II SA/Lu 167/21 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3205358

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 1 lipca 2021 r. II SA/Lu 167/21

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (spr.).

Sędziowie WSA: Joanna Cylc-Malec, Asesor sądowy Marcin Małek.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 lipca 2021 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) stycznia 2021 r. nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy S. R. z dnia (...) grudnia 2020 r. nr (...)

Uzasadnienie faktyczne

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) stycznia 2021 r. nr (...), po rozpatrzeniu odwołania J. G. od decyzji Wójta (...) z dnia (...) grudnia 2020 r. nr (...), orzekającej o uchyleniu w całości decyzji przyznającej odwołującej się świadczenie pielęgnacyjne (pkt 1) oraz o zaprzestaniu wypłaty tego świadczenia (pkt 2), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., aktualny t.j. - Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej jako "k.p.a.") oraz art. 32 ust. 1 i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm., dalej jako "u.ś.r.") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Rozstrzygnięcie powyższe zostało podjęte w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia (...) stycznia 2020 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania J. G., uchyliło w całości decyzję Wójta (...) z dnia (...) listopada 2019 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz orzekło co do istoty sprawy, przyznając J. G. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem J. G., w kwocie (...) zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. oraz w kwocie (...) zł miesięcznie od 1 stycznia 2020 r. na czas nieokreślony.

Decyzją z dnia (...) grudnia 2020 r. nr (...) Wójt (...) orzekł o uchyleniu w całości ww. decyzji Kolegium z dnia (...) stycznia 2020 r. (pkt 1.) oraz o zaprzestaniu wypłaty stronie świadczenia pielęgnacyjnego (pkt 2.). W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że na podstawie przedłożonej przez J. G. w dniu (...) grudnia 2020 r. kserokopii decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. z dnia (...) listopada 2020 r. znak: (...) ustalono, iż stronie przyznano emeryturę od dnia 31 października 2020 r., tj. od daty osiągnięcia wieku emerytalnego. Według oświadczenia strony, decyzję tę doręczono jej w dniu 2 grudnia 2020 r. Powołując się na powyższą okoliczność oraz na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenia pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma prawo do (m.in.) emerytury, organ uznał za zasadne uchylenie od dnia 1 grudnia 2020 r. prawa strony do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. G. podniosła, że uchylenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest dla niej bardzo krzywdzące, ponieważ przyznana jej emerytura jest niższa od tego świadczenia. Strona wniosła o przyznanie jej kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy otrzymywaną emeryturą a obowiązującą wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. Zaznaczyła, że pomimo nabycia prawa do emerytury nie zaprzestała sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do jego uwzględnienia i powołaną na wstępie decyzją z dnia (...) stycznia 2021 r. (zaskarżoną w niniejszej sprawie) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium podkreśliło, że okoliczność, iż strona od dnia 31 października 2020 r. nabyła prawo do emerytury, jest bezsporna. Jednocześnie zgodziło się z oceną organu pierwszej instancji, iż nabycie tego prawa wypełnia negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Jako, że okoliczność ta zaistniała już po przyznaniu stronie świadczenia, zdaniem organu należy ją zaliczyć do "innych okoliczności" w rozumieniu art. 32 ust. 1 u.s.r., mających wpływ na prawo do świadczenia. Organ odwoławczy zaznaczył jednocześnie, że brak jest regulacji przewidującej zasadę przyznawania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego o najwyższej kwotowo wysokości z równoczesnym zawieszeniem prawa do niższej kwotowo emerytury lub wyrównania wysokości emerytury do kwoty wyższego świadczenia, czy też dokonania oceny, które ze świadczeń jest dla wnioskodawcy najbardziej korzystne i wypłaty świadczenia zgodnie z żądaniem strony.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie J. G. podtrzymała stanowisko, że zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie jest dla niej krzywdzące, ponieważ mimo nabycia prawa do emerytury nadal sprawuje ona opiekę nad niepełnosprawnym mężem, zaś koszty jego leczenia nie zmniejszyły się. Skarżąca ponownie zwróciła się o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie stanowiącej różnicę pomiędzy obowiązującą wysokością takiego świadczenia a jej emeryturą.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Zarządzeniem z dnia 11 marca 2021 r. Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w związku z dynamicznym wzrostem zagrożenia epidemicznego na terenie województwa lubelskiego i objęciem całości województwa lubelskiego strefą czerwoną, mając na uwadze, że przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374), zmienił tryb rozpoznania niniejszej sprawy z rozprawy na posiedzenie niejawne w składzie trzech sędziów.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji z dnia (...) grudnia 2020 r. zostały bowiem wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Wadliwość tych rozstrzygnięć nie wynika jednak z zasadności żądania wyrażanego w sprawie przez skarżącą.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji stanowił przede wszystkim przepis art. 32 ust. 1 u.ś.r., w myśl którego organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne.

W orzecznictwie wskazuje się, że każda z przesłanek wymienionych w przytoczonym przepisie stanowi samodzielną i odrębną podstawę uchylenia lub zmiany decyzji, a zakresy wszystkich wyszczególnionych podstaw uchylenia lub zmiany decyzji są rozłączne (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 996/10, LEX nr 756012). Ostatnia z tych przesłanek określona została w sposób ogólny, jako wystąpienie "innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń". Przesłanka ta swym zakresem obejmuje więc wszelkie okoliczności świadczące o wystąpieniu negatywnej przesłanki przyznania (a w konsekwencji też pobierania) świadczenia rodzinnego.

W niniejszej sprawie jako taką okoliczność organy uznały fakt nabycia przez skarżącą od dnia 31 października 2020 r. prawa do emerytury, potwierdzony dołączoną do akt sprawy decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia (...) listopada 2020 r. znak: (...) (k. 58 akt adm.). Okoliczność ta, w ocenie organów, wypełnia negatywną przesłankę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., stanowiąc tym samym "inną okoliczność", o której mowa w art. 32 ust. 2 u.ś.r., uzasadniającą uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia (...) stycznia 2020 r. o przyznaniu skarżącej przedmiotowego świadczenia.

Stanowisko organów w powyższym zakresie zostało oparte na ścisłej, językowej wykładniart. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., której skład orzekający w niniejszej sprawie nie aprobuje.

Przypomnieć należy, że zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Wypada odnotować, że przywołany przepis wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, został uznany za niezgodny z Konstytucją RP (art. 71 ust. 1 zd. drugie w zw. z art. 32 ust. 1) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Przywołany wyrok Trybunału ma charakter zakresowy, co oznaczało wyeliminowanie z porządku prawnego tylko określonej normy prawnej. Sentencja wyroku nie odnosi się do sytuacji osób, w stosunku do których przesłanką odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie emerytury. Tym niemniej jednak argumenty podniesione w uzasadnieniu wyroku Trybunału mają znaczenie również dla wykładnianalizowanego przepisu w odniesieniu do sytuacji osób pobierających emeryturę.

Interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wywołała rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego. Obok orzeczeń przyjmujących literalną, ścisłą wykładnię analizowanego przepisu, w judykaturze bardzo silnie prezentowane jest stanowisko przeciwne, akcentujące konieczność uzupełnienia wyników wykładni językowej o elementy wykładni funkcjonalnej (celowościowej) i systemowej, co prowadzi do zupełnie odmiennych konkluzji. W ocenie Sądu analiza orzecznictwa wskazuje, że ten nurt obecnie dominuje, a skład orzekający w rozpoznawanej sprawie podziela to stanowisko.

We wskazanej linii orzeczniczej sądy zwracają uwagę na kontekst historyczny pojawienia się art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w systemie prawa. W dacie uchwalenia ustawy o świadczeniach rodzinnych (2003 r.) wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była niższa niż najniższe ówczesne wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Tym samym wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie danej osobie strat, jakie ponosi w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z aksjologią systemu prawa, wyrażoną w przepisach Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania (emerytury), którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość tego świadczenia. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r. kiedy toświadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie wynosiło 1.583 zł, podczas, gdy najniższa emerytura wynosiła 878 zł. Aktualnie, zgodnie z art. 17 ust. 3 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne wynosi 1.971 zł, zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020 r. wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021 (M. P. z 2020 r. poz. 1031).

Intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy otrzymuje świadczenie wyższe. W obecnych jednakże warunkach, z uwagi na zasadnicze zmiany w zakresie relacji między kwotami świadczeń, ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prowadzi do rezultatów zdecydowanie odmiennych, niż rezultaty wykładni językowej w dacie uchwalania ustawy. W efekcie konieczne jest sięgnięcie do dyrektyw wykładni systemowej oraz funkcjonalnej (celowościowej), celem zweryfikowania wyników wykładni językowej. Wykładnia systemowa musi uwzględniać kontekst aksjologii systemu prawa i obowiązek bezpośredniego stosowania Konstytucji (art. 8 ust. 2),

a zatem realizowania w procesie stosowania prawa takich wartości wyrażonych w ustawie zasadniczej jak: równość wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązek udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69).

