Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2075229

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie
z dnia 24 maja 2016 r.
II SA/Lu 378/16
Podjęcie zatrudnienia przez bezrobotnego skierowanego do odbycia stażu a obowiązek zwrotu stypendium.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Dudek (sprawozdawca).

Sędziowie WSA: Joanna Cylc-Malec, Bogusław Wiśniewski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 maja 2016 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Wojewody z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego stypendium uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty z dnia (...) r. nr (...).

Uzasadnienie faktyczne

A. S. nabył status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych w dniu (...) sierpnia 2012 r., a w dniu (...) maja 2014 r. został skierowany przez urząd pracy do odbywania stażu w firmie K. "G." w B. P. na stanowisku (...), w okresie od dnia (...) maja 2014 r. do dnia (...) listopada 2014 r.

Organ pierwszej instancji decyzją z dnia (...) maja 2014 r. przyznał A. S. na ten okres prawo do stypendium stażowego w kwocie (...) zł miesięcznie, które zostało mu wypłacone w całości.

W dniu (...) września 2015 r. Powiatowy Urząd Pracy w B. P. powziął informację wygenerowaną z systemu informatycznego - "Raport ZUS U2", z której wynikało, że w okresie od (...) lipca 2014 r. do (...) lipca 2014 r. A. S. podlegał ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba wykonująca umowę zlecenia.

Wobec powyższego, decyzją z dnia (...) października 2015 r. organ pierwszej instancji orzekł o utracie przez niego statusu osoby bezrobotnej z dniem (...) lipca 2014 r. z powodu wykonywania innej pracy zarobkowej. Od tej decyzji A. S. nie wniósł odwołania, wskutek czego stała się ona ostateczna.

Następnie, organ pierwszej instancji po wznowieniu postępowania administracyjnego wydał w dniu (...) grudnia 2015 r. decyzję, mocą której uchylił ostateczną decyzję własną z dnia (...) maja 2014 r. orzekającą o przyznaniu A. S. prawa do stypendium w okresie odbywania stażu od dnia (...) maja 2014 r. do dnia (...) listopada 2014 r. i jednocześnie orzekł o przyznaniu mu prawa do stypendium w okresie odbywania stażu od dnia (...) maja 2014 r. do (...) lipca 2014 r. Od powyższej decyzji A. S. nie wniósł odwołania, wskutek czego stała się ona ostateczna.

Organ pierwszej instancji wszczął również odrębne postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranego stypendium za okres od (...) lipca 2014 r. do (...) listopada 2014 r.

Decyzją z dnia (...) stycznia 2016 r., znak: (...), wydaną na podstawie art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 149 z późn. zm., dalej jako ustawa o promocji zatrudnienia), Starosta (...) nałożył na A. S. obowiązek zwrotu kwoty (...) zł nienależnie pobranego stypendium z tytułu odbywania stażu za okres od dnia (...) lipca 2014 r. do dnia (...) listopada 2014 r.

Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Wojewody L. z dnia (...) marca 2016 r., znak: (...).

Organ wyjaśnił, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia następuje w sytuacji, gdy świadczenie to zostało wypłacone bezrobotnemu i jednocześnie zaistniała okoliczność powodująca ustanie prawa do pobierania tego świadczenia, a bezrobotny był o tej okoliczności pouczony.

Organ stwierdził, że w sprawie nie budzi wątpliwości, iż wnioskodawca pobrał w całości stypendium z tytułu odbywania stażu w K. "G." w B. P. w okresie od (...) maja 2014 r. do (...) listopada 2014 r. i że w trakcie odbywania tego stażu podjął pracę na podstawie umowy zlecenia od dnia (...) lipca 2014 r., co warunkowało utratę z tym dniem statusu bezrobotnego (art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia).

Wojewoda podkreślił, że osoba posiadająca status bezrobotnego i podejmująca pracę na podstawie umowy zlecenia, bez względu na czas jej trwania - jako niespełniająca warunku określonego w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy - zostaje pozbawiona statusu bezrobotnego z dniem podjęcia pracy na podstawie umowy zlecenia. Tym samym, nie mogą również przysługiwać jej od tego dnia świadczenia, które są przyznawane wyłącznie osobom posiadającym status bezrobotnego.

