II SA/Łd 914/20, Wyjątkowy charakter specjalnego zasiłku celowego. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3178716

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 marca 2021 r. II SA/Łd 914/20 Wyjątkowy charakter specjalnego zasiłku celowego.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska.

Sędziowie WSA: Robert Adamczewski, Asesor Anna Dębowska (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 marca 2021 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku celowego oddala skargę. dc

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z (...), nr (...), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z (...), nr (...) o odmowie przyznania G.K. pomocy w formie zasiłku celowego w sierpniu 2020 r.

W uzasadnieniu organ drugiej instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że Prezydent Miasta P. decyzją z (...) odmówił przyznania G.K. pomocy w formie zasiłku celowego w miesiącu sierpniu 2020 r.

Od decyzji tej skarżący wniósł odwołanie.

Organ drugiej instancji wskazał następnie, że skarżący prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z małżonką M.K. Ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Orzeczenia nie udostępnił do wglądu organowi pierwszej instancji. Na dochód gospodarstwa domowego składa się świadczenie emerytalne M.K. w wysokości 1 086,76 zł, co daje w przeliczeniu na osobę w rodzinie kwotę w wysokości 543,38 zł. Pracownik socjalny nie miał pełnej możliwości przeprowadzenia kompletnego wywiadu środowiskowego. Pomimo skierowania wezwań 11 sierpnia 2020 r. oraz wezwania ostatecznego na podstawie art. 50 § 1 k.p.a. 25 sierpnia 2020 r. skarżący nie dostarczył kompletnych informacji na temat swojej sytuacji dochodowej. Nie wyraził zgody na uzupełnienie złożonego uprzednio oświadczenia o sytuacji dochodowej, odmawiając podpisania stosownego protokołu.

Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 1506 z późn. zm.), powoływanym dalej jako: "rozporządzenie z 11 lipca 2018 r.", prawo do świadczeń przysługuje osobie w rodzinie, której dochód nie przekracza kwoty 528,00 zł na osobę. Kryterium dochodowe dla dwuosobowej rodziny skarżącego wynosi 1 056,00 zł (528,00 zł x 2 osób). Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że gospodarstwo domowe skarżącego uzyskało w miesiącu lipcu 2020 r. dochód wyliczony zgodnie z art. 8 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 z późn. zm.), powoływanej dalej jako: "u.p.s.", w wysokości 1 086,76 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę 543,38 zł. Tym samym jest to dochód przekraczający kryterium dochodowe dwuosobowego gospodarstwa domowego o kwotę 30,76 zł (1 086,76 zł dochód wnioskodawcy - 1 056,00 zł kryterium dwuosobowego gospodarstwa domowego). Budżet Miejskiego Centrum Pomocy Społecznej w P. na 2020 r. w Dziale 852 - pomoc społeczna wynosi: rozdział 85 214 - zasiłki i pomoc w naturze oraz składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, 3 110 zł - świadczenia społeczne wynoszą 293 834,00 zł. Ze wskazanej kwoty za pierwsze osiem miesięcy 2020 r. zrealizowano na powyższy cel (zasiłki celowe oraz celowe specjalne) kwotę 162 289,26 zł. Na pozostałe cztery miesiące 2020 r. pozostała w dyspozycji Miejskiego Centrum Pomocy Społecznej w P. kwota 131 544,74 zł, w tym 25 000 zł zarezerwowane na Wigilię dla osób samotnych oraz paczki dla dzieci klientów Centrum oraz 10 000 zł przeznaczone na sprawienie pogrzebów. Tym samym na zasiłki celowe oraz zasiłki celowe specjalne pozostaje w dyspozycji Centrum na pozostałe cztery miesiące 2020 r. kwota 96 544,74 zł, co daje kwotę 24 136,19 zł na miesiąc. Ze względu na bardzo dużą liczbę osób zgłaszających się z dochodem poniżej ustawowego kryterium dochodowego, kwota 24 136,19 zł, nie zabezpiecza potrzeb wszystkich oczekujących osób. Powyższy limit przeznaczony na zasiłki celowe i celowe specjalne został w całości wykorzystany.

