Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1782841

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie
z dnia 25 lutego 2015 r.
II SA/Lu 451/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska.

Sędziowie: NSA Grażyna Pawlos-Janusz, WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 lutego 2015 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) nr (...) w przedmiocie usług opiekuńczych

I.

oddala skargę;

II.

przyznaje adwokat A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia.... Samorządowe Kolegium Odwoławcze... po rozpoznaniu odwołania T. W. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy... przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej... z dnia.... w przedmiocie odmowy przyznania T. W. pomocy w formie usług opiekuńczych utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że wnioskiem z dnia 2 stycznia 2014 r., który wpłynął do Ośrodka Pomocy Społecznej... w dniu 15 stycznia 2014 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie jej usług opiekuńczych oraz o wyłączenie ze sprawy na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pracownic socjalnych: H. L. i E. W. oraz Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej B. Ś. Postanowieniem z dnia. organ odmówił wyłączenia tych pracownic. Pracownicy socjalni w dniu 23 stycznia 2014 r. próbowali przeprowadzić wywiad środowiskowy, jednakże nie mieli możliwości wejścia na teren posesji skarżącej. Wywiad taki przeprowadzono w dniu 6 lutego 2014 r. Ustalono, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zajmując pokój i pomieszczenie gospodarcze ogrzewane piecem centralnego ogrzewania. W tym samym budynku zamieszkuje mąż, z którym jest w separacji, orzeczonej wyrokiem sądu. Prowadzi on oddzielne gospodarstwo domowe, zajmując kuchnię i pokój. Skarżąca utrzymuje się z emerytury wynoszącej 717,35 zł miesięcznie, z czego kwotę 207,78 zł miesięcznie potrąca ZUS na poczet należności komorniczych, stąd skarżąca otrzymuje kwotę 509,57 zł. Według udzielonych przez T. W. informacji ponosi ona wydatki na leki, zakup środków pomocniczych, opału i opłatę za telefon. Opłaty za energię elektryczną, wodę i ścieki pokrywa mąż. T. W. jest osobą przewlekle chorą. Jak wskazała na leki wydaje około 200 zł miesięcznie. Orzeczeniem z dnia 4 listopada 2013 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z siedzibą... zaliczył skarżącą do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Z zaświadczenia lekarskiego z dnia 11 lutego 2014 r. dostarczonego przez skarżącą wynika, że jest leczona z powodu schorzeń przewlekłych i wskazana jest pomoc osób drugich w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, takich jak prowadzenie gospodarstwa domowego, przygotowanie posiłków, pranie, sprzątanie, czynności gospodarcze na posesji oraz zapewnienie kontaktu ze środowiskiem. Ani orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ani zaświadczenie lekarskie nie zawierają wskazań do przyznania usług opiekuńczych, tj. ich zakresu, wymiaru godzinowego, ani ilości dni w tygodniu, w których miałyby być świadczone usługi. W ocenie organów administracji kwestia ustalenia właściwej dla stanu zdrowia pomocy, w postaci usług opiekuńczych, pozostawiona została uznaniu organu pomocy społecznej, który po ustaleniu sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy, podejmuje stosowną decyzję.

Organy orzekające w niniejszej sprawie powołały art. 50 ust. 1-4 ustawy o pomocy społecznej W dniu 21 maja 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wpłynęła skarga T. W. na przedmiotową decyzję, przy czym w skardze tej skarżąca powołała art. 24 k.p.a. oraz art. 10 § 1 k.p.a. W piśmie z dnia 1 lutego 2015 r. (które wpłynęło do Sądu w dniu 17 lutego 2015 r.) skarżąca podniosła, że nie ustalono szczególnego przypadku, wyraża zastrzeżenia do pracy pracowników socjalnych i członków Kolegium, a także powołuje się na załączone do tego pisma dokumenty, które w jej ocenie świadczą o tragicznej sytuacji, która zagraża życiu. Podkreśla w szczególności, że już z samej treści orzeczenia o niepełnosprawności wynika konieczność czasowej pomocy osób drugich, a także, że dorosły syn zamieszkujący w P. nie ma możliwości zapewnienia usług opiekuńczych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze... wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 25 lutego 2015 r. pełnomocnik skarżącej ustanowiony w ramach prawa pomocy popierał skargę, wnosząc o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i składając stosowne oświadczenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

|Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje, że skarga nie może być uwzględniona, gdyż zaskarżona decyzja, jak|

|i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są zgodne zarówno z przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o |

|pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) zwanej dalej "ustawą", jak i kodeksu postępowania administracyjnego|

