II SA/Łd 687/18 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2563656

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 września 2018 r. II SA/Łd 687/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.).

Sędziowie: NSA Wiktor Jarzębowski, WSA Magdalena Sieniuć.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2018 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie przyznania zasiłku celowego i odmowy przyznania tego zasiłku

1)

oddala skargę;

2)

przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M.

S., prowadzącemu Kancelarię Radców Prawnych w Ł. przy Al. (...), kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.a.bł.

Uzasadnienie faktyczne

Prezydent Miasta P. decyzją z dnia (...) r. nr (...) orzekł o przyznaniu G. K. w miesiącu czerwcu 2016 r. zasiłku celowego w wysokości 100,00 zł uznając, że strona spełnia warunki do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej i przyznania wnioskowanego świadczenia, w tym spełnia kryterium dochodowe wynikające z art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2014 r. o pomocy społecznej.

Postanowieniem z dnia (...) organ ten wznowił na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. postępowanie w powyższej sprawie, bowiem ustalił w oparciu o anonimowe zgłoszenie z października 2017 r., że G. i M. K. spieniężyli posiadany majątek w gminie O. Z dokumentów wynika, że nieruchomość (działka budowlana z lasem oraz gruntami ornymi) została zbyta przez G. i.M. K. dnia 23 czerwca 2015 r. za kwotę 119.000,00 zł. Kwotę 10.000,00 zł otrzymali w dniu sprzedaży, pozostałą kwotę w wysokości 109.000,00 zł w miesiącu lipcu 2015 r. (akt notarialny REPERTORIUM (...) z dnia 23 czerwca 2015 r.).

Pierwsza z decyzji organu I instancji wydana po wznowieniu postępowania została wyeliminowana z obrotu prawnego w toku postępowania instancyjnego wobec wadliwej podstawy prawnej.

Następnie Prezydent Miasta P. decyzją z dnia (...). Nr (...):

1.

uchylił decyzję nr (...) z dnia (...) r. w sprawie przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego w wysokości 100,00 zł w miesiącu czerwcu 2016 r.,

2.

odmówił zasiłku celowego przyznanego w miesiącu czerwcu 2016 r. w wysokości 100,00 zł.

Organ ustalił, że G. i M. K. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, są bierni zawodowo z powodu długotrwałej choroby, utrzymują się ze środków finansowych otrzymanych przez Miejskie Centrum Pomocy Społecznej w P. Ponadto, w rodzinie występują problemy zdrowotne i zawodowe. Organ dokonał szczegółowej analizy sytuacji finansowej rodziny i na tej podstawie ustalił, że jej dochód uzyskany ze sprzedaży działki budowlanej z lasem oraz gruntami ornymi jest dochodem jednorazowym, który należy rozliczyć zgodnie z art. 8 ust. 11 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Mając powyższe na względzie organ ustalił, iż dochód w okresie przyznania zasiłku celowego wynosił 9.083,33 zł (109.000,00 zł: 12 miesięcy) i przekroczył kryterium dochodowe dwuosobowej rodziny o kwotę 8.055,33 zł (9.083,33 zł - dochód rodziny - 1.028,00 zł kryterium dochodowe dwuosobowej rodziny).

Odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. złożył G. K. wyrażając niezadowolenie z zaskarżonej decyzji. W swoim odwołaniu opisał sytuację życiową, zdrowotną, bytową oraz finansową i wskazał, że pieniądze, które otrzymał ze sprzedaży domu wraz z działką przeznaczył na spłatę długów i remont mieszkań. Ponadto, w czasie kiedy dysponował dochodem ze sprzedaży domu nie zwracał się o pomoc finansową.

Decyzją z dnia (...) r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ orzekł na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2017.1257 z późn. zm., dalej jako k.p.a.), art. 8 i art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. 2017.1769 z późn. zm., dalej jako u.p.s.), Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058),

