednak w całości przeznaczone na poniesienie kosztów postępowania, gdyż skarżąca musi z tej sumy zapłacić również inne zobowiązania, w tym publicznoprawne.

W dniu 21 lipca 2014 r. Spółka wezwana została do przedłożenia wyszczególnionych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących posiadanego majątku i osiąganych dochodów.

Pismem z dnia 30 lipca 2014 r. pełnomocnik spółki poinformował tutejszy Sąd o ogłoszeniu przez Sąd Rejonowy VIII Wydział Gospodarczy (postanowienie z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt VIII GU 32/14) upadłości Spółki obejmującej likwidację majątku dłużnika.

Postanowieniem z dnia 1 września 2014 r. sygn. akt II SA/Ol 695/14 tutejszy Sąd zawiesił postępowanie sądowe w celu umożliwienia syndykowi masy upadłości wstąpienia do postępowania sądowego. Postanowienie to doręczone zostało syndykowi na adres Spółki w dniu 11 września 2014 r.

Dotychczas syndyk nie zajął żadnego stanowiska w sprawie.

Postanowieniem z dnia 3 listopada 2015 r. Sąd podjął zawieszone postępowanie. Sprawie została nadana nowa sygnatura II SA/Ol 1232/15.

W równolegle prowadzonej sprawie o sygn. akt II SA/Ol 552/14, Spółka przesłała żądane dokumenty dotyczące jej sytuacji majątkowej - wyciąg bankowy z rachunku w ING Banku Śląskim za okres 1 kwietnia 2014 r. do 30 czerwca 2014 r., oświadczenie Prezesa Zarządu w przedmiocie postępowań egzekucyjnych oraz możliwości dopłat przez wspólników, postanowienia Dyrektora Izby Celnej z dnia 5 czerwca 2014 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, sprawozdanie finansowe za okres 1 stycznia 2014 r.- 30 czerwca 2014 r., rachunek zysków i strat za okres styczeń - czerwiec 2014 r., sprawozdanie Zarządu Spółki z działalności za rok 2013, sprawozdanie finansowe za okres 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r., bilans za okres od 1 stycznia 2014 r. do 30 czerwca 2014 r., umowę o świadczenie usług prawnych z dnia 1 sierpnia 2010 r., deklarację i korektę CIT-8 za 2013 r. oraz wniosek z dnia 16 lipca 2014 r. o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku dłużnika.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.), postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych podlega więc rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu.

Rozpatrując niniejszy wniosek Sąd miał przede wszystkim na uwadze, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11 dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Ponadto opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.). Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r.,sygn. akt FZ 478/04). Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły.

Stosując prawo pomocy, nie można chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/12). Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Wskazuje się, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Tak więc strona skarżąca jako spółka powinna w procedurze planowania uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych z prowadzoną działalnością i poczynić konieczne oszczędności na ten cel (zob. postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2004 r., FZ 131/04, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z informacji udzielonych przez Spółkę wynika, że jej kapitał zakładowy wynosi 1.000.000 zł, przy czym zgodnie z bilansem, rok obrotowy zamknięto stratą w wysokości 308.832,89 zł. Na dzień 30 czerwca 2014 r. strata wynosiła 250.444,71 zł, wartość środków trwałych wynosiła 1.581.327,65 zł, zaś środki pieniężne zgromadzone na rachunku Spółki to suma 13.181,49 zł (na dzień 30 czerwca 2014 r.).

W ocenie Sądu przedstawiona przez stronę skarżącą sytuacja majątkowa i finansowa Spółki nie dawała podstaw do uznania, że strona w dacie złożenia skargi i wniosku o przyznanie prawa pomocy nie posiadała dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które w niniejszej sprawie sprowadzają się do uiszczenia wpisu sadowego od skargi w wysokości 500 zł (stosownie do § 2 ust. 2 pkt 27 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.]). Pogląd co do wysokości wpisu w tego rodzaju sprawach przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt II GZ 150/11, wskazując, że z przepisów regulujących materię gier wynika, że gry na automatach o niskich wygranych nie mogą być traktowane, jako "inne gry losowe" ani "zakłady wzajemne", gdyż stanowią odrębną kategorię. Stosownie do § 2 ust. 2 pkt 27 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r., wpis stały w sprawach skarg dotyczących koncesji, zezwoleń lub pozwoleń na prowadzenie działalności gospodarczej innej, niż wymieniona w pkt 1 - 26 wynosi - 500 zł.

Dokonując analizy sytuacji finansowej skarżącej Spółki nie sposób pominąć jej znacznego majątku w postaci środków trwałych o wartości 1.581.327,65 zł (na dzień 30 czerwca 2014 r.) Twierdzenia wnioskodawczyni, że spieniężenie posiadanego majątku było trudne bądź niemożliwe, nie oznacza automatycznie po stronie Sądu obowiązku przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ze złożonych oświadczeń, jak również z wyciągu z KRS (stan na dzień 6 marca 2014 r.), nie wynika, aby majątek ten był obciążony prawami osób trzecich. Wnioskodawczyni posiadała zatem majątek o wskazanej wyżej wartości, pozostający do jej dyspozycji. Ponadto, jak wynika z bilansu, spółka posiadała oprócz środków trwałych, którymi jak wskazała są automaty do gry, środki trwałe w budowie o wartości 253 794,75 zł. Dokonywała tym samym nakładów, inwestycji zwiększających wartość aktywów trwałych. Nie można zgodzić się z argumentami sprzeciwu, iż jedynym składnikiem majątku Spółki, z którego mogłaby ponieść koszty sądowe jest rachunek bankowy. Odnosząc się do wartości środków trwałych przywołać należy pogląd, iż spółka dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04, publ. CBOiS).

Jak już wskazano skarżąca prowadziła działalność gospodarczą o dużych rozmiarach. Z przedłożonych dokumentów księgowych wynikało bowiem, iż przychody netto z prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej w 2013 r. wyniosły 8.446.281,30 zł, przy kosztach uzyskania przychodów w kwocie 8.731.520,23 zł. Skarżąca poniosła także w 2013 r. stratę w wysokości 308.832,89 zł. Zauważyć jednakże należy, że do kosztów działalności w tym okresie zaliczono m.in. koszty z tytułu amortyzacji, które wyniosły 234.010,03 zł. Uwzględniając, iż amortyzacja jest kosztem niepieniężnym, gdyż nie pociąga za sobą wydatków w danym okresie, należy stwierdzić, iż rzeczywiste koszty, które Spółka poniosła w 2013 r. wynosiły 8.497.510 zł. Stwierdzić zatem należy, iż wykazana strata była w większości wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, mającym wpływ na rozliczenia podatkowe. Powyższe nie oznacza automatycznie braku rzeczywistych środków finansowych. Tym samym wykazanie straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych, zwłaszcza że analiza dokumentów księgowych Spółki prowadzi do odmiennych wniosków (por. postanowienie NSA z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 43/11, publ. CBOiS). Podobnie w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 30 czerwca 2014 r. Spółka wykazuje nadwyżkę kosztów (3.983.948,98 zł) nad przychodami (3.818.210 zł). Przy czym koszty amortyzacji wyniosły 93.447,86 zł. Na usługi prawne w okresie (kwiecień-czerwiec 2014 r.) skarżąca wydatkowała kwotę 33.401 zł. Sąd nie neguje prawa, jak również potrzeby skarżącej do ustanowienia dla siebie zastępstwa prawnego oraz bieżącego korzystania z obsługi prawnej. Niemniej jednak niezrozumiałym jest, dlaczego koszty te mają mieć pierwszeństwo przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa oraz dlaczego te koszty skarżąca może ponosić, natomiast kosztów postępowania sądowego już nie, argumentując to ciężką sytuacją finansową Spółki.

Zauważyć należy, iż Spółka ponosiła wysokie koszty usług obcych takich jak najem, dzierżawa, usługi serwisowe, konsultacyjne, usługi prawne, które generują koszty. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Dodatkowo wskazać należy, ze są to zwykłe koszty prowadzenia działalności gospodarczej, nie można ich zatem uznać za okoliczności nadzwyczajne, przemawiające za zwolnieniem strony od kosztów sądowych. Ponadto powoływanie się na obciążenie strony płatnościami z tytułu podatku jako na okoliczność uzasadniającą przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych jest nieskuteczne, gdyż zarówno podatki jak i koszty sądowe stanowią dochód budżetu państwa i przez to są równoważne (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2008 r., sygn. akt II GZ 80/08, treść wyroku dostępna na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciwie, w tym przesłanych w dniu 17 lipca 2014 r. dokumentów finansowych wynika, że Spółka prowadziła nadal działalność gospodarczą na dużą skalę i brak było informacji, aby utraciła płynność finansową. Wprawdzie Spółka załączyła kserokopię wniosku z dnia 16 lipca 2014 r. adresowanego do Sądu Rejonowego VIII Wydział Gospodarczy o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku, gdzie podano, że w dniu 3 lipca 2014 r. zgromadzenie wspólników podjęło uchwałę o zaprzestaniu finansowania dalszej działalności Spółki, jednak okoliczność ta nie mogła przesądzić oceny wniosku, przy tak znacznym majątku Spółki, z którego finansowane jest postępowanie upadłościowe. Wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym również nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 3 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 40/13).

Wprawdzie strona skarżąca prowadzi obecnie kilka spraw przed sądami administracyjnymi, lecz wskazać należy, iż w świetle ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych, strona wszczynając wiele postępowań sądowych powinna liczyć się z tym, że będzie się to wiązało z obowiązkiem ponoszenia określonych wydatków, dlatego też powinna poczynić oszczędności, które pozwoliłyby jej na ich pokrycie we własnym zakresie. Jak stwierdził NSA w Warszawie w postanowieniu z dnia 29 marca 2011 r. sygn. akt. I OZ 191/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl). osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków.

Reasumując, analiza sytuacji finansowej Spółki na podstawie przedłożonych dokumentów, nie dawała podstaw do przyjęcia, że Spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania.

Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.

Stanowisko tutejszego Sądu, że Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 marca 2015 r., sygn. akt II GZ 94/15, oddalającym zażalenie Spółki na postanowienie z dnia 14 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 361/14 o odmowie zwolnienia Spółki od kosztów sądowych.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.