Organ zaznaczył, że jedynie osoba pozostająca w ewidencji osób bezrobotnych może zostać skierowana do odbywania stażu i w okresie jego odbywania ma prawo do pobierania z tego tytułu stypendium. W przypadku zaś utraty - z jakiegokolwiek powodu - posiadanego statusu bezrobotnego, przestają przysługiwać jej wszelkie uprawnienia wynikające z posiadania tego statusu, w tym również prawo do stypendium. Z tego też względu, stypendium pobrane przez A. S. od dnia podjęcia pracy na podstawie umowy zlecenia, tj. od dnia (...) lipca 2014 r. do dnia zakończenia odbywania stażu. tj. (...) listopada 2014 r. w kwocie (...) zł jest świadczeniem, które, zdaniem organu, mu nie przysługiwało.

Wojewoda podkreślił, że w dniu skierowania A. S. do odbywania stażu w firmie K. "G.", tj. w dniu (...) maja 2014 r. potwierdził on własnoręcznym podpisem zapoznanie się z "Informacją o prawach i obowiązkach bezrobotnego kierowanego do pracy", gdzie w pkt 5 zamieszczono pouczenie, że bezrobotny ma obowiązek poinformowania powiatowego urzędu pracy w terminie 7 dni o podjęciu z własnej inicjatywy zatrudnienia, innej pracy zarobkowej łub dokonania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej.

Ponadto, jak wskazał organ odwoławczy, w dniu rejestracji w urzędzie pracy ((...) sierpnia 2012 r.) własnoręcznym podpisem potwierdził on otrzymanie "Informacji dla osób rejestrujących się w powiatowym urzędzie pracy", w której zamieszczone zostały prawa i obowiązki osób bezrobotnych wynikające z przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, gdzie w części II "Status bezrobotnego " w pkt 2 podane zostało, że status bezrobotnego ma osoba, która nie wykonuje innej pracy zarobkowej, tzn. nie wykonuje pracy lub nie świadczy usług na podstawie umów cywilno-prawnych w tym umowy agencyjnej, umowy zlecenia (...). W części III "Utrata statusu bezrobotnego" podano, że zarejestrowana osoba traci status bezrobotnego, gdy nie spełnia warunków określonych w części I niniejszej informacji, zaś w części IV "Obowiązki bezrobotnego" w pkt 8 podano, że bezrobotny obowiązany jest zawiadomić w ciągu 7 dni powiatowy urząd pracy o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej (...). Ponadto w pkt 11 tej części wskazane zostało, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne obowiązana jest do zwrotu w terminie 14 dni (...) kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenia zdrowotne (art. 16 ust. 1 ustawy).

W świetle powyższego wojewoda uznał, że A. S. wiedział o obowiązku powiadomienia organu o fakcie podjęcia zatrudnienia, bądź innej pracy zarobkowej, w tym na podstawie umowy zlecenia oraz o pozbawieniu statusu bezrobotnego z dniem podjęcia pracy. Zdaniem organu, jego wyjaśnienia, że nie miał wiedzy, iż podpisując taką umowę, przestaje mieć status bezrobotnego, nie zasługują na uwzględnienie, albowiem był on prawidłowo pouczony o prawach i obowiązkach osób bezrobotnych i w jego własnym interesie leżało dopełnienie obowiązków wynikających z ustawy.

Skoro zatem, zdaniem wojewody, od dnia (...) lipca 2014 r. A. S. nie przysługiwał status osoby bezrobotnej i od tego dnia nie był on uprawniony do pobierania stypendium z tytułu odbywania stażu, stypendium pobrane za okres od (...) lipca 2014 r. do (...) listopada 2014 r. w kwocie (...) zł stanowi świadczenie nienależnie pobrane i podlega zwrotowi.

W skardze na powyższą decyzję A. S. zakwestionował jej zgodność z prawem.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Kontrola sądu w niniejszej sprawie obejmuje rozstrzygniecie w przedmiocie nakazania A. S. zwrot nienależnie pobranego stypendium stażowego za okres od dnia (...) lipca 2014 r. do (...) listopada 2014 r. w kwocie (...) zł.

Prawną podstawą tego rozstrzygnięcia jest art. 76 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia, zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne (ust. 1). Za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach (ust. 2 pkt 1).

Niewątpliwie w niniejszej sprawie zaistniała pierwsza z wymienionych wyżej przesłanek nałożenia na A. S. obowiązku zwrotu świadczenia w postaci stypendium stażowego, które skarżący pobrał w całości z tytułu odbywania stażu w K. "G." w B. P. w okresie od (...) maja 2014 r. do (...) listopada 2014 r.