W ocenie organu drugiej instancji, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, nie może uznać, by organ pierwszej instancji wydając zaskarżoną decyzję naruszył którąkolwiek z norm określonych w u.p.s. bądź przekroczy granice i możliwości nadane mu przez ustawodawcę. Zasiłek celowy jest świadczeniem o charakterze fakultatywnym, a nie obowiązkowym, przyznawanym w ramach uznania administracyjnego przez organ administracji w miarę jego możliwości finansowych i posiadanych środków. W związku z faktem, że decyzja nie ma charakteru związanego, lecz ma charakter uznaniowy, organ administracji ją podejmujący winien zbadać zasadność przesłanek przemawiających zarówno za przyznaniem specjalnego zasiłku celowego jak i jego odmową. Dopiero w oparciu o te kryteria organ dokonuje wyboru konsekwencji prawnych ("może być przyznany"). Organ pierwszej instancji wziął pod uwagę zarówno sytuację materialną i zdrowotną skarżącego, jak i własne możliwości finansowe. W sprawach z zakresu pomocy społecznej, rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego, kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być cele i zadania pomocy społecznej - kryteria ustawowe sformułowane w art. 2-4 u.p.s. Kwestią powszechnie znaną jest, że sytuacja organów pomocowych jest naprawdę trudna. Organy nie są w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc. Ośrodek pomocy społecznej przy wykorzystywaniu środków, zmuszony jest brać pod uwagę cały okres zasiłkowy, również okres jesienno-zimowy, przyznawane są zasiłki celowe na opał czy odzież. Nieuwzględnienie żądania skarżącego nie pozostaje w sprzeczności z prawem, gdyż jednocześnie ośrodek pomocy społecznej ma ograniczone możliwości finansowe. Ośrodki pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest bardzo ściśle określona i w tak określonych granicach realizować muszą swe ustawowe cele. Ustalenie wysokości, rodzaju, formy i rozmiaru przyznanego świadczenia powinno być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Organ pierwszej instancji wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył zasad określonych w u.p.s. ani przepisów postępowania administracyjnego. Analiza całości materiału dowodowego, zgromadzonego w sprawie, wskazuje na fakt, że skarżący korzysta z różnych form pomocy organu pierwszej instancji w sposób ciągły od 2009 r., nie będąc tej pomocy pozbawionym. W miesiącu lipcu 2020 r. została przyznana mu pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 70 zł. Ponadto rodzina skarżącego jest objęta dodatkowym wsparciem w formie żywności ze Stowarzyszenia A.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję G.K. stwierdził, że decyzja jest dla niego krzywdząca. Podkreślił, że przedstawiciele MOPS fałszywie przedstawiają jego sytuację życiową i materialną, którą znają dobrze z przekazanej dokumentacji i comiesięcznych wywiadów środowiskowych. Skarżący podniósł, że ma 64 lata. Jest osobą niepełnosprawną z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy, wymagającą pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Oznacza to zależność społeczną, polegającą na udzielaniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, czy w prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka. Skarżący stwierdził, że udostępniał i udostępnia całą dokumentację, którą posiada. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, która też jest osobą niepełnosprawną. Jedynym dochodem rodziny jest emerytura żony, która wynosi 1 086 zł. Wydatki skarżącego w lipcu 2020 r. wynosiły: czynsz 450 zł, PZU 40 zł, opał 150 zł (średnia miesięczna), energia elektryczna 120 zł, tj. około 910 zł, co oznacza, że na życie zostało jedynie 180 zł. Skarżący stwierdził, że walczy o przetrwanie. Podkreślił, że został pozbawiony znacznej części godności po 35 latach ciężkiej pracy fizycznej w szczególnych warunkach i doznał wypadku przy pracy z winy pracodawcy. Sądy odmówiły renty i emerytury wbrew posiadanej dokumentacji, w konsekwencji czego został zmuszony do korzystania z pomocy Miejskiego Centrum Pomocy Społecznej w P. Oczekuje od przedstawicieli MOPS spłacenia zadłużenia w ZGM w wysokości około 3 500 zł, 1 500 zł na opał, 300 zł na lekarstwa i 500 zł na jedzenie i "życie".

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

13 stycznia 2021 r. organ administracji wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

3 lutego 2021 r. w wykonaniu zarządzenia z 21 stycznia 2021 r. doręczono skarżącemu zawiadomienie o zgłoszeniu przez organ administracji powyższego wniosku wraz z jego odpisem oraz wezwaniem i pouczeniem o treści art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." (zwrotne potwierdzenie odbioru k. 30).