| (k.p.a.). Sąd administracyjny jest zaś władny uchylić zaskarżoną decyzję tylko wówczas, gdy narusza ona obowiązujące prawo. |

|Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z ogólną zasadą pomocy |

|społecznej zawartą w art. 2 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i |

|rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i |

|możliwości. Z kolei według art. 3 ust. 1 ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia |

|niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Natomiast w myśl art. 3 ust. 3 ustawy |

|rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. |

|Jedną z form pomocy społecznej jest również przedmiotowe w sprawie świadczenie w postaci usług opiekuńczych. |

|W myśl przepisu art. 50 ust. 1 ustawy pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych przysługuje osobie |

|samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Stosownie natomiast do |

|przepisu art. 50 ust. 2 usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy |

|innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Natomiast art. 50|

|ust. 3 ustawy stanowi, że usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą |

|przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. |

|Z powyższej regulacji jednoznacznie wynika, że usługi opiekuńcze kierowane są przede wszystkim do osób samotnych, gdyż nie mogą one |

|liczyć na pomoc najbliższych. Dlatego też dokonując wykładni tego przepisu należy również uwzględnić treść art. 6 pkt 9 ustawy |

|definiującego pojęcie osoby samotnej, stanowiącego, że osoba samotna to osoba samotnie gospodarująca, niepozostająca w związku |

|małżeńskim i nieposiadająca wstępnych ani zstępnych. |

|Omawianą pomoc mogą również otrzymać osoby mające rodziny, niemniej w tych przypadkach ustawodawca odwołuje się do zasady |

|pomocniczości, zwracając uwagę na obowiązki opiekuńcze wynikające z więzi rodzinnych. Osobie wymagającej opieki można przyznać usługi |

|opiekuńcze dopiero wówczas, gdy opieki nie mogą jej zapewnić najbliżsi członkowie rodziny. |

|Z treści przywołanych przepisów wynika zatem, że oprócz ustalenia, czy wnioskodawca wymaga pomocy innych osób konieczne jest również |

|wyjaśnienie, czy osoba taka posiada rodzinę (o której mowa w przywołanych przepisach) mogącą taką pomoc zapewnić. |

|Organ pomocy społecznej może zatem odmówić przyznania usług opiekuńczych, zarówno w przypadku, gdy ustali, że wnioskujący o przyznanie |

|usług opiekuńczych nie wymaga pomocy innych osób, jak również gdy ustali, że osoba pomocy takiej wymaga lecz ma ją zapewnioną np. ze |

|strony małżonka lub krewnych. |

|Dokonując rozważań w tym zakresie podnieść należy, że skarżąca nie spełnia warunków pozwalających by uznać ją za osobę samotną w |

|rozumieniu ustawy. Art. 6 pkt 9 ustawy definiuje bowiem osobę samotną jako osobę samotnie gospodarującą, niepozostająca w związku |

|małżeńskim oraz nieposiadającą wstępnych ani zstępnych. Wprawdzie T. W. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jednak pozostaje w |

|związku małżeńskim. Orzeczona sądownie separacja nie powoduje bowiem ustania małżeństwa, jak dzieje się to w przypadku orzeczenia |

|rozwodu. Ponadto, w myśl art. 614 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 788), |

|jeżeli wymagają tego względy słuszności, małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy. |

|Powyższa okoliczność wykluczała w jednoznaczny sposób możliwość zastosowania w niniejszej sprawie art. 50 ust. 1 ustawy. W tej sytuacji|

|wniosek skarżącej mógł być rozpatrzony jedynie na podstawie art. 50 ust. 2. Przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych na podstawie |

|tego przepisu - w odróżnieniu od przyznawania takiej pomocy osobom samotnym na podstawie ust. 1 powołanego unormowania - pozostawione |

|jest jednak uznaniu organu administracji. Uznanie administracyjne pozwala zaś organowi na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za |

|najbardziej właściwe. Wskazać należy, iż kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona i |

|sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz |

|czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu|

|administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało |

|prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, do czego zobowiązane są organy obu |

|instancji na podstawie art. 7, 77 § 1, 80 i 136 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt |

|SA/Sz 2548/00). |

|W ocenie Sądu organy administracji w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i zasadnie uznały, że brak jest podstaw|

|do przyznania skarżącej świadczenia w postaci usług opiekuńczych. |

|Z dowodów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym i musi stale |

|przyjmować leki, a w zaświadczeniu lekarskim z dnia 11 lutego 2014 r. stwierdzono, że wskazana jest w jej przypadku pomoc osób |

|drugich. Jednakże jak wynika z orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności... o stopniu |