SKO podkreśliło, że sprawa dotyczy postępowania wznowionego na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Kolegium zgodziło się z organem I instancji, iż podstawą do wznowienia postępowania był fakt, że strona nie poinformowała o zmianie sytuacji dochodowej. Organ odwoławczy ponownie przytoczył okoliczności sprzedaży nieruchomości i uznał, że okoliczność ta miała wpływ na ocenę uprawnień do przyznanych świadczeń. Kolegium wyjaśniło, że podstawą do przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego jest spełnienie kryterium dochodowego wynikającego z art. 8 u.p.s. Bezspornie strona po przeliczeniu dochodu z tytułu sprzedaży nieruchomości (działki budowlanej z lasem oraz gruntami ornymi) za kwotę 119.000,00 zł, przekracza kryterium dochodowe uprawniające do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej. Zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej należało kwotę uzyskaną z tytułu sprzedaży nieruchomości rozliczyć w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Zatem dochód uzyskany w miesiącu czerwcu 2015 r. w kwocie 10.000,00 zł i w miesiącu lipcu 2015 r. w wysokości 109.000,00 zł należało rozliczyć na 12 kolejnych miesięcy. Konsekwencją powyższego jest brak prawa do przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego w miesiącu czerwcu 2016 r., z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, bowiem w okresie, w którym stronie udzielono pomocy społecznej, rodzina uzyskała dochód. Kolegium zgodziło się z organem I instancji, iż wnioskowane świadczenie nie przysługuje w miesiącu czerwcu 2016 r. z uwagi na przekroczone kryterium dochodowe, wobec czego zasadne było uchylenie decyzji nr (...) z dnia (...) r. dotyczące przyznania zasiłku celowego G.K. i odmowa przyznania zasiłku celowego w wysokości 100,00 zł w miesiącu czerwcu 2016 r. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu dotyczących sposobu wydatkowania środków ze sprzedaży nieruchomości organ dodał, że z ustawy o pomocy społecznej jednoznacznie wynika, że do dochodu należy zaliczyć wszystkie dochody poza tymi, które mocą wyraźnego postanowienia ustawy zostały wyłączone. Katalog tych przychodów, których nie wlicza się do dochodu, od którego zależy prawo do świadczeń z pomocy społecznej, jest zamknięty. Ustalając dochód osoby wnioskującej o takie świadczenie zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy są związane powołanymi przepisami. Przy czym zarówno katalog odliczeń jak i katalog pomniejszeń nie obejmują kwot z tytułu sprzedaży działki budowlanej z lasem oraz gruntami ornymi. Dlatego też uzyskany przez rodzinę G. K. dochód z tytułu sprzedaży działki budowlanej z lasem oraz gruntami ornymi, nie może zostać pominięty przy obliczaniu dochodu stanowiącego podstawę do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. W konsekwencji jest to dochód, od którego zależy prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Na gruncie powołanych powyżej przepisów bez wpływu pozostaje okoliczność, w jaki sposób i na jaki cel osoba ubiegająca się o świadczenia z pomocy społecznej wydatkowała uzyskany dochód. Zdaniem organu sam fakt możliwości dysponowania dochodem, jego przeznaczenie oraz jaki wpływ wywiera na sytuację życiową nie jest przedmiotem oceny i nie stanowi podstawy do interpretowania przepisów w sposób rozszerzający.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł G. K., powielając argumentację zawartą w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zawiera uzasadnionych podstaw.

Kontroli sądu poddane zastały decyzje wydane po wznowieniu postępowania w sprawie zasiłku celowego, przyznanego w czerwcu 2016 r. Przesłanką wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. było ujawnienie, iż w roku poprzedzającym przyznanie zasiłku skarżący uzyskał jednorazowy dochód, którego nie ujawnił, a który ma wpływ na jego uprawnienie do świadczeń.

Skarżący nie kwestionuje faktu sprzedaży w czerwcu 2015 r. za cenę 119.000 zł nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym i gospodarczym z gruntami rolnymi. W toku postępowania sądowego skarżący przedłożył akt notarialny. Niesporne jest również, że skarżący o dochodzie tym nie informował w dacie składania wniosku ani w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zarówno w odwołaniu, jak i w skardze G.K. jako usprawiedliwienie nieujawnienia dochodu powołuje okoliczność, że kwotę powyższą przeznaczył na spłatę zadłużenia, przeprowadzkę i na remont mieszkania, które otrzymał z zasobów komunalnych i dochodu tego nie miał w dacie ubiegania się o świadczenie. Innych podstaw skargi skarżący nie podawał.

Z kolei pełnomocnik skarżącego, wykonujący tę funkcję w ramach pomocy prawnej udzielonej z urzędu rozwinął uzasadnienie skargi i zarzucił organowi administracji wadliwą interpretację art. 8 ust. 3, 4, 11 i 12 ustawy o pomocy społecznej poprzez uznanie, że dochód ze sprzedaży nieruchomości stanowi źródło dochodu, które powinno być uwzględnione przy ustalaniu kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej.

Zarzuty nie są trafne. Dochód skarżącego został obliczony po wznowieniu postępowania w sposób prawidłowy. Zgodnie z dyspozycją art. 8 ust. 3 u.p.s., który definiuje pojęcie dochodu na potrzeby ustawy o pomocy społecznej, podstawę obliczenia dochodu stanowi każdy przychód, niezależnie od tytułu i źródła jego uzyskania.

Istotne dla rozważania, jaki rodzaj przychodu stanowi podstawę uznania za dochód w rozumieniu uregulowań u.p.s. ma sformułowanie "niezależnie od źródeł i tytułu uzyskania przychodu. Unormowania u.p.s. w zakresie badania sytuacji dochodowej każą zatem uwzględniać każdą złotówkę dochodu, otrzymaną przez wnioskującego o świadczenia z pomocy społecznej. W powołanym już ust. 3 artykułu 8. u.p.s. ustawodawca enumeratywnie wymienia, o jakie składniki pomniejszyć należy przychód przy ustalaniu dochodu. Są to:

1)

miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2)

składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3)

kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Zgodnie zaś zart. 8 ust. 4 u.p.s. do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się:

1)

jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;

2)

zasiłku celowego;

3)

pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;

4)

wartości świadczenia w naturze;

5)

świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych;

6)

dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego.

Przepis ten zawiera zatem zamknięty katalog zarówno pomniejszeń przychodu (ust. 3), jak i tych przychodów, których się nie wlicza do dochodu. Przepisy te należy interpretować ściśle, nie można przy ich stosowaniu posługiwać się wykładnią rozszerzającą, jako ze są to wyjątki od zasady ogólnej, traktującej każdy przychód jako źródło dochodu ustalanego na potrzeby tej ustawy.

Jednocześnie żaden z przepisów ustawy u o pomocy społecznej nie przewiduje możliwości nieuwzględnienia dochodu z uwagi na szczególny sposób jego wykorzystania, w tym na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, remonty, spłatę zadłużenia.

Reasumując sąd orzekający w niniejszej sprawie opowiada się na ścisła wykładnią unormowań kreujących legalną definicję dochodów na gruncie ustawy o pomocy społecznej. Taka też jest przeważająca linia orzecznicza sądów administracyjnych.

Rozszerzająca wykładnia odliczeń od dochodów wydatków mieszkaniowych znana jest przede wszystkim na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych. jest ona znana sądowi rozpoznającemu niniejszą sprawę i akceptowana, ale w sprawach o świadczenia rodzinne. należy jednak pamiętać, ze wykładnia ta nie może mieć bezpośredniego przełożenia na grunt ustawy o pomocy społecznej,. a to z uwagi na precyzyjną definicję legalną dochodów zawartą w ustawie o pomocy społecznej, różniąca się w treści od definicji zawartej w ustawie o świadczeniach roodzinnych. Ponadto ustawa o pomocy społecznej jest ustawą późniejsza, zawarta w niej definicja legalna dochodów, bardziej restrykcyjna dla potencjalnych jej beneficjentów od definicji zawartej w ustawie o świadczeniach rodzinnych była zapewne celowym zabiegiem ustawodawcy.

Sądowi znane są również nieliczne orzeczenia sądów administracyjnych wskazujące na konieczność wykładania pojęć "przychodu" i "dochodu" użytych w art. 8 ust. 3 i ust. 11 ustawy o pomocy społecznej w kontekście przepisów ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, a więc wskazujące na nieuwzględnianie takich dochodów ze zbycia nieruchomości, które podlegają zwolnieniu od podatku na podstawie ustawy podatkowej. Jednakże Sąd takiej wykładni nie podziela z przyczyn wskazanych we wcześniejszej części rozważań.

Nawet jednak przyjęcie tak rozszerzającej wykładni odliczeń od dochodów, a więc przy zastosowaniu wykładni zewnętrznej, systemowej, na gruncie rozpoznawanej sprawy nie przyniosłoby oczekiwanego prze skarżącego skