Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1801629

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie
z dnia 17 marca 2015 r.
II SA/Lu 292/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec.

Sędziowie: WSA Robert Hałabis (sprawozdawca), NSA Maria Wieczorek-Zalewska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 marca 2015 r. sprawy ze skargi W.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) r., nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego

I.

oddala skargę;

II.

przyznaje (...) A.B. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) lutego 2014 r., nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję z dnia (...) lipca 2012 r., nr (...) - wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Kierownika Działu Świadczeń Socjalnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. - odmawiającą umorzenia W. B. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r. w wysokości (...) zł wraz z ustawowymi odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynosiły (...) zł.

Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia (...) października 2010 r., nr (...) Kierownik Sekcji Realizacji Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. - działając z upoważnienia Prezydenta Miasta L. - przyznał B. B. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionego B. B., na okres od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r. w kwocie (...) zł miesięcznie.

Po zakończeniu okresu świadczeniowego objętego powyższą decyzją, na podstawie wydanej z upoważnienia Prezydenta M. L. decyzji z dnia (...) kwietnia 2012 r., nr (...) zobowiązano dłużnika alimentacyjnego W. B. do zwrotu należności z tytułu wypłaconych w powyższym okresie świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości (...) zł.

We wniosku z dnia 30 maja 2012 r. dłużnik alimentacyjny W. B. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. o umorzenie przedmiotowych należności.

Wniosek ten poparł szeregiem dokumentów, w tym m.in. własnoręcznie sporządzonym oświadczeniem o stanie majątkowym i rodzinnym, zaświadczeniem ZUS o wysokości renty oraz kserokopią orzeczenia o zaliczeniu go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

Decyzją z dnia (...) lipca 2012 r., nr (...) organ właściwy wierzyciela odmówił umorzenia dłużnikowi przedmiotowych należności, z których - po uwzględnieniu wpłat przekazywanych przez (...) sądowego przy Sądzie Rejonowym w R. P. - na dzień wydania tego rozstrzygnięcia pozostawała do zapłaty kwota (...) zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Po rozpatrzeniu odwołania W. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 24 września 2013 r., nr (...) uchyliło w całości powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując na konieczność uzupełnienia przeprowadzonego dotychczas postępowania wyjaśniającego.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji, powołaną na wstępie decyzją z dnia (...) lipca 2012 r., nr (...), ponownie odmówił umorzenia dłużnikowi W. B. należności z tytułu wypłaconych B. B. w okresie od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego, z których na dzień wydania tej decyzji, po uwzględnieniu wpłat przekazywanych przez Komornika sądowego, pozostało do spłaty (...) zł wraz z ustawowymi odsetkami, których wartość na dzień wydania przedmiotowej decyzji wyniosła (...) zł.

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że mając na względzie wytyczne Samorządowego Kolegium Odwoławczego wyrażone w decyzji kasacyjnej z dnia 24 września 2013 r., Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie - Pion ds. Świadczeń Socjalnych w L., działając na podstawie art. 52 k.p.a., pismem z dnia 8 października 2013 r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. P. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz wezwanie wnioskodawcy do złożenia dodatkowych wyjaśnień oraz przedłożenia dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia wniosku, potwierdzających jego aktualną sytuację materialną, bytową, zdrowotną i życiową.

Pismem z dnia 18 października 2013 r., znak: (...) Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R. P. przekazał kwestionariusz wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 17 października 2013 r., a także uzupełnione przez W. B. w tym dniu oświadczenie majątkowe (załącznik nr 1 do pisma), oświadczenie o prowadzonym gospodarstwie domowym, składzie rodziny oraz uzyskiwanych dochodach, oświadczenie w sprawie ponoszenia opłat za lokal mieszkalny, ponoszonych kosztach leczenia, korzystania ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (załącznik nr 2 do pisma).

Dodatkowo wnioskodawca przedłożył również szereg innych dokumentów, celem wykazania swojej trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, w tym potwierdzenia dokonywanych opłat związanych z eksploatacją mieszkania, decyzje o udzieleniu wsparcia z pomocy społecznej oraz dokumenty medyczne dotyczące jego stanu zdrowia. Organ I instancji uzupełnił ponadto materiał dowodowy o aktualne zaświadczenie o stanie zaległości w sprawie egzekucyjnej (...) Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w R. P.

Rozpatrując przedmiotowy wniosek organ I instancji ustalił, że W. B. ma 50 lat, jest osobą rozwiedzioną, mieszka w dwupokojowym mieszkaniu o powierzchni 35,50 m2, stanowiącym wspólność małżeńską, prowadzi jednoosobowe samodzielne gospodarstwo domowe. Jest osobą częściowo niezdolną do pracy (do dnia 31 grudnia 2014 r.) i z tego tytułu pobiera okresową rentę z ZUS w R. P., z której (...) do dnia 31 sierpnia 2013 r. potrącał 60% wartości na poczet zasądzonych alimentów oraz zadłużenia. Po potrąceniach komorniczych renta ta do dnia 28 lutego 2013 r. wynosiła (...) zł, zaś od dnia 1 marca 2013 r. (po waloryzacji) wynosi (...) zł. Dodatkowo wnioskodawcy przyznawano dodatek mieszkaniowy na okres od 1 grudnia 2012 r. do 31 maja 2013 r. w wysokości (...) zł miesięcznie oraz na okres od 1 czerwca 2013 r. do 30 listopada 2013 r. w wysokości (...) zł miesięcznie.

Strona legitymuje się ponadto orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. P., ważnym do dnia 31 stycznia 2015 r. i z tego tytułu pobiera w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w R. P. zasiłek pielęgnacyjny przyznany na okres od dnia 1 stycznia 2011 r. do dnia 31 stycznia 2015 r. w kwocie (...) zł miesięcznie.

Jak wynika z wywiadu środowiskowego oraz dołączonych do akt sprawy decyzji, wnioskodawca korzysta także z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. P. w postaci jednorazowych, specjalnych zasiłków celowych na zakup leków i leczenie, przyznanych:

a)

decyzją z dnia 4 lutego 2013 r., nr OPS 8121/Js/251/2013 w kwocie (...) zł;

b)

decyzją z dnia 24 lipca 2013 r., nr OPS 8121/Js/251/2/2013 w kwocie (...) zł;

c)

decyzją z dnia 8 października 2013 r., nr OPS 8121/Js/251/3/2013 w kwocie (...) zł.

Organ ustalił także, że w ramach kosztów utrzymania mieszkania strona uiszcza opłaty czynszowe w wysokości (...) zł miesięcznie (z czego potrącany jest dodatek mieszkaniowy), opłaty za energię elektryczną w wysokości (...) zł za 2 miesiące oraz opłaty za gaz w wysokości ok. (...) zł co 6 miesięcy. Koszty leczenia wnioskodawcy wynoszą natomiast ok. (...) zł miesięcznie.

W świetle orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. P. z dnia 13 stycznia 2011 r., stan naruszenia sprawności organizmu, wynikający z istniejących u dłużnika schorzeń "wymaga częściowego wsparcia osób drugich w zaspokajaniu potrzeb życiowych i pełnieniu ról społecznych". Jak jednak wynika z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego MOPR w R. P. w dniu 17 października 2013 r., W. B. jest osobą całkowicie samodzielną w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Ponadto codziennie pomaga swojej matce, prowadzącej odrębne gospodarstwo domowe. Odmówił też uczęszczania do Dziennego Środowiskowego Domu Samopomocy dla Osób Niepełnosprawnych z Zaburzeniami Psychicznymi w R. P., którego podstawowym celem działania jest wspieranie i pomoc w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, rozwiązywanie codziennych problemów osób niepełnosprawnych z zaburzeniami psychicznymi oraz prowadzenie terapii przywracającej do życia w rodzinie i społeczeństwie.

W tym stanie rzeczy organ I instancji stwierdził, że skoro - co wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. P. - niepełnosprawność strony istnieje już ponad 30 lat (powstała w 1979 r.), a umiarkowany stopień niepełnosprawności datuje się od 17 lipca 2006 r., to okoliczność ta istniała już w chwili wydania w dniu 20 listopada 2009 r. wyroku Sądu Rejonowego w L. V Wydział Rodzinny i Nieletnich o podwyższeniu alimentów na rzecz jego syna B. B., ustalonych ugodą zawartą przed tym Sądem w dniu 26 stycznia 2004 r., w sprawie sygn. akt VI RC 1755/03 - z kwoty po (...) zł do kwoty po (...) zł miesięcznie, poczynając od dnia 2 października 2009 r. Sąd Rejonowy uwzględniając wówczas powództwo B. B., zbadał wówczas całokształt sytuacji majątkowej i zdrowotnej zobowiązanego, a także potrzeby dziecka.

