Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 649946

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie
z dnia 15 czerwca 2010 r.
II SA/Lu 187/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca).

Sędziowie NSA: Grażyna Pawlos-Janusz, Krystyna Sidor.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) r., nr (...) w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku

I.

uchyla zaskarżoną decyzję;

II.

przyznaje adwokatowi (...) kwotę 309,80 zł (trzysta dziewięć złotych osiemdziesiąt groszy), w tym 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, płatną z sum budżetowych Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie).

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) Prezydent Miasta przyznał A. J. zasiłek rodzinny na córkę M. J. w kwocie 91 złotych miesięcznie od dnia 1 listopada 2009 r. do 30 kwietnia 2010 r., oraz w kwocie 98 złotych od dnia 1 maja 2010 r. do 1 października 2010 r., zasiłek rodzinny na syna K. J. w kwocie 91 złotych od dnia 1 listopada 2009 r. do dnia 31 października 2010 r. oraz zasiłek rodzinny na syna Ł. J. w kwocie 98 złotych miesięcznie od dnia 1 listopada 2009 r. do dnia 31 sierpnia 2010 r.

Dodatkowo tą samą decyzją przyznano stronie dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie po 100 złotych na każde z dzieci z terminem płatności w listopadzie 2009 r. oraz dodatki z tego samego tytułu dla M. i K. J. płatne we wrześniu 2010 r., a także dodatek do zasiłku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w kwocie 80 złotych miesięcznie od dnia 1 listopada 2009 r. do dnia 31 sierpnia 2010 r. Organ odmówił natomiast przyznania zasiłku rodzinnego na Ł. J. od dnia 1 września 2010 r. do 31 października 2010 r. dodatku do zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2010/2011 dla Ł. J. i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej dla K. J. od dnia 1 września 2010 r. do dnia 31 października 2010 r. Po rozpoznaniu odwołania A. J. i, który domagał się wypłaty dodatków z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego we wrześniu 2009 r., zamiast w listopadzie 2009 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu I instancji w całości i przyznało zasiłek rodzinny na M. J. w wysokości 91 złotych miesięcznie na okres od dnia 1 listopada 2009 r. do 30 kwietnia 2010 r. i w wysokości 98 złotych od dnia 1 maja 2005 r. do dnia 31 października 2010 r. wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 100 złotych płatny w listopadzie 2009 r., zasiłek rodzinny na Ł. J. w wysokości 98 złotych miesięcznie na okres od 1 listopada 2009 r. do dnia 31 sierpnia 2010 r. oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego płatny w listopadzie 2009 r., zasiłek rodzinny na K. J. w wysokości 91 złotych miesięcznie na okres od dnia 1 listopada 2009 r. do dnia 31 października 2010 r. wraz dodatkiem z tytlu rozpoczęcia roku szkolnego płatny w listopadzie 2009 r. oraz dodatek z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej w kwocie 80 złotych miesięcznie na okres od dnia 1 listopada 2009 r. do dnia 31 sierpnia 2010 r. Jednocześnie Kolegium odmówiło przyznania zasiłku rodzinnego na Ł. J. na okres od dnia 1 września 2009 r. do dnia 31 października 2010 r., dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na okres od dnia 1 września 2010 r. do dnia 31 października 2010 r. i dodatków z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie po 100 złotych na każde z dzieci płatnych we wrześniu 2010 r. W uzasadnieniu decyzji podano, że co do zasady, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy i powstaje najwcześniej od pierwszego dnia miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami do końca okresu zasiłkowego, który trwa od 1 listopada do 31 października następnego roku kalendarzowego. Organ zaznaczył, że świadczenia rodzinne są wyłącznie wnioskowe, zatem dopóki do właściwego organu nie zostanie złożony wniosek o jego przyznanie ze wszystkimi wymaganymi dokumentami, prawo do niego nie powstanie. W sprawie stosowny wniosek został złożony 8 września 2009 r. i uzupełniony ostatecznie 27 października 2009 r., a rozpoznany 29 października 2009 r. Ponieważ poprzedni okres zasiłkowy trwał do 31 października 2009 r. przyznano świadczenia rodzinne na nowy okres od dnia 1 listopada 2009 r. Skoro dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego składa się do końca okresu zasiłkowego, w którym rozpoczęto rok szkolny i ma na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z rozpoczęciem roku szkolnego Kolegium uznało, że dodatki z tego tytułu przyznane na M. K. i Ł. J. z płatnością w listopadzie 2009 r. zostały przyznane prawidłowo. Jeśli natomiast chodzi o dodatki z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego z płatnością we wrześniu 2010 r. organ odwoławczy uznał, że skoro są one związane z zasiłkami rodzinnymi, nowy rok szkolny zacznie się 1 września 2010 r., zaś nowy okres zasiłkowy od 1 listopada 2010 r. to prawo do dodatku w roku szkolnym 2010/2011 jest zdarzeniem przyszłym i może zostać ustalone do zasiłku rodzinnego na nowy okres zasiłkowy 2010/2011 i wypłacone nie później niż do ostatniego miesiąca, za który zostało przyznane świadczenie. Najpierw musi bowiem powstać prawo do świadczenia, a następnie jego wypłata. Prawo do świadczenia powstaje zaś z datą złożenia kolejnego wniosku o jego przyznanie. Kolegium podkreśliło, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie nakazują wypłaty dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego we wrześniu czyli w miesiącu, w którym rok szkolny się rozpoczyna. Było to możliwe wówczas, gdy według ustawy okres zasiłkowy rozpoczynał się we wrześniu. Ważne jest, aby wniosek o świadczenie został złożony w ustawowym terminie. Kolegium podzieliło także stanowisko organu I instancji w przedmiocie przyznania zasiłku rodzinnego na Ł. J. do dnia 31 sierpnia 2010 r. i odmowie przyznania na okres od dnia 1 września do 31 października 2010 r., ponieważ 31sierpnia 2010 r. kończy on naukę w Technikum. Skoro od dnia 1 września 2010 r. uprawnionymi do świadczeń rodzinnych są M. i K. J., należało także odmówić przyznania dodatku z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej na K. J. od dnia 1 września 2010 r. do 31 października 2010 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. J. podkreślił, że pozbawienie go wypłaty dodatków z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego we wrześniu 2010 r. jest krzywdzące i społecznie szkodliwe. Wniósł o zmianę decyzji w tej części.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Podkreślić należy, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd zobowiązany jest z urzędu uwzględnić wszelkie naruszenia prawa, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. Mimo zatem, że zarzut taki nie został podniesiony przez skarżącego, za błędne uznać należy przyjęte przez Kolegium założenie, według którego prawo do świadczeń rodzinnych powstaje najwcześniej od pierwszego dnia miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Jak bowiem słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 czerwca 2009 r. (I OSK 1326/08 Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych) to, że konkretnej osobie przysługuje zasiłek rodzinny, bo spełnia wskazane w ustawie kryteria jego przyznania nie oznacza, że prawo to w każdym przypadku jest ustalone decyzją administracyjną. Postępowanie wszczyna się na wniosek i brak takiego wniosku nie oznacza, że dane uprawnienie nie przysługuje. Wprawdzie nie może ono być realizowane bez stosownej decyzji administracyjnej, ale nie zmienia to faktu, że istnieje samo abstrakcyjne uprawnienie, które po złożeniu wniosku może być zrealizowane. Skoro dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego jest ściśle związany z samym zasiłkiem, to także dla powstania tego uprawnienia nie ma znaczenia data złożenia wniosku. Potwierdzeniem dla takiej oceny jest treść art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), który odnosi się do wniosku o wypłatę dodatku, a nie do ustalenia prawa do niego. Słusznie przy tym zauważył organ, że przepisy nie stanowią o tym kiedy dodatek ma zostać wypłacony. Uzasadnione jest jednak przekonanie, że termin płatności dodatku powinien uwzględniać wyjątkowy charakter tego świadczenia, które zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przeznaczone jest na częściowe pokrycie wydatków związanych z rozpoczęciem w szkole nowego roku szkolnego i przyznawany jest raz w roku właśnie w związku z rozpoczęciem roku szkolnego albo rocznego przygotowania przedszkolnego (ust. 2). Nie musi być to zatem wrzesień, kiedy rok szkolny się rozpoczyna, ale także termin wcześniejszy, kiedy z reguły dokonuje się wydatków związanych z jego rozpoczęciem. Zauważyć także należy, że według art. 24 ust. 1 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9 i art. 14 -17, a więc także z wyjątkiem wspomnianego dodatku. Jeśli zatem nie jest kwestionowane uprawnienie do zasiłku rodzinnego, nie ma uzasadnionych powodów dla odmowy przyznania dodatku w związku z rozpoczęciem roku szkolnego we wrześniu 2010 r., który zostanie przecież wypłacony w okresie zasiłkowym, zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy. Ponieważ w aktach sprawy brak jest decyzji o przyznaniu skarżącemu zasiłków i dodatków do zasiłków na poprzedni okres zasiłkowy, a z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika jedynie, że był on wypłacany, nie można ustalić, na jaką datę ustalono dotychczasową wypłatę dodatków.

Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu także z innego powodu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu I instancji w całości i orzekło na niekorzyść wnoszącego odwołanie, odmawiając przyznania dodatków z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego płatnych we wrześniu 2010 r. Zastosowano zatem odstępstwo od wyrażonej w art. 139 k.p.a. zasady nieorzekania na niekorzyść strony odwołującej się, chyba, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Pomijając już, iż błędne było uchylenie decyzji w całości, skoro Kolegium powieliło rozstrzygnięcie I instancji za wyjątkiem wspomnianych dodatków, to podkreślenia wymaga, iż w każdym przypadku orzekania przez organ odwoławczy na niekorzyść strony odwołującej się, jest on zobowiązany wskazać w uzasadnieniu decyzji, że w sprawie zaistniała jedna z przesłanek dopuszczalności rezygnacji z zakazu reformationis in peius, a więc decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa lub z rażącym naruszeniem interesu społecznego (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 1986 r., II SA 1500/85 z dnia 6 lutego 1989 r. IV SA1101/88 ONSA 1989/2/71). Pogląd ten jest oczywistą konsekwencją uznania powyższego zakazu za jedną z podstawowych gwarancji procesowych prawa obrony strony. W wyroku z dnia 24 czerwca 1993 r. (III ARN 33/93 Państwo i Prawo nr 9/1994, s. 122). Sąd Najwyższy stwierdził, że respektowanie zakazu reformationis in peius w postępowaniu odwoławczym należy uznać za jedną z fundamentalnych zasad prawa procesowego w demokratycznym państwie prawa, a jego naruszenie powinno zostać ograniczone do sytuacji absolutnie wyjątkowych z punktu widzenia praworządności. Kolegium uchylając decyzję organu I instancji winno zatem uzasadnić swoje stanowisko wskazując przesłanki uprawniające do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa lub rażącego naruszenia interesu społecznego. Ponieważ w zaskarżonej decyzji nie odniesiono się do wspomnianych wyjątków uznać należy, że Kolegium naruszyło przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na rozstrzygniecie sprawy.

Z tych powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało uchylić zaskarżoną decyzję. O wynagrodzeniu adwokata z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 wspomnianej ustawy w związku z § 19 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit.c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.