W trakcie odbywania stażu, w dniu (...) lipca 2014 r. skarżący podjął pracę zarobkową na podstawie umowy zlecenia, co skutkowało utratą w tej dacie statusu bezrobotnego, stosownie do treści art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Skoro do odbywania stażu i do otrzymywania z tego tytułu stypendium na podstawie powołanej wyżej ustawy może być skierowana tylko osoba bezrobotna, to utrata tego statusu prawnego oznacza utratę wszelkich związanych z tym świadczeń, w tym stypendium stażowego.

Należy zatem podzielić stanowisko organów obu instancji, że skarżący, który w dniu (...) lipca 2014 r. utracił status bezrobotnego, utracił również - począwszy od tej daty - prawo do otrzymywania stypendium stażowego. Stypendium za okres od (...) lipca 2014 r. do ukończenia stażu, tj. do dnia (...) listopada 2014 r. zostało zatem wypłacone skarżącemu mimo braku ku temu podstaw.

Wbrew stanowisku organu odwoławczego, nie została jednak spełniona druga z niezbędnych przesłanek nałożenia na skarżącego obowiązku zwrotu stypendium jako świadczenia nienależnie pobranego, a mianowicie przesłanka uprzedniego pouczenia go o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania tego stypendium.

Z akt sprawy wynika, że skarżący od daty rejestracji w charakterze osoby bezrobotnej otrzymał dwa pouczenia. Pierwsze pouczenie o prawach i obowiązkach bezrobotnego nastąpiło z chwilą doręczenia mu w dniu (...) sierpnia 2012 r. decyzji o uznaniu za osobę bezrobotną oraz o odmowie przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych (k. 10 akt adm.). W pouczeniu tym wskazane zostały m.in.: przesłanki uznania za bezrobotnego (pkt II informacji); przesłanki utraty statusu bezrobotnego (pkt III informacji, w tym m.in. wskazanie, że status bezrobotnego traci osoba, która nie spełnia warunków określonych w ppkt 1-17 informacji oraz art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy); obowiązek zwrotu kosztów stażu przez osobę, która nie ukończyła go z własnej winy (art. 53 ust. 6 w związku z art. 41 ust. 6 ustawy); obowiązek zawiadomienia w ciągu 7 dni powiatowego urzędu pracy o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz o zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego albo utratę prawa do zasiłku (art. 74 ustawy), a także informację o grzywnie grożącej za niedochowanie tego obowiązku; została również przytoczona treść art. 76 ustawy, regulującego zwrot nienależnie pobranego świadczenia.

Kolejne pouczenie skarżący otrzymał wraz ze skierowaniem go na staż dla bezrobotnych w dniu (...) maja 2014 r. Było to pismo zatytułowane "Oświadczenia bezrobotnego skierowanego do odbycia stażu", zawierające szereg oświadczeń oraz informacji o treści wybranych przepisów prawa dotyczących statusu bezrobotnego kierowanego do odbycia stażu.

Powyższych pouczeń nie sposób uznać za należyte, wystarczające do przyjęcia, że skarżący był właściwie poinformowany o obowiązkach związanych ze statusem bezrobotnego kierowanego na staż oraz o prawnych konsekwencjach niedopełnienia tych obowiązków.

Przede wszystkim organ kierujący A. S. do odbycia stażu nie zaktualizował pouczenia udzielonego skarżącemu w dacie uzyskania statusu osoby bezrobotnej, tj. nie podał kompletnej informacji o całokształcie praw i obowiązków bezrobotnego w związku z przyznaniem mu nowego świadczenia w postaci stypendium stażowego. Jest to istotne uchybienie, ponieważ od uznania skarżącego za osobę bezrobotną do skierowania go na staż i przyznania stypendium upłynęło niemal dwa lata. Trudno wymagać od osoby bezrobotnej, aby zapoznając się z informacją wręczoną wraz ze skierowaniem do odbycia stażu, miała na względzie treść bardzo obszernego pouczenia otrzymanego prawie dwa lata wcześniej w związku z uznaniem jej za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku i następnie na tej podstawie miała orientację co do ciążących na niej obowiązków.

Osoba kierowana do odbycia stażu powinna otrzymać nowe pouczenie o swoich prawach i obowiązkach w pełnym zakresie, obejmującym wszystkie przepisy normujące jej sytuację prawną, zwłaszcza odnośnie do tych obowiązków, których zaniedbanie skutkuje tak poważną sankcją, jak obowiązek zwrotu świadczenia jako nienależnie pobranego.