Z wywodów Trybunału Konstytucyjnego zawartych w powołanym wyżej wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. wynika, że relewantną cechą osób ubiegających się oświadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest fakt rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Literalna, wyłącznie językowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę, tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Podmioty, które mają ustalone prawo do wymienionych w tym przepisie świadczeń, nie mają bowiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na zbieg świadczeń. Tymczasem w art. 27 ust. 5 u.ś.r. ustawodawca przewidział mechanizm rozwiązania problemu zbiegu praw do świadczeń pełniących podobną funkcję w sposób gwarantujący należytą ochronę słusznych interesów osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną. Osoby mające prawa do świadczeń wymienione w art. 27 ust. 5 u.ś.r. mają możliwość wyboru korzystniejszego świadczenia - w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Takiego wyboru pozbawione byłyby natomiast osoby mające ustalone prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., gdyby przyjąć za właściwą wyłącznie językową wykładnię tego przepisu.

W ocenie Sądu, nie sposób znaleźć przekonujących argumentów, które uzasadniałyby takie zróżnicowanie, zwłaszcza przy uwzględnieniu wspomnianych wyżej konstytucyjnych obowiązków udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej oraz osobom niepełnosprawnym. Sprzeczność zróżnicowania sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych z aksjologią konstytucyjną staje się tym bardziej widoczna, jeśli wziąć pod uwagę fakt, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości, niż toświadczenie powoduje bowiem, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo, że z powodu sprawowania opieki po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w licznych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. przykładowo wyroki: z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19; z dnia 8 stycznia 2020 r., I OSK 2392/19; z 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1546/19; z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20; z dnia 30 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1189/20; z dnia 24 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1416/20 oraz z 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 - dostępne w CBOSA) i jednocześnie dominuje w orzecznictwie tutejszego Sądu (por. przykładowo wyroki WSA w Lublinie: z dnia 7 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 555/20; z dnia 12 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 719/20; z dnia 16 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 753/20 oraz z dnia 27 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 18/21 - dostępne w CBOSA).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż błędne jest stanowisko organów, że nabycie przez skarżącą prawa do emerytury z góry pozbawia ją prawa do przyznanego wcześniej (decyzja z dnia (...) stycznia 2020 r.) świadczenia pielęgnacyjnego. Nie zachodzą wprawdzie wątpliwości co do tego, że nie można tych świadczeń pobierać jednocześnie, jednakże zbieg uprawnień do niech da się rozstrzygnąć przy pomocy instrumentów mających odpowiednie podstawy prawne. Należy jednak w tym miejscu odnotować, że w orzecznictwie również w kwestii owych instrumentów wykreowały się dwa stanowiska.

Pierwsze stanowisko jest zgodne z oczekiwaniem wyrażanym w niniejszej sprawie przez samą skarżącą i zakłada proporcjonalne obniżenie świadczenia pielęgnacyjnego do wysokości różnicy pomiędzy kwotą emerytury (lub innego świadczenia wymienionego w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.), a kwotą świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu orzekającego w rozpoznawanej sprawie, takie stanowisko należy jednak zdecydowanie odrzucić, jako niemające oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Jednocześnie stanowisko to koliduje z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Ponadto takie rozwiązanie rodziłoby wiele komplikacji w perspektywie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe.

Z powyższych względów Sąd orzekający w rozpoznawanej sprawie opowiada się za drugim stanowiskiem, w świetle którego rozwiązaniem analizowanego zbiegu praw do świadczeń jest umożliwienie osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalnego. Za przyjęciem tego poglądu dodatkowo przemawia fakt, iż taką właśnie zasadę ustawodawca wprowadził w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, we wspomnianym wcześniej art. 27 ust. 5 u.ś.r. W tym kontekście warto również odnieść się do uregulowania zbieg uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych w przypadku świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych rolników, przyjętego w art. 33 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 266 z późn. zm.). Przepis ten pozwala zarówno na rozwiązanie zbiegu świadczeń w ramach systemu ubezpieczenia społecznego rolników (ust. 1), jak i zbiegu świadczeń z różnych systemów (ust. 2 i ust. 4). Ustawodawca nie przewidział wprawdzie w nim wprost rozwiązania problemu zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniem emerytalno-rentowym, jednakże takie rozwiązanie da się odnaleźć w systemie prawnym. Mianowicie osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna mieć możliwość dokonania wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. W przypadku emerytury rolniczej wybór taki można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 34 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym prawo to ulega zawieszeniu na zasadach określonych w przepisach emerytalnych, a zatem w art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53). Zgodnie z tym przepisem na wniosek emeryta można zawiesić wypłatę m.in. emerytury, do której uprawniona jest jedna osoba. Takie stanowisko, w odniesieniu do problemu zbiegu prawa do emerytury rolniczej i świadczenia pielęgnacyjnego zostało wyrażone w szeregu orzeczeń sądów administracyjnych (por. przykładowo: wyroki WSA w Olsztynie z dnia 15 września 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 475/20; z dnia 3 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 616/20; z dnia 14 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 853/20; z dnia 26 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 832/20; z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 13/21; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 grudnia 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 315/20; wyroki WSA w Rzeszowie

z dnia 29 września 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 556/20; z dnia 22 września 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 597/20; wyrok WSA w Kielcach z dnia 15 października 2020 r., sygn. akt II SA/Ke 890/20; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Go 489/20; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26 listopada 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 1608/20 - dostępne w CBOSA).

Istota problemu zbiegu praw do świadczeń, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być zatem interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. W tej sytuacji już samo zawieszenie prawa do emerytury - skoro skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty - eliminuje negatywną przesłankę wyłączającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Co istotne, to na organach orzekających w sprawach świadczeń rodzinnych spoczywa obowiązek poinformowania strony o możliwościach prawnych rozwiązania problemu zbiegu świadczeń, co wynika z ogólnej zasady informowania stron (art. 9 k.p.a.).

Analiza akt sprawy nie pozostawia wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji, po powzięciu informacji o nabyciu przez skarżącą prawa do emerytury, nie udzielił jej jednoznacznej informacji, że uprawnienie to stanowi przeszkodę w dalszym pobieraniu świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego decyzją z dnia (...) stycznia 2020 r., a tym bardziej nie pouczył skarżącą, że chcąc zachować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, winna przeszkodę te usunąć poprzez złożenie wniosku o zawieszenie prawa do emerytury do właściwego organu emerytalno-rentowego. Informacji takiej skarżącej nie udzielił również organ odwoławczy.

Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji z dnia (...) grudnia 2020 r., zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., poprzez jego wadliwą wykładnię bazującą wyłącznie na interpretacji językowej, z pominięciem wyników wykładni systemowej (w tym prokonstytucyjnej) i celowościowej, a także z naruszeniem prawa procesowego w postaci art. 9 k.p.a., polegającym na nieudzieleniu skarżącej stosownych pouczeń o przysługującym jej prawie wyboru świadczenia i ewentualnego zachowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zawieszenia prawa do emerytury. W konsekwencji tych uchybień organy naruszyły również art. 32 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego niewłaściwe, a co najmniej przedwczesne zastosowanie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Z tych względów decyzje wydane w sprawie przez organy obu instancji należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a.

Obowiązkiem organu pierwszej instancji przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie umożliwienie skarżącej dokonania wyboru jednego ze świadczeń, co w okolicznościach tej sprawy winno polegać na umożliwieniu jej zachowania prawa do przyznanego wcześniej, korzystniejszego świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zawieszenia jej prawa do emerytury. W tym celu organ powinien wyznaczyć skarżącej stosowny termin do udokumentowania, iż wystąpiła ona do właściwego organu emerytalno-rentowego z wnioskiem o zwieszenie jej prawa do emerytury. Następnie zaś, w razie potwierdzenia przez skarżącą dokonania takiej czynności, organ winien zawiesić postępowanie w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, do czasu rozpatrzenia przez organ emerytalno-rentowy wniosku skarżącej o zwieszenie prawa emerytury. W razie uzyskania przez skarżącą decyzji o zawieszeniu jej prawa do emerytury, postępowanie w niniejszej sprawie winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe.

Z kolei niepodjęcie przez skarżącą w wyznaczonym terminie czynności zmierzających do zawieszenia jej prawa do emerytury, winno zostać odczytane jako dokonanie wyboru tego świadczenia i skutkować ponownym wydaniem przez organ, na podstawie art. 32 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., decyzji uchylającej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) stycznia 2020 r. o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Brak jest bowiem podstaw prawnych, które - w razie braku rezygnacji skarżącej z pobierania emerytury na rzecz dalszego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego - umożliwiałyby jedynie obniżenie przyznanego jej świadczenia pielęgnacyjnego do kwoty stanowiącej różnicą pomiędzy ustawowo określoną wysokością tego świadczenia a wysokością emerytury.

Mając powyższe na względzie Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.