Kierownik Działu Świadczeń Socjalnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie uznał, że fakt dokonywania przez (...) potrąceń z renty otrzymywanej przez dłużnika z ZUS i ich przekazywanie do dnia 31 sierpnia 2013 r. na poczet należności powstałych z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz B. B., jak również rodzaj i wysokość ponoszonych przez stronę wydatków, nie mają charakteru nadzwyczajnego. Z uwagi bowiem na fakt, że dłużnik nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka, ze środków publicznych zostały wypłacone osobom uprawnionym świadczenia z funduszu alimentacyjnego, które podlegają zwrotowi, bez względu na przyczynę bezskuteczności egzekucji komornika sądowego. Ponadto wskazane przez stronę wydatki są zwykle ponoszone w związku z utrzymaniem mieszkania i nie mogą w istotny sposób wpłynąć na ocenę sytuacji strony oraz być podstawą do umorzenia zaległości wynikających z wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Organ podkreślił również, że B. B. od dnia 1 października 2013 r. nie ma ustalonego prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zadłużenie strony nie wzrasta zatem o kolejne wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co umożliwia spłatę dotychczasowych zobowiązań, oczywiście nie jednorazowo, lecz w ściśle określonym czasie. Umorzenie przedmiotowych należności - w ocenie organu - nie wpłynęłoby natomiast na sytuację wnioskodawcy, gdyż ciąży na nim bieżące i stale powiększające się zadłużenie na rzecz wierzycieli alimentacyjnych, które nadal będzie egzekwowane przez komornika sądowego.

W ocenie organu I instancji również korzystanie ze świadczeń z pomocy społecznej nie oznacza automatycznie obowiązku umorzenia należności. Przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (wskazany jako materialnoprawna podstawa decyzji) nie przewiduje bowiem, by okoliczność ta sama w sobie, z pominięciem rzeczywistej sytuacji dłużnika alimentacyjnego, mogła stanowić samodzielną przesłankę umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Odnosząc się do sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy organ stwierdził, że choć niewątpliwie jest on osobą chorą i obecny stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie starań w kierunku poprawy sytuacji finansowej, to jednak jest on także właścicielem nieruchomości (stanowiącej współwłasność małżeńską), której wartość jest wystarczająca do zaspokojenia jego zobowiązań.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Kierownik Działu Świadczeń Socjalnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. nie znalazł podstaw do umorzenia przedmiotowych należności zgodnie z wnioskiem strony. Uznał bowiem, że nie stanowią wystarczającej ku temu przesłanki jego obecne trudności finansowe i zdrowotne. Organ podkreślił, że podejmując decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, miał na względzie nie tylko sytuację jednostki, ale również interes społeczny i słuszny interes obywateli, polegający na równym traktowaniu w sferze zobowiązań z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Umorzenie dłużnikowi należności w ramach jego interesu jest zaś sprzeczne z interesem społecznym, bowiem w przypadku umorzenia zaległych należności odniósłby on nieuzasadnioną korzyść kosztem podatnika.

Reasumując okoliczności sprawy organ dodał, że odmowa umorzenia stronie żądanej do zwrotu kwoty nie przekreśla prawa do ubiegania się o odroczenie terminu płatności, bądź rozłożenia zadłużenia na raty.

W odwołaniu od powyższej decyzji W. B. wniósł o jej uchylenie zarzucając, że zawarto w niej "wiele nadużyć, nieścisłości i zwykłej nieprawdy". Stwierdził, że wprawdzie jest osobą samodzielną, jeśli chodzi o zdrowie fizyczne i sprawność ruchową, jednak pod względem psychicznym - w związku z tym, iż od wielu lat cierpi na schizofrenię - wcale nie czuje się w pełni samodzielny, jak to przyjął organ I instancji. Zakwestionował również ustalenie, jakoby posiadał nieruchomość, którą mógłby zbyć na poczet zadłużenia alimentacyjnego, podkreślając, że mieszka w "mieszkaniu spółdzielczym - lokatorskim, jako najemca".

Decyzją z dnia 21 lutego 2014 r., nr (...) - zaskarżoną w niniejszej sprawie - Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzją organu I instancji.

Organ odwoławczy w całości podzielił ustalenia zawarte w decyzji pierwszoinstancyjnej, powielając treść jej uzasadnienia. Stwierdził, że brak jest podstaw do kwestionowania zapadłego rozstrzygnięcia, a tym samym do wyeliminowania go z obrotu prawnego.

Skarżący W. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na wskazaną decyzję organu odwoławczego, zarzucając jej niezgodność z prawem.

W uzasadnieniu skargi ponownie zakwestionował stanowisko organów, jakoby był osobą całkowicie samodzielną życiowo Stwierdził, że organy bezpodstawnie podważają jego niepełnosprawność oraz chorobę psychiczną (schizofrenię). Podkreślił również, że nawet gdyby uczęszczał do Środowiskowego Domu Samopomocy w R. P., nie pomogłoby mu to w spłacie zadłużenia alimentacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 17 marca 2015 r. ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącego złożył pismo procesowe z dnia 16 marca 2015 r., w którym sprecyzował zarzuty wobec zaskarżonej decyzji, wytykając jej błąd w ustaleniach faktycznych polegający na błędnym przyjęciu, że sytuacja majątkowa skarżącego pozwala mu na spłatę zobowiązań alimentacyjnych, bowiem jest on właścicielem nieruchomości, tj. mieszkania o pow. 35,50 m2 położonego w R. P. przy ul. (...). Brata A. C. 6/34 w sytuacji, gdy skarżącemu przysługuje jedynie spółdzielcze lokatorskie prawo do tego lokalu, które - jak podkreślono w uzasadnieniu pisma - jest niezbywalne, nie przechodzi na spadkobierców i nie podlega egzekucji. Podsumowując, pełnomocnik skarżącego zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, to jest przepisów art. 7 i 77 k.p.a., co - w jego ocenie - miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Dodatkowo, na podstawie 106 § 3 p.p.s.a., wniósł o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentu - zaświadczenia (...) Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia (...) grudnia 2013 r., potwierdzającego, że skarżącemu przysługuje lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego, a nie prawo własności. Podkreślił, że zgłoszenie tego dowodu jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Sąd na rozprawie dopuścił i przeprowadził dowód z przedłożonego dokumentu.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu, który uzasadniałby jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Warunki oraz zasady przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych podlegają regulacji zawartej w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa".

Zgodnie z art. 27 ust. 1 tej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Wynikający z tego przepisu obowiązek dłużnika alimentacyjnego dotyczący zwrotu należności - nie jest jednak bezwzględny. W określonych sytuacjach i przy spełnieniu ustawowych przesłanek obowiązek ten może bowiem być ograniczony, bądź całkowicie zniesiony.

Mianowicie, w myśl art. 30 ust. 1 ustawy, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1)

30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2)

50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3)

100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Zgodnie zaś z art. 30 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3).

Z przytoczonej regulacji wynika w sposób jednoznaczny, że organem właściwym do orzekania (na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy) jest wyłącznie organ właściwy dłużnika alimentacyjnego. Organowi właściwemu wierzyciela ustawodawca pozostawił natomiast kompetencję do orzekania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. Należy zauważyć, że przepisy te określają odmienne przesłanki umorzenia przedmiotowych należności. Regulacja art. 30 ust. 1 ustawy uzależnia wysokość ewentualnego umorzenia wyłącznie od długości okresu skutecznej egzekucji i to bez brania pod uwagę sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Ponadto nie wymaga ona złożenia przez dłużnika wniosku. Natomiast przepis art. 30 ust. 2 ustawy daje organowi właściwemu wierzyciela możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego - po złożeniu takiego wniosku przez dłużnika alimentacyjnego i przy uwzględnieniu oraz zbadaniu sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 sierpnia 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 206/10, LEX nr 737887).

W niniejszej sprawie skarżący zwrócił się do Prezydenta M. L., będącego organem właściwym wierzyciela, w dniu 30 maja 2012 r. z wnioskiem o umorzenie zobowiązania powstałego z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na rzecz jego syna B. B. w okresie świadczeniowym od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r. Z akt sprawy wynika, że organ ten nie jest równocześnie organem właściwym dłużnika alimentacyjnego, albowiem tym organem jest Burmistrz R. P. (odpowiednio działający z jego upoważnienia Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. P.). W tej sytuacji przedmiotowy wniosek - zgodnie z właściwością organu - podlegał ocenie jedynie w ramach dyspozycji art. 30 ust. 2 ustawy.

Przepis ten - jak już wyżej wskazano - przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, jeżeli za uwzględnieniem wniosku przemawia sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Należy jednak zauważyć, że z jego brzmienia jednoznacznie wynika, iż organ "może" umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń, co oznacza, że podejmowana w tym przedmiocie decyzja ma charakter uznaniowy. Nie oznacza to jednak, że organ działa w tym zakresie na zasadzie pełnej dowolności. Skoro bowiem umorzenie tych należności uzależnione jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym (co wynika wprost z dyspozycji powołanego unormowania), to orzekając w tym przedmiocie ma obowiązek ustalić i uwzględnić aktualną sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Innymi słowy, działanie w ramach uznania administracyjnego nie zwalnia organu od obowiązku prowadzenia postępowania zgodnie z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ich kultury prawnej, jak również z zasadami prawdy obiektywnej oraz swobodnej oceny dowodów, określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ działając w ramach przysługującego uznania, nie jest również zwolniony od powinności prawidłowego uzasadnienia swego rozstrzygnięcia, zgodnie z wymogami zawartymi w art. 107 § 3 k.p.a. Z powyższego wynika jednak, że decyzje wydawane w ramach uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej jedynie w zakresie oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów, a więc dotyczącej prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00 - dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Podkreślić przy tym również należy, że w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."), do uwzględnienia skargi prowadzić może jedynie takie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynika sprawy. W postępowaniu toczącym się w sprawie umorzenia na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy zadłużenia z tytuły świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, uchybienie w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym może mieć natomiast istotny wpływ na rozstrzygnięcie, jeśli dotyczy ustalenia mającego zasadniczy (decydujący) wpływ na ocenę zasadności wniosku dłużnika alimentacyjnego.

W ocenie Sądu, w przeprowadzonym w niniejszej sprawie postępowaniu organy nie popełniły uchybienia tej wagi. Poczynione w niniejszej sprawie ustalenia, w zasadniczej części mają charakter prawidłowy i odpowiadają regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W konsekwencji uznać należało, że odmowa umorzenia skarżącemu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego mieści się w granicach przysługującego organom w tej sprawie uznania administracyjnego.

Bezspornym pozostaje bowiem to, że skarżący, choć z powodu choroby psychicznej, na którą cierpi, jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, to niepełnosprawność ta wiąże się jedynie z częściową niezdolnością do pracy, która dodatkowo została orzeczona tylko okresowo. Okoliczności te potwierdzają załączone do akt sprawy orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia (...) grudnia 2011 r. nr (...) (k. 100 akt administracyjnych) oraz orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. P. z dnia 13 stycznia 2011 r. nr (...) (k. 101 akt administracyjnych). Stan zdrowia skarżącego, choć niewątpliwie może utrudniać mu podjęcie pracy zarobkowej, to jednak całkowicie nie wyklucza możliwości wykonywania pracy odpowiadającej jego możliwościom fizycznym i psychicznym. Brak jest też podstaw, by zakwestionować twierdzenie organów, iż skarżący jest osobą samodzielną w prowadzeniu gospodarstwa domowego, albowiem okoliczność tę potwierdza treść przeprowadzonego w niniejszej sprawie wywiadu środowiskowego, a nie zaprzecza jej posiadane przez W. B. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że wymaga on jedynie częściowego wsparcia innych osób w zaspokajaniu potrzeb życiowych i pełnieniu ról społecznych. Okoliczność, że skarżący odmówił uczęszczania do Dziennego Środowiskowego Domu Samopomocy dla Osób z Zaburzeniami Psychicznymi w R. P. potwierdza zaś przekonanie organów, iż pomimo choroby jest on osobą na tyle samodzielnie funkcjonującą w społeczeństwie, że nie wymaga wsparcia w tym zakresie.

Istotne jest również ustalenie, że skarżący również obecnie nie jest osobą pozbawioną jakichkolwiek dochodów. Choć niewątpliwie dochody te - zwłaszcza po uwzględnieniu potrąceń komorniczych - są na tyle niskie, że obiektywnie nie umożliwiają jednorazowej spłaty posiadanego zadłużenia alimentacyjnego, to jednak przesądzają o tym, że w jego sytuacji w pierwszej kolejności winny być brane pod uwagę wymienione w art. 30 ust. 2 ustawy, obok instytucji umorzenia, możliwości odroczenia terminu płatności lub rozłożenia zadłużenia na raty, które to rozwiązania są korzystniejsze z punktu widzenia interesów społecznych. Instytucja umorzenia zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest bowiem - jak słusznie uznały organy obu instancji - wyjątkowa, co oznacza, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Natomiast obowiązek alimentacyjny zgodnie z art. 128 i 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci - ma charakter obligatoryjny. W przypadku uchylania się od tego obowiązku osobie uprawnionej mogą być przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jednak istotą systemu zabezpieczenia społecznego nie jest zwolnienie w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci. Wyjątkowość instytucji zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego oznacza również konieczność interpretowania przepisów ją regulujących w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Dlatego, jak już wyjaśniono, umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa, bytowa i zdrowotna zobowiązanego nie pozwala mu na całkowite wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.

Reasumując dotychczasowe rozważania należy stwierdzić, że sytuacja życiowa skarżącego, jakkolwiek obiektywnie trudna, to jednak nie uzasadnia umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego syna świadczeń alimentacyjnych ze środków pomocowych. Powinnością skarżącego wobec posiadania z tego tytułu zadłużenia, jest stale podejmowanie działań zmierzających do poprawy jego sytuacji w takim stopniu, by mógł on wywiązać się z ciążącego na nim w tym zakresie obowiązku zwrotu tego rodzaju należności.

Zatem jakkolwiek zasadny w niniejszej sprawie pozostaje zarzut skarżącego, iż organy częściowo błędnie ustaliły jego stan majątkowy uznając, że posiada on prawo własności (w udziale we współwłasności w " części) zajmowanego przy ul. (...). Brata A. C. 6/34 lokalu mieszkalnego, położonego w R. P., podczas gdy skarżącemu przysługuje jedynie spółdzielcze lokatorskie prawo do tego lokalu mieszkalnego, (co zostało potwierdzone w przeprowadzonym przez Sąd w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. uzupełniającym postępowaniu dowodowym z dokumentu w postaci zaświadczenia Radzyńskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w R. P. z dnia 2 grudnia 2013 r. - k. 49 akt sądowych), to jednak należy stwierdzić, że w świetle przedstawionych wyżej rozważań okoliczność ta nie miała decydującego wpływu na sposób rozpatrzenia jego wniosku (nie przesądzała bowiem o uznaniu, że spłata zadłużenia jest w przypadku skarżącego możliwa), a rozstrzygnięcie organów znajduje uzasadnienie pomimo nieprawidłowej oceny dotyczącej tej kwestii. Tym samym naruszenie przepisów postępowania (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), jakiego dopuściły się w tym zakresie organy administracji, nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy i nie mogło skutkować uwzględnieniem skargi.

Ubocznie należy natomiast wskazać, że w świetle dyspozycji art. 30 ust. 2 ustawy, ewentualne zastosowanie jednej z wymienionych w tym przepisie form złagodzenia (bądź zniesienia) obowiązku zwrotu należności obciążających dłużnika alimentacyjnego uzależnione jest od jego wniosku. Wniosek skarżącego dotyczył umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ będąc związany tym wnioskiem nie mógł zatem rozważać zastosowania innych możliwości przewidzianych w art. 30 ust. 2 ustawy, to jest odroczenia terminu płatności, bądź rozłożenia należności na raty. Strona bowiem, jeśli uzna to za właściwe, uprawniona jest do złożenia kolejnych wniosków o zastosowanie tego typu ulg.

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, działając na podstawi art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.

Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, zawarte w pkt II sentencji wyroku, znajduje natomiast uzasadnienie w przepisach art. 250 p.p.s.a. w związku z § 15 pkt 1, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 490).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.