Ponadto treść udzielonych stronie pouczeń należy oceniać z uwzględnieniem okoliczności, że ustawa o promocji zatrudnienia nie zawiera sformułowanego wprost stwierdzenia, że nienależnym świadczeniem pieniężnym jest stypendium wypłacane osobie bezrobotnej skierowanej do odbycia stażu, która podjęła, w okresie pobierania stypendium, zatrudnienie lub inną pracę zarobkową.

Analiza przepisów ustawy wskazuje, że do zrekonstruowania normy prawnej, w myśl której bezrobotny skierowany do odbycia stażu i otrzymujący z tego tytułu stypendium, jest obowiązany w razie równoczesnego podjęcia zatrudnienia do zwrotu pobranego stypendium, jako świadczenia nienależnego, niezbędna jest wykładnia następujących przepisów ustawy: art. 2 ust. 1 pkt 2 (zawierającego definicję bezrobotnego), art. 53 ust. 1 (stwierdzającego, iż bezrobotnego można skierować do odbycia stażu), art. 53 ust. 6 (wskazującego, iż bezrobotnemu w okresie odbywania stażu przysługuje stypendium), art. 76 ust. 1 (przewidującego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia) i art. 76 ust. 2 pkt 1 (zawierającego definicję nienależnie pobranego świadczenia).

Dopiero w rezultacie wykładni powołanych wyżej przepisów ustawy o promocji zatrudnienia można wyprowadzić normę prawną stanowiącą, że jeżeli bezrobotny skierowany do odbycia stażu podejmuje w okresie stażu zatrudnienie, to przestaje spełniać warunek z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy, co skutkuje utratą statusu osoby bezrobotnej. Skoro stypendium w okresie odbywania stażu przysługuje tylko bezrobotnemu (co wynika z treści art. 53 ust. 6), to tym samym nie przysługuje ono osobie, która nie ma tego statusu. Jeżeli pomimo to osoba nie mająca statusu bezrobotnego pobiera to stypendium, to staje się ono wówczas świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 1, objętym obowiązkiem zwrotu.

W związku z tym, że ustawa o promocji zatrudnienia nie formułuje wprost konsekwencji podjęcia pracy zarobkowej przez bezrobotnego skierowanego do odbycia stażu, to taka informacja - jasna i precyzyjna - powinna być zamieszczona w pouczeniu udzielanym osobie skierowanej do odbycia stażu. Brak takiego pouczenia oznacza, że obowiązek dokonania powyższej wykładni przepisów ustawy o promocji zatrudnienia został przerzucony na bezrobotnego, który nie musi posiadać umiejętności interpretacji przepisów prawa.

Pogląd ten jest ugruntowany w orzecznictwie sądów, które zgodnie przyjmują, że użyte w art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy określenie, iż pobierający świadczenie musi być pouczony o okolicznościach powodujących ustanie prawa do jego pobierania nie oznacza dokonania jakiekolwiek pouczenia, lecz pouczenia zrozumiałego dla adresata. Zatem informacje niezrozumiałe, niepełne, wymagające dokonywania swoistych interpretacji ich treści nie stanowią pouczenia, o jakim mowa w tym przepisie. O prawidłowym pouczeniu można mówić dopiero wtedy, gdy organ poprawił i doprecyzował treść pouczenia w taki sposób, aby stało się ono czytelne, jasne i zrozumiałe, aby pouczony mógł je odnieść do własnej sytuacji. Musi ono wyraźnie wskazywać okoliczności, w jakich dochodzi do nienależnego pobrania świadczenia (zamiast wielu zob. wyrok Sądu Najwyższego z 6 grudnia 2010 r., II UK 149/10, LEX nr 786385; wyrok WSA w Opolu z dnia 30 września 2010 r., II SA/Op 368/10, LEX nr 754166; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 maja 2010 r., III SA/Gd 175/10, LEX nr 668419).

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że skarżący nie został właściwie pouczony o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania stypendium stażowego. Nie została zatem spełniona materialnoprawna przesłanka z art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia, pozwalająca na nałożenie na bezrobotnego obowiązku zwrotu stypendium jako świadczenia nienależnie pobranego.

Tym samym zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z istotnym naruszeniem art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia, co skutkuje uchyleniem obu decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718).

Organ pierwszej instancji rozpozna sprawę ponownie, uwzględniając brak prawidłowego pouczenia skarżącego o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania stypendium stażowego.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.