Pomimo upływu zakreślonego w zarządzeniu z 21 stycznia 2021 r., terminu skarżący nie odniósł się do wniosku organu administracji o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

W rozpoznawanej sprawie organ administracji wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W wykonaniu zarządzenia z 21 stycznia 2021 r. doręczono skarżącemu 3 lutego 2021 r. stosowne zawiadomienie wraz z odpisem wniosku. Określony w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. termin do zgłoszenia żądania przeprowadzenia rozprawy upłynął zatem 17 lutego 2021 r. (w środę). W terminie tym skarżący nie zgłosił jednak takiego żądania. Nie odniósł się do wniosku organu administracji. Zaistniała zatem przesłanka, o jakiej stanowi art. 119 pkt 2 p.p.s.a., do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

W dalszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd administracyjny nie orzekamerytorycznie, tj. nie wydaje nie wydaje orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd administracyjny rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną decyzję, sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna.

Materialno-prawną podstawę kontrolowanych rozstrzygnięć stanowił art. 39 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonych decyzji, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (art. 39 ust. 1 u.p.s.). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.).

Niewątpliwie, przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest od dochodu. Jednakże nie jest to jedyne kryterium przyznawania zasiłku celowego. Dlatego też, spełnienie kryterium dochodowego przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w żądanej wysokości. Zasiłek ten przyznawany jest bowiem w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Przez to pojęcie należy rozumieć potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także odgrywania ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Jest to potrzeba uzasadniona podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, z założenia konsumująca się jednorazowo, której zadość czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie. Niezbędna potrzeba to taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, to potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym. Przez to pojęcie należy rozumieć potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także odgrywania ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny (por. wyrok NSA z 27 listopada 2018 r., I OSK 1291/18). Jest to potrzeba uzasadniona podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, z założenia konsumująca się jednorazowo (por. wyrok NSA z 11 grudnia 2018 r., I OSK 2926/18). Zasiłek celowy może być zatem przyznany na: zakup żywności, leków, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, pokrycie kosztów drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, organizację pogrzebu, pokrycie wydatków na leczenie. Wymienione wyżej potrzeby należą do najbardziej podstawowych i powinny być zaspokajane w pierwszej kolejności. Niemniej należy podkreślić, że katalog potrzeb, które leżą w orbicie działań pomocy społecznej, jest otwarty, a ich ocena zawsze wymaga indywidualnej analizy sytuacji konkretnej osoby i rodziny. Świadczenie to przyznawane jest zawsze na określony cel, co podkreśla już jego nazwa (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, WKP 2017, Lex/el). Zasiłek nie jest przyznawany na pokrywanie pełnych całomiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy (por. wyrok NSA z 29 kwietnia 2020 r., I OSK 2868/19).

Ze wskazanej regulacji jasno zatem wynika, że przyznanie zasiłku celowego leży w granicach, tzw. uznania administracyjnego, co trafnie podkreślił organ drugiej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zbadania wymaga to, czy uznanie było w ogóle dopuszczalne, czy nie przekroczono granic uznania przy wydawaniu decyzji i czy prawidłowo uzasadniono wybór rozstrzygnięcia sprawy. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza dowolności, bo możliwość wyboru przez organ spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań, doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie przez ustawodawcę ram w konkretnej kategorii spraw. Doznaje ono również ograniczenia postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7, uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jak i zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy społecznej, wskazanymi w art. 2 i 3 oraz w art. 4 u.p.s.

