Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1522715

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi
z dnia 11 marca 2014 r.
II SA/Łd 954/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Stępień.

Sędziowie WSA: Renata Kubot-Szustowska, Sławomir Wojciechowski (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2014 r. sprawy ze skargi G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie zwrotu należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego

1.

oddala skargę,

2.

przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat S. K.-K. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy (...) kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. LS

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) nr (...), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. o zwrocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia (...) nr (...) Prezydent Miasta Ł., na podstawie art. 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm.), orzekł o zwrocie należności wypłaconych w okresie od dnia 1 października 2011 r. do dnia 30 września 2012 r. tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego, na rzecz osoby uprawnionej A. P. Do zwrotu wypłaconych świadczeń, w łącznej kwocie 1800 zł wraz z należnymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji w kwocie 267,30 zł, co łącznie stanowi 2067,30 zł, zobowiązano dłużnika alimentacyjnego - G. P. Organ wyjaśnił, że na mocy decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia (...) przyznane zostały na rzecz A. P. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. w kwocie po 150,00 zł miesięcznie. Do dnia wydania decyzji na rachunek bankowy organu właściwego wierzyciela nie wpłynęła żadna kwota tytułem spłaty wypłaconych świadczeń. Dlatego też, organ na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów orzekł o zwrocie ww. kwoty wraz z ustawowymi odsetkami, które wynoszą 13% w stosunku rocznym.

W odwołaniu od powyższej decyzji G. P. opisała swoją sytuację życiową, wskazując iż z uwagi na brak pracy oraz zły stan zdrowia nie jest w stanie zwrócić żądanej kwoty. Strona podkreśla, że zwracała się do Prezydenta Miasta Ł. o umorzenie zadłużenia, jednak jej wniosek pozostał bez odpowiedzi.

Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia (...) nr (...), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ uznał, że zaskarżona decyzja pozostaje w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa, nadto Prezydent Miasta Ł. rzetelnie i szczegółowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające. Wskazał, że zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Przedmiotowe świadczenia przyznano w związku z bezskutecznością egzekucji świadczeń alimentacyjnych, zasądzonych prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Łodzi z dnia 11 lutego 1998 r. sygn. akt R XII C 46/98. Na konto organu wierzyciela nie wpłynęła żadna wpłata od dłużniczki tytułem spłaty zobowiązania, tym samym do zwrotu pozostaje cała wypłacona kwota świadczeń. Organ stwierdził, że kwota ta podlega zwrotowi, wraz z należnymi odsetkami ustawowymi, naliczanymi od dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia ich spłaty przez dłużnika. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 2008 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych (Dz. U. Nr 220, poz. 1434), ustawowe odsetki wynoszą 13% w skali roku. Kolegium wyjaśniło, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, które z różnych powodów nie są w stanie swych zobowiązań regulować samodzielnie. Osoby takie zwykle znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, nie posiadają dostatecznych środków na wywiązywanie się ze swoich zobowiązań wobec dzieci - stąd z czasową pomocą dla ich rodzin wychodzą organy państwa. Podkreślił jednak, że pomoc ta udzielana jest w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, a nie zamiast tych osób. Wypłata świadczeń alimentacyjnych przez organy państwa stanowi swoisty kredyt udzielany osobom zobowiązanym do alimentacji, który to kredyt winien zostać przez te osoby spłacony. Zwrotność wypłacanych świadczeń stanowi podstawową zasadę pomocy państwa w tym obszarze. Stosownie do art. 27 ust. 2 ww. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, po zakończeniu okresu świadczeniowego, organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ dodał, że w każdym wypadku wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej, organ jest zobowiązany do wydania decyzji administracyjnej zobowiązującej dłużnika alimentacyjnego do zwrotu wypłaconych świadczeń. W odniesieniu do argumentów powołanych przez stronę, wskazał, że pozostają one poza zakresem przedmiotowego postępowania. Zgodnie bowiem z treścią art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w przypadkach uzasadnionych sytuacją dochodową oraz rodzinną dłużnika, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, łącznie z odsetkami, w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Wyjaśnił, że z dokumentów sprawy wynika, iż w przedmiotowej sprawie toczy się równolegle postępowanie w przedmiocie umorzenia zadłużenia z tytułu zwrotu wypłaconych świadczeń. W tym zakresie wydana zostanie jednak odrębna decyzja, od której przysługiwać będzie prawo wniesienia odwołania do Kolegium.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi G. P. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Skarżąca zarzuciła, że organ nie uwzględnił jej sytuacji zdrowotnej i materialnej tj. utrzymywania się z zasiłku okresowego w wysokości 271 zł i zasiłku na wyżywienie w wysokości 60 zł. Zdaniem strony organ nie ustalił, czy dokonanie zwrotu świadczenia pozwoli jej na samodzielne zaspokajanie swoich niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżąca dodała, że organy orzekające mimo opisanej sytuacji uznały, że nie uzasadnia ona umorzenia ciążących na niej należności.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Zdaniem organu powołane przez skarżącą argumenty nie odnoszą się ani do zasadności wypłaty świadczeń ani też nałożenia obowiązku ich zwrotu, ale dotyczą jej ogólnej sytuacji życiowej. Argumenty te nie mają, w ocenie Kolegium, znaczenia dla rozpoznawanej sprawy, są natomiast istotne z punktu widzenia możliwości ewentualnego umorzenia zobowiązania, którego dochodzi skarżąca w równoległym postępowaniu.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.).

Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

W ocenie Sądu, tego rodzaju naruszeń prawa nie można przypisać zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia (...) nr (...).

Podstawę materialno-prawną podjętej w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm., dalej: ustawa).

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. W myśl art. 27 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kwota podlegająca zwrotowi odpowiada łącznej kwocie wypłaconej osobie uprawnionej. Może być ona pomniejszona jedynie o kwoty przekazane w okresie świadczeniowym organowi przez komornika. Stosownie bowiem do art. 27 ust. 9 ustawy w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.

Ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń ma zatem miejsce w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń, ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego, wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń (por. wyrok NSA z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt I OSK 793/11, publ. LEX nr 1149435, wyrok WSA w Warszawie z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1668/12, publ. LEX nr 1298379, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt II SA/Po 491/10 publ. LEX nr 754443).

Z akt sprawy wynika, co prawidłowo ustalił organ, że skarżąca G. P., wyrokiem Sądu Rejonowego w Łodzi z dnia 11 lutego 1998 r., w sprawie o sygn. akt RXIIC 16/98, została zobowiązana do płacenia alimentów na rzecz córki A. P. w wysokości po 150 złotych miesięcznie począwszy od dnia 8 stycznia 1998 r. Wobec bezskuteczności egzekucji świadczeń, Prezydent Miasta Ł. decyzją ostateczną z dnia (...) przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionej A. P. w kwocie po 150 zł miesięcznie w okresie od dnia 1 października 2011 r. do dnia 30 września 2012 r. Decyzja ta stanowiła podstawę wypłaty na rzecz uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego we wskazanym okresie. Z akt sprawy nie wynika, aby decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego, a zatem uzyskanie przez nią przymiotu ostateczności w rozumieniu art. 16 k.p.a. oznacza związanie jej treścią organu administracji orzekającego o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na jej podstawie świadczeń łącznie z ustawowymi odsetkami. W tej sytuacji wydana przez organ I instancji na podstawie cytowanych wyżej art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów decyzja z dnia (...) stanowiła jedynie konsekwencję wypłacenia na rzecz uprawnionej A. P. świadczeń z funduszu alimentacyjnego we wskazanym okresie.

Zastrzeżeń również nie wzbudza prawidłowość ustaleń organów administracji, co do mających podlegać zwrotowi wysokości kwoty wypłaconych świadczeń oraz odsetek. W tym miejscu przypomnieć trzeba, że art. 27 ust. 1a) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów określając sposób naliczania odsetek wprost stanowi, że są one naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. W aktach sprawy zaś znajduje się wyliczenie zaległości skarżącej wraz z wyliczeniem należnych odsetek.

Powyższa regulacja prawa materialnego jednoznacznie przesądza o zakresie niezbędnych ustaleń jakie winien poczynić, a następnie uzewnętrznić w uzasadnieniu decyzji organ administracji. Ustawodawca natomiast na tym etapie postępowania nie zezwolił organom na badanie sytuacji materialnej i życiowej zobowiązanego do zwrotu wypłaconych świadczeń, ewentualna analiza argumentów strony odnoszących się do tych kwestii, a dotycząca trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, będzie przedmiotem rozważania organów w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 60/12 publ. LEX nr 1217371, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 12 listopada 2012 r., sygn. akt IV SA/Gl 1057/11 publ. LEX nr 12497630). Dlatego też zarzuty skarżącej w tym zakresie nie mogły odnieść skutku w niniejszej sprawie.

Podkreślić również należy, że przedłożone przez skarżącą zaświadczenia komornicze przeczą temu, aby wpłaty były dokonywane na bieżąco. Co istotne, skarżąca dopiero na etapie postępowania sądowego (na rozprawie) oświadczyła, że przekazywała bezpośrednio komornikowi wpłaty po 20-30 zł miesięcznie. Skarżąca ma wieloletnie zadłużenie, przy czym udokumentowała dokonanie wpłat w spornym okresie jedynie na kwotę 193,95 zł i to na rzecz komornika. W świetle zgromadzonej dokumentacji tj. notatki służbowej pracownika Wydziału Finansowo-Księgowego z dnia 17 czerwca 2013 r., według której komornik nie przekazał organowi żadnej wyegzekwowanej od dłużnika kwoty za okres 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. oraz zaświadczeń komornika sądowego z dnia 11 września 2012 r. o całkowitej bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych, organ uprawniony był do orzeczenia zwrotu wypłaconych uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Mając powyższe na względzie zaskarżoną decyzję uznać należy za prawidłową, a przedstawioną przez organ argumentację i wykładnię zastosowanych przepisów za zasługującą na uwzględnienie. Podnoszone w skardze zarzuty strony nie stanowią o naruszeniu prawa materialnego czy przepisów postępowania, które mogłyby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W niniejszej sprawie nie zachodzą również przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w myśl art. 145 § 1 pkt 2 powołanej ustawy.

Z tych wszystkich względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

d.j.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.