Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1782874

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie
z dnia 26 lutego 2015 r.
II SA/Lu 470/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Witold Falczyński.

Sędziowie: SO del. Arkadiusz Mrowiec, WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 lutego 2015 r. sprawy ze skargi P. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) r., nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego

I.

uchyla zaskarżoną decyzję;

II.

przyznaje (...) N. K-O. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...). Wójt Gminy L. odmówił P. D. umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego za lata 2012/2013 w kwocie 4800 złotych, których zwrot określono w decyzji tego samego organu z dnia (...). Organ wskazał, że powstanie zadłużenia z tytułu alimentacji i obowiązek jego uregulowania przez dłużnika jest następstwem zaniechania płacenia alimentów ustalonych wyrokiem sądu, natomiast fakt wypłaty świadczeń z budżetu państwa nie zwalnia dłużnika z alimentacji na rzecz dziecka. W ocenie organu wiek dłużnika oraz fakt podjęcia zatrudnienia stanowi powód do dalszej spłaty powstałego zadłużenia, zgromadzony zaś w sprawie materiał dowodowy nie stanowi przesłanki jego umorzenia. Rozpatrujące odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia (...) rozstrzygnięcie Wójta utrzymało w mocy. W motywach uzasadnienia podano, że stosownie do art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty uwzględniając sytuację rodzinną i dochodową. Kolegium zaznaczyło, że celem wydania decyzji nakazującej zwrot wypłaconych świadczeń jest ich odzyskanie, a przymusową formą zmierzającą do odzyskania należności jest ich egzekucja administracyjna. Według organu umorzenie jest stosowane jedynie wyjątkowo, wtedy, gdy brak jest podstaw do przypuszczenia co do ich spłaty. Może mieć to miejsce, gdy o umorzenie ubiega się osoba bez stałych dochodów, której stan zdrowia uniemożliwia podjęcie pracy i brak jest rokowań na jego poprawę. W tym przypadku brak jest jednak podstaw do uwzględnienia wniosku. Dłużnik ma 32 lata, jest w wieku aktywności zawodowej, stan zdrowia pozwala na wykonywanie pracy, a jego sytuacja może się poprawić. W ocenie Kolegium umorzenie należności byłoby w tej sytuacji nieuzasadnioną ulgą i przerzuceniem obowiązku zapewnienia kosztów utrzymania dziecka na podatnika, co jest sprzeczne z interesem społecznym. Zarzut opierający się na tym, że otrzymywane wynagrodzenie wystarcza jedynie na pokrycie bieżących rachunków nie uzasadnia umorzenia. Nie jest też podstawą do uwzględnienia wniosku korzystanie przez stronę z dodatkowej pomocy rodziców, gdyż polepsza to jej sytuację dochodową. Zdaniem organu świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są na rzecz dzieci, które nie mają żadnych możliwości zarobkowania i to właśnie dobro dziecka musi być stawiane wyżej, niż dolegliwości dotykające rodzica i wynikające z łożenia na jego utrzymanie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego P. D. zarzucił decyzji Kolegium naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez nieuwzględnienie pogorszenia stanu jego zdrowia. Obecnie objęty jest leczeniem w poradni kardiologicznej, natomiast z zaświadczenia lekarskiego wynika, że ma samoistne nadciśnienie i musi powstrzymywać się od pracy fizycznej. W piśmie z dnia 18 lipca 2014 r. skarżący podał, że z dniem 31 stycznia 2014 r. już nie pracuje z powodu braku zleceń w firmie KSJ w L. Od dnia 4 lutego 2014 r. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Odpowiadając na skargę Kolegium powtórzyło argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stanowiska Kolegium nie sposób zaakceptować. Przyjęte w decyzji założenie według którego powstały dług z tytułu wypłaconych należności z funduszu alimentacyjnego musi być spłacony, bowiem zastosowanie ulgi oznacza przerzucenie obowiązku zapewnienia kosztów utrzymania dziecka na podatnika, co jest sprzeczne z interesem społecznym, sprowadza instytucję umorzenia należności jedynie do postaci czysto iluzorycznej. Tymczasem art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm.) jednoznacznie stanowi o takiej możliwości, a przesłanką pozwalającymi na zastosowanie umorzenia jest wyłącznie sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika. Zapis ten uprawnia do stwierdzenia, że rzeczą organów rozpoznających wniosek jest rzetelne sprawdzenie powołanych we wniosku okoliczności, a nie odnoszenie się do istoty alimentacji, która stanowiła przecież podstawę wyroku określającego alimenty, a w konsekwencji także wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Oczywiście wywiedziona przez Kolegium teza może okazać się zasadna, ale tylko po dokładnym ustaleniu stanu faktycznego i rzetelnym rozważeniu powołanej we wniosku o umorzenie należności argumentacji. Prawdą jest, że skarżący koncentrując się na wytknięciu wadliwego, jego zdaniem, rozstrzygnięcia, nie zwrócił dostatecznej uwagi na uznaniowy charakter decyzji o jakiej stanowi powołany już art. 30 ust. 2 ustawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych konsekwentnie przyjmuje się natomiast, że kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu okoliczności istotnych dla sprawy. Kontrola w takich przypadkach dotyczy zatem procesu wydania decyzji (spełnienia przez organ wymogów proceduralnych), ustalania stanu faktycznego jako elementu tego procesu,czy wszechstronności oceny faktów. Sądy administracyjne nie są natomiast uprawnione do dokonywania oceny tego rodzaju decyzji pod kątem kryteriów słusznościowych czy celowościowych (tak w wyroku NSA z dnia 19 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 301/11). W konsekwencji powyższego założenia nawet ustalenie okoliczności przemawiających za zastosowaniem ulgi nie obliguje organ do załatwienia wniosku zgodnie z żądaniem. Podzielając ten punkt widzenia nie sposób jednak nie zauważyć podnoszonej w orzecznictwie uwagi nakazującej uwzględnianie przy tego rodzaju rozstrzygnięciach treści art. 7 k.p.a., zobowiązującego załatwienie sprawy z rozważeniem nie tylko interesu społecznego, ale i słusznego interesu obywateli. W wyroku z dnia 11 czerwca 1981 r. (SA 820/81 ONSA 1981/1/57) Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że. zasada ta odnosi się nie tylko do zakresu i wnikliwości postępowania wyjaśniającego i dowodowego, ale również do treści rozstrzygnięcia, to znaczy - do stosowania norm prawa materialnego, na co wskazuje użyty w art. 7 k.p.a. zwrot o "załatwieniu sprawy". Oznacza to, że jeśli w sprawach pozostawionych przez przepisy prawa materialnego uznaniu administracyjnemu nie stoi na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji w realizacji przyznanego potencjalnie uprawnienia, organ ten ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony. Do tej wypowiedzi nawiązał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 czerwca 1993 r. (III ARN 33/93 LEX 10913, por. także wyroki NSA z dnia 20 lipca 2011 r., I OSK 2006/10 i 20 lutego 2013 r.I OSK 1547/12 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), wskazując, że istnienie wszelkich okoliczności uzasadniających rozstrzygnięcie dla strony negatywne musi zostać przez organ administracji w sposób bezsporny udowodnione. Z kolei w wyroku z dnia 12 kwietnia 2013 r. (II OSK 2417/11 opubl. w CBOSA oraz podane tam orzecznictwo i poglądy doktryny) Naczelny Sąd Administracyjny naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego uznał za przesłankę uchylenia decyzji administracyjnej. Zdaniem sądu rozpatrującego niniejszą sprawę organy nie rozważyły dostatecznie okoliczności sprawy także pod tym kątem. Analizując treść decyzji Kolegium nie sposób oprzeć się wrażeniu, że przy ocenie wniosku decydujące znaczenie nadano względom społecznym, istotnie marginalizując słuszny interes skarżącego, co w świetle powyższego, jak już wcześniej wskazano, nie może znaleźć aprobaty. Odwoływanie się jedynie do wieku skarżącego i uzyskiwania dochodu, który przecież według akt wynosi 800 złotych brutto nie może zostać uznane za spełniające wymogi rzetelnego uzasadnienia odmowy umorzenia. Tym bardziej, że skarżący wskazywał na utratę z dniem 31 stycznia 2014 r. nawet tego skromnego dochodu, co miało się wiązać z ograniczeniem zamówień w firmie dla której wykonywał zlecenie. Z kolei w oświadczeniu z dnia 23 grudnia 2013 r. podał, że nie ma żadnego majątku. Przedstawił ponadto zaświadczenie lekarskie z dnia 31 marca 2014 r. z którego wnosić należy o przeciwwskazaniu do wykonywania prac fizycznych z powodu nadciśnienia tętniczego, przynajmniej do czasu ponownego badania w dniu 28 kwietnia 2014 r. Brak jest podstaw do akceptacji stanowiska Kolegium, które wskazuje na możliwość poprawy sytuacji skarżącego w bliżej nieokreślonej przyszłości, co może w konsekwencji doprowadzić do spłaty zadłużenia. Nie tylko bowiem jest to jedynie przypuszczenie na którym nie można budować jakichkolwiek wniosków, ale podkreślić też trzeba, że sytuację dłużnika bada się w stanie na dzień złożenia wniosku, co wydaje się oczywiste.

Rozpoznając sprawę ponownie należy rozważyć wniosek przy uwzględnieniu także powyższych uwag.

Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) należało uchylić zaskarżoną decyzję. O kosztach adwokata ustanowionego w ramach pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 powołanej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 461).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.