Treść art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nakazuje organom respektowanie interesu indywidualnego do granic jego kolizji z interesem publicznym. Ustalenie treści interesu publicznego w konkretnej sprawie administracyjnej wiązać się będzie z celami regulacji prawnej stanowiącej materialno-prawną podstawę dla rozstrzygnięcia takiej sprawy.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zasadnie organ drugiej instancji wskazał na kwestie związane z celami i zasadami pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 u.p.s., celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna, jak wynika z art. 3 ust. 1 u.p.s., ma charakter wsparcia osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 u.p.s., jest fakultatywną formą pomocy i nawet w sytuacji, gdy występują wymienione w tym przepisie przesłanki, organ nie musi go przyznać. Trafnie bowiem zwrócił uwagę organ drugiej instancji, że właściwy organ rozpatrując wniosek o udzielenie beneficjentowi pomocy musi brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej, ale i środki finansowe, jakimi dysponuje organ na udzielenie pomocy, jak i indywidualne potrzeby wnioskodawców, w tych ich sytuację życiową, materialną i zdrowotną. Pomoc ta ma więc z założenia charakter doraźny i nie może być traktowana jako główne źródło utrzymania i służyć pełnemu zaspokojeniu wszystkich potrzeb podopiecznych, ani tym bardziej rozwiązywania ich indywidualnych problemów. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są natomiast zobowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, co wynika z postanowień art. 4 u.p.s.

Skoro więc zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej i w odróżnieniu od form obowiązkowych właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 u.p.s., to prawidłowy jest wniosek, że z przepisu tego nie wynika indywidualne roszczenie o przyznanie pomocy społecznej w formie w nim przewidzianej. Oznacza to, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie tworzy roszczenia o przyznanie świadczenia, tym bardziej w wysokości lub formie uznanej przez stronę za odpowiednią. Bezspornie zatem to organ, w ramach przyznanej mu władzy dyskrecjonalnej, jest uprawniony do wskazania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń w zależności od stanu faktycznego sprawy. Konsekwentnie do powyższego nie zawsze osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania świadczenia, świadczenie to otrzyma w formie i wysokości, jakiej oczekuje (por. wyroki NSA z 4 kwietnia 2019 r., I OSK 3348/18 i z 20 listopada 2020 r., I OSK 1322/20; wyrok WSA w Gliwicach z 22 listopada 2019 r., II SA/Gl 986/19).

Organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób, wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. W takich sytuacjach odmowa ich przyznania osobie ubiegającej się o tego rodzaju świadczenia może być podyktowana wyłącznie brakiem dostatecznych środków na ich pokrycie i to nawet wówczas, gdy potencjalny beneficjent, z uwagi na swoją sytuację osobistą i majątkową, spełnia kryteria niezbędne do ich otrzymania.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy uznać, że rozstrzygnięcia organów administracji w sprawie były prawidłowe.

Przede wszystkim sąd zauważa, że organy administracji w sposób przekonujący uzasadniły swoje stanowisko zajęte w sprawie. Powołały się przy tym na sytuację dochodową rodziny skarżącego i zakres udzielonej mu dotychczas pomocy. W oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy oraz oświadczenia skarżącego i jego żony organy administracji ustaliły, że dochód rodziny skarżącego w postaci emerytury żony skarżącego wynosi 1 086,76 zł i przekracza określone w 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. w związku z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia z 11 lipca 2018 r. kryterium dochodowe na osobę w rodzinie (528 zł), gdyż wynosi 543,38 zł (dochód rodziny skarżącego - 1 086,76 zł, kryterium dochodowe dwuosobowego gospodarstwa domowego - 1 056 zł). Skarżący także w skardze wskazał, że dochód ten wynosi 1086 zł. Przyznanie zasiłku celowego w każdym przypadku uzależnione jest od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskiwanie dochodu niższego od tzw. kryterium dochodowego wynikającego z art. 8 ust. 1 u.p.s. Niezależnie od zaistniałych trudności życiowych - organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s., jeśli jej dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe (por. wyrok NSA z 10 grudnia 2019 r., I OSK 1865/19). Już tylko z tego względu żądanie skarżącego przyznania zasiłku celowego nie mogło zostać uwzględnione na podstawie art. 39 u.p.s. Dodać należy, że z uzasadnień decyzji organów obu instancji wynika, że skarżący nie jest pozbawiony pomocy. Decyzją z (...)., nr (...) przyznano mu w miesiącu lipcu 2020 r. zasiłek specjalny celowy w wysokości 70,00 zł. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 41 pkt 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym za "szczególnie uzasadniony przypadek" wskazuje się przypadek na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sobie z nim poradzić, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. "Szczególnie uzasadniony przypadek" to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych (por. wyrok NSA z 12 maja 2011 r., I OSK 164/11). Przykładowo, za szczególne przypadki uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie zostały uznane: spłata zadłużenia, opłacenie rachunku za gaz, brak środków na bieżące wydatki, uregulowanie opłat za pobyt w domu studenckim, zapłata kary za przejazd środkami komunikacji, zakup biletów MPK. Musi być to przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok NSA z 6 września 2017 r., I OSK 2389/16). Takie zawężenie możliwości przyznawania specjalnego zasiłku celowego do przypadków o szczególnym charakterze wiąże się z faktem, że ustawodawca nie uzależnił przyznania tego świadczenia od kryterium dochodowego, jak to ma miejsce w przypadku zwykłych zasiłków celowych, uregulowanych w art. 39 u.p.s. Beneficjenci świadczeń z art. 41 pkt 1 nie muszą spełniać ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom - przy ograniczonych środkach finansowych i ogromnej liczbie beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie - wymaga zaistnienia zdarzeń absolutnie wyjątkowych (por. wyroki NSA z: 16 maja 2018 r., I OSK 179/18; z 13 grudnia 2017 r., I OSK 1177/17).

Organy obu instancji zwróciły także uwagę, że skarżący korzysta z różnych form pomocy od 2009 r.

W pełni należy zgodzić się z organami obu instancji, że ograniczoność środków przeznaczanych na pomoc społeczną uniemożliwia zaspokojenie wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc i konieczne jest w tym zakresie odpowiednie miarkowanie i uznanych potrzeb, jak i posiadanych środków. Organy pomocowe muszą dokonywać wyboru w hierarchii potrzeb beneficjentów. Z jednej strony muszą brać pod uwagę możliwości ośrodków pomocy społecznej, mając na uwadze, że możliwości budżetu państwa są ograniczone, co jest rzeczą powszechnie znaną i nie wymagającą przeprowadzania specjalnego dowodu, z drugiej zaś strony muszą uwzględniać ogromną ilości osób oczekujących pomocy, wśród których znajdują się osoby samotne, samotnie wychowujące dzieci, niepełnosprawne i chore, bez własnych źródeł dochodu lub zarobkowania. Rozdysponowywanie środkami pomocowymi musi być więc nie tylko bardzo wyważone, ale i podlegać ograniczeniom, tak aby pomoc ta dotarła do osób jej najbardziej potrzebujących oraz aby nie pozostawić takich osób bez jakiegokolwiek wsparcia. W celu zobrazowania sytuacji, organ przeanalizował własną sytuację finansową przedstawiając zestawienie środków pozostających w jego dyspozycji i celów na które musi zabezpieczyć środki. Nie ulega wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. W tym kontekście należy też oceniać niezbędność potrzeby objętej wnioskiem. Organy orzekające w sprawie podjęły wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a decyzji wydanych w sprawie nie można uznać za nacechowane dowolnością. Należy jeszcze raz wyraźnie zaznaczyć, że pomoc społeczna jest ostatnim ogniwem w systemie zabezpieczenia społecznego i ma charakter uzupełniający. Polityka udzielania pomocy przez państwo winna brać pod uwagę subsydiarny charakter pomocy w stosunku do aktywności samego zainteresowanego w staraniach o zabezpieczenie swoich potrzeb. Ilustracją tego aspektu jest nałożenie w art. 1 ust. 3 u.p.s. na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązku współudziału w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

Wobec powyższego podjęte w sprawie decyzje uznać należało za prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami, zwłaszcza w sytuacji, gdy organy, stosownie do postanowień art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. ustaliły wszystkie istotne okoliczności dla treści rozstrzygnięć wydawanych na podstawie art. 39 u.p.s., prawidłowo je oceniły w zgodzie z art. 80 k.p.a. i wskazały na determinanty rozstrzygnięć, spełniając wymogi art. 107 § 3 k.p.a.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy wyjaśnić, że powodem odmowy przyznania skarżącemu pomocy w formie zasiłku celowego było kilka okoliczności. Z jednej strony kryterium dochodowe w rodzinie skarżącego jest przekroczone, a z drugiej organy pomocy społecznej dysponują ograniczonymi możliwościami finansowymi.

W ocenie sądu, organy administracji nie naruszyły przepisów materialnego i przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Z tych względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi w całości.

a. bł.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.