Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2330270

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie
z dnia 28 lutego 2017 r.
II SA/Lu 949/16
Zbycie gospodarstwa rolnego a utrata dochodu.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Witold Falczyński (spr.).

Sędziowie: WSA Jacek Czaja, NSA Maria Wieczorek-Zalewska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 lutego 2017 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) r., nr (...) w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) lipca 2016 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze - po rozpatrzeniu odwołania B. M. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy B. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia (...) maja 2016 r. nr (...) orzekającej o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wyjaśniło, że powodem orzeczonej przez organ pierwszej instancji odmowy przyznania B. M. wnioskowanego świadczenia wychowawczego było przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie. Organ pierwszej instancji ustalił bowiem, że dochód rodziny wnioskodawczyni w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi (...) zł, podczas gdy powyższe kryterium dochodowe wynosi 800 zł B. M. złożyła odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji, domagając się jej uchylenia i ponownego rozpatrzenia sprawy. Wnioskodawczyni podniosła, że gospodarstwa rolnego, które miała w 2014 r., obecnie już nie posiada. Ponadto zarzuciła, że organ pierwszej instancji nie wziął pod uwagę, iż współwłaścicielem tego gospodarstwo był były mąż odwołującej, a zatem na jej dochód zaliczała się tylko połowa dochodu z gospodarstwa. Strona zwróciła również uwagę, że organ pierwszej instancji nie zażądał wyjaśnień ani dokumentów na potwierdzenie wysokości otrzymywanych przez nią alimentów.

Rozpatrując powyższe odwołanie Kolegium dokonało analizy stanu prawnego określonego przepisami ustawy z dnia (...) lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, przytaczając w tym względzie art. 5 ust. 1 i 3 tej ustawy, w świetle których świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie, przy czym na pierwsze dziecko świadczenie to przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty (...) zł. Organ przytoczył również treść art. 2 pkt 19 ww. ustawy, który wymienia sytuacje stanowiące utratę dochodu.

Następnie organ odwoławczy stwierdził, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż rodzina B. M. składa się z 2 osób, tj. wnioskodawczyni i jej córki. Jako, że córka wnioskodawczyni jest pierwszym dzieckiem w rodzinie, przyznanie na nią świadczenia wychowawczego uzależnione jest od zachowania kryterium dochodowego.

Organ odwoławczy zaaprobował ustalenie, że na dochód rodziny B. M. uzyskany w 2014 r. składa się dochód z gospodarstwa rolnego, w wysokości (...) zł oraz alimenty w kwocie (...) zł. Kolegium podkreśliło jednocześnie, że powyższe kwoty dochodów wynikają z oświadczenia strony złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej.

Odnosząc się do argumentu odwołania, jakoby dochód wnioskodawczyni uzyskany z gospodarstwa rolnego powinien był zostać obliczony przy uwzględnieniu jedynie >2 części tego gospodarstwa rolnego, skoro współwłaścicielem tego gospodarstwa był były mąż B. M., Kolegium stwierdziło, że nawet gdyby przyjąć takie rozwiązanie, bo rzeczywiście po rozwodzie małżeńska wspólność majątkowa przekształciła się we współwłasność w częściach ułamkowych, to i tak dochód rodziny B. M. w przeliczeniu na osobę przekroczy kryterium dochodowe określone na poziomie 800 zł W kwestii zaś ewentualnego uznania dochodu z gospodarstwa rolnego za dochód utracony, organ stwierdził, że sprzedaż gospodarstwa rolnego nie jest utratą dochodu, co wynika z art. 2 pkt 19 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Podsumowując Kolegium stwierdziło, że B. M. nie spełnia przesłanki kryterium dochodowego umożliwiającej jej otrzymanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skardze na powyższą decyzję ostateczną B. M. zarzuciła jej: "naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych", co skutkowało uniemożliwieniem skarżącej "nabycia prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na córkę W. M." w okresie od dnia (...) kwietnia 2016 r. do dnia (...) września 2016 r. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o:

1)

zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego;

2)

zasądzenie wypłaty na rzecz skarżącej należnego świadczenia wychowawczego za okres od dnia (...) kwietnia 2016 r. do dnia (...) września 2017 r. w należnej kwocie za każdy miesiąc i przekazanie tego świadczenia na wskazany rachunek bankowy;

3)

zasądzenie wypłaty ustawowych odsetek za zwłokę w wypłacie przedmiotowych świadczeń począwszy od dnia wniesienia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego do dnia zapłaty;

4)

zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego; ewentualnie o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że dochód jej rodziny w przeliczeniu na osobę począwszy od marca 2015 r. nie przekracza kwoty (...) zł miesięcznie. Źródłem dochodu w 2014 r. było gospodarstwo rolne o powierzchni 46,7875 ha przeliczeniowych oraz alimenty na córkę Wiktorię w kwocie (...) zł, zasądzone wyrokiem Sądu Okręgowego w Z. sygn. akt I C (...), który zarazem jest wyrokiem rozwodowym. Zdaniem skarżącej błędem jest pomijanie faktu sprzedaży gospodarstwa rolnego przez Komornika w dniu (...) marca 2015 r. wyrażające się w przyjęciu, że sprzedaż gospodarstwa rolnego nie jest zdarzeniem kwalifikowanym jako utrata dochodu. Organy naruszyły w ten sposób przepis prawa materialnego tj. art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a naruszenie to miało wpływ na wynik postępowania administracyjnego.

Końcowo skarżąca dodała, że w jej ocenie organy również naruszyły szereg przepisów postępowania, w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., bowiem nie dopełniły obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, ani też obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Mając na uwadze sformułowane w skardze wnioski wypada na wstępie wyjaśnić, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem w granicach zakreślonych w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) oraz art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 270 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."). Stosując środki określone w wyżej wskazanych ustawach sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę w ramach powyższych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że skarga nie jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają bowiem prawa w stopniu dającym podstawy do ich uchylenia.

Przedmiotem żądania skarżącej w niniejszej sprawie było przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę W. M., będącą pierwszym dzieckiem w rodzinie. Zasady i tryb przyznawania świadczeń wychowawczych reguluje ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195 z późn. zm.) - dalej jako "ustawa".

W myśl art. 4 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust. 1). Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (ust. 2). Świadczenie wychowawcze przysługuje ww. osobom do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia (ust. 3).

Z art. 5 ust. 1 ustawy wynika, że świadczenie wychowawcze przysługuje uprawnionym osobom w wysokości (...) zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Zasadą jest przy tym, że przedmiotowe świadczenie na drugie i każde kolejne dziecko w rodzinie (do dnia ukończenia przez nie 18. roku życia) przysługuje niezależnie od wysokości dochodu rodziny. Jedynie przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko uwarunkowane jest zachowaniem kryterium dochodowego. Art. 5 ust. 3 ustawy stanowi bowiem, że świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł.

Powyższe kryterium zostało przez ustawodawcę podwyższone do kwoty 1200 zł w przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne (art. 5 ust. 4 ustawy). W niniejszej sprawie sytuacja taka nie ma jednak miejsca, co oznacza, że o sposobie rozstrzygnięcia wniosku skarżącej decydować musiało zachowanie "zwykłego" kryterium dochodowego, określonego w art. 5 ust. 3 ustawy.

Powoływana ustawa nie określa samodzielnie pojęcia "dochodu", lecz w art. 2 pkt 1 odwołuje się w tym zakresie do dochodu w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 z późn. zm.) - dalej jako "u.ś.r.". Dochód członka rodziny ustawa definiuje natomiast jako przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3 (art. 2 pkt 2 ustawy).

Wskazane zastrzeżenie, odnoszące się do ust. 1-3 art. 7 ustawy, dotyczy sytuacji określanych jako utrata dochodu oraz uzyskanie dochodu. Przepisy te stanowią, że w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego (ust. 1).

W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, ustalając dochód członka rodziny lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego (ust. 2).

W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego (ust. 3).

Sytuacje utożsamiane przez ustawodawcę z utratą dochodu i z uzyskaniem dochodu zostały natomiast enumeratywnie wymienione w art. 2 ustawy - odpowiednio w pkt 19 i 20.

W niniejszej sprawie istota sporu dotyczy właśnie obliczenia wysokości dochodu rodziny skarżącej oraz oceny, czy dochód ten przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 5 ust. 2 ustawy Weryfikując legalność zaskarżonych decyzji Sąd doszedł do wniosku, że poczynione w sprawie ustalenia organów administracji, w tym również dotyczące dochodu rodziny skarżącej, są prawidłowe.

Jako, że organy rozstrzygały w kwestii przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na pierwszy okres po wejściu w życie ustawy, rokiem bazowym, z którego dochody stanowiły podstawę ustalenia tego prawa był rok kalendarzowy 2014. Organy były jednak w tym zakresie zobowiązane uwzględnić przytoczone powyżej przepisy o utracie i uzyskaniu dochodu (art. 48 ustawy).

W pierwszej kolejności podkreślić trzeba, że skarżąca prowadzi razem z córką dwuosobowe gospodarstwo domowe. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie natomiast wskazuje, że w 2014 r. skarżąca pobrała alimenty na rzecz małoletniej córki W. M. w łącznej wysokości (...) zł. Zgodnie zaś z art. 3 pkt 1 lit. c tiret czternaste u.ś.r. alimenty na rzecz dzieci zalicza się do dochodu.

Ponadto skarżąca w 2014 r. była współwłaścicielem (w " części, zaś wcześniej - przed rozwodem - w ramach małżeńskiej wspólności majątkowej) gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 46,7875 ha przeliczeniowych (powierzchnia ta wynika z decyzji Wójta Gminy B. z dnia (...) lutego 2014 r. w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. - k. 15 akt adm.). Łączny dochód z tego gospodarstwa, ustalony według stawki określonej w obwieszczeniu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia (...) września 2015 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2014 r. (M. P. z 2016 r. poz. 861), wyniósł zatem (...) zł (46,7875 ha przeliczeniowych x (...) zł), z czego na dochód skarżącej - jako współwłaścicielki jedynie w Ľ części, co też słusznie uwzględniono w zaskarżonej decyzji - przypadła połowa tej kwoty, tj. (...) zł. Wyjaśnić w tym miejscu trzeba, że w zaskarżonej decyzji błędnie wyliczono dochód z ww. gospodarstwa rolnego w 2014 r. na łączną kwotę (...) zł, co najprawdopodobniej wynikało z przyjęcia, iż powierzchnia przedmiotowego gospodarstwa rolnego wynosiła 48,5875 ha przeliczeniowych - jak to wskazała skarżąca w oświadczeniu z dnia (...) kwietnia 2016 r. (k. 14 akt adm.). Zdaniem Sądu, ustalenie powierzchni gospodarstwa rolnego na potrzeby niniejszej sprawy powinno jednak bazować w pierwszej kolejności na dokumentach urzędowych, stąd też za miarodajną Sąd uznał powierzchnię przedmiotowego gospodarstwa wskazaną w ww. decyzji podatkowej Wójta Gminy B. z dnia (...) lutego 2014 r. Niemniej jednak za dopuszczalne i wystarczające uznać też należy ustalenie wysokości dochodu rodziny skarżącej uzyskanego z alimentów na rzecz jej córki - wobec braku dokumentów urzędowych obrazujących tę kwestię - jedynie na podstawie oświadczenia strony złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej.

Wskazane wyżej błędy w obliczeniach dochodu uzyskanego z gospodarstwa rolnego pozostają jednak bez wpływu na wynik sprawy. Skoro bowiem dwuosobowa rodzina skarżącej w 2014 r. uzyskała dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości (...) zł, oraz dochód z alimentów w wysokości (...) zł, oznacza to, że dochód tej rodziny w 2014 r. wyniósł łącznie (...) zł, co miesięcznie stanowi kwotę (...) zł. Miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie w konsekwencji wyniósł (...) zł, a zatem i tak przekracza ustawowe kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 3 ustawy Odmowa przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia wychowawczego była więc w pełni uzasadniona.

Końcowo podkreślić należy, że pozbawione racji jest twierdzenie skarżącej, jakoby wobec faktu, iż będące przedmiotem własności jej oraz jej byłego męża gospodarstwo rolne zostało w 2015 r. zbyte w drodze licytacji komorniczej, dochód uzyskany z tego gospodarstwa w 2014 r. powinien być zakwalifikowany jako dochód utracony, a tym samym powinien zostać pominięty przy ustalaniu dochodu rodziny na zasadzie art. 7 ust. 1 ustawy (skarżąca błędnie w tym względzie odwoływała się do analogicznej regulacji zawartej w art. 5 ust. 4 u.ś.r.). Zbycie gospodarstwa rolnego nie jest bowiem - jak wynika a contrario z art. 2 pkt 19 u.ś.r. - traktowane przez ustawodawcę jako sytuacja powodująca utratę dochodu. Konstrukcja przyjęta w definicji "utraty dochodu" zawartej w powołanym przepisie (wyliczenie zamknięte) wyklucza natomiast zakwalifikowanie do tego pojęcia innych, niż wymienione w nim przypadków zmniejszenia dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, lub po tym roku (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 5 grudnia 2007 r. sygn. akt II SA/Rz 28/07, LEX nr 488511, a także wyroki NSA: z dnia 5 października 2007 r. sygn. akt I OSK 108/07, LEX nr 376833 oraz z dnia 19 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1858/12, LEX nr 1336330; wyrok WSA w Krakowie z dnia 6 lutego 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 863/13, LEX nr 1486920 - dotyczące przepisów o analogicznym brzmieniu, zawartych w u.ś.r. oraz w ustawie z dnia z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów).

Z tych wszystkich względów, wobec braku uzasadnionych podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.