|niepełnosprawności z dnia 4 listopada 2013 r. (wydanym na okres do 30 listopada 2015 r.) u skarżącej stwierdzono naruszenie |

|sprawności organizmu powodujące konieczność częściowej pomocy osób drugich w pełnieniu ról społecznych, ale schorzenie nie powoduje |

|konieczności zapewnienia jej opieki i pomocy (pielęgnacji) w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Z punktu 6 wyżej wymienionego|

|orzeczenia wynika wprost zapis: "korzystanie z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się |

|korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych (...) - zgodnie z ustawą o pomocy społecznej". |

|Przywołany dowód mający charakter dokumentu urzędowego nie mógł być pominięty przez organy w toku dokonywanych przez nie ustaleń, co do|

|sytuacji skarżącej. Tym bardziej, że dokonane w toku postępowania ustalenia pracowników organu nie podważają tej oceny. Z akt sprawy |

|nie wynika bowiem, by stan zdrowia skarżącej powodował konieczność zapewnienia jej opieki i pomocy (pielęgnacji) |

|w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, co oznacza, że nie wymaga ona całkowitej opieki w zakresie wskazanym w art. 50 ust. 3 |

|ustawy, tj. w wykonywaniu higieny osobistej, przygotowaniu i spożywaniu posiłków, czy poruszaniu się w domu. |

|W tych okolicznościach brak jest podstaw by kwestionować powyższe wnioski, tym bardziej, że z treści przeprowadzonego w dniu 6 lutego |

|2014 r. wywiadu środowiskowego bezsprzecznie wynika, iż strona nie jest osobą obłożnie chorą, a przede wszystkim nie ma |

|problemów z wykonywaniem czynności niezbędnych do samodzielnej egzystencji. Z treści wywiadu wynika, że jest osobą sprawną fizycznie, |

|sama chodzi do lekarza i apteki, a czasami korzysta w tym zakresie z pomocy sąsiadów, którzy podwożą ją samochodem. |

|Podniesienia również wymaga, że jakkolwiek skarżąca nie uzyskała w rozpoznawanej sprawie wnioskowanego |

|świadczenia, to nie jest ona pozbawiona wsparcia ze strony Ośrodka Pomocy Społecznej.... Skarżąca od lat objęta jest bowiem |

|systematyczną pomocą tego Ośrodka. Winna ona wykorzystywać zatem również własne możliwości w celu zaspokojenia potrzeb bytowych. |

|Podkreślić należy, że wsparcie ze strony organu pomocy społecznej ma charakter ograniczony i uzależniony w dużej mierze od jego |

|możliwości finansowych. |

|Co do dokumentów załączonych do pism uzupełniających skargę, stwierdzić należy, że znane są one zarówno organom orzekającym w sprawie |

|niniejszej, jak również Sądowi, który uznał, że nie wnoszą one do sprawy nowych okoliczności, zaś część z nich dotyczy męża skarżącej |

|Z. W. Nieuzasadnione są także zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia art. 24 k.p.a. poprzez niewyłączenie ze sprawy pracownic |

|socjalnych, a także członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Organ pierwszej instancji odniósł się do wniosku o wyłączenie |

|pracownic socjalnych wydając stosowne postanowienie. Natomiast w stosunku do członków Kolegium skarżąca nie sprecyzowała zarzutów, zaś|

|organ słusznie podniósł w odpowiedzi na skargę, że nie jest przesłanką wyłączenia udział wskazanych przez skarżącą członków Kolegium w |

|innych sprawach skarżącej. Dlatego też wobec niespełnienia przesłanek wynikających z art. 24 par.3 k.p.a. Sąd uznał te zarzuty za |

|bezzasadne. |

|Konkludując stwierdzić należy, że orzekające w sprawie organy obu instancji przeprowadziły postępowanie zgodnie z zasadami wyrażonymi w|

|art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Materiał dowodowy został bowiem przez organy zgromadzony, rozpatrzony i oceniony w sposób prawidłowy i |

|wyczerpujący. Poczynione przez organ ustalenia faktyczne znajdują w nim uzasadnienie. W prawidłowo ustalonym stanie faktycznym organy |

|zastosowały właściwe normy prawa materialnego. Nie budzi też wątpliwości Sądu dokonana przez organy ich interpretacja. W ocenie Sądu |

|orzeczona odmowa przyznania skarżącej usług opiekuńczych mieści się w granicach uznania administracyjnego. |

|W tym stanie rzeczy wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, należało skargę jako nieuzasadnioną |

|oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. |

|U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.). |

|O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy orzeczono na podstawie art. |

|250 powyższej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002|

|r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu |

| (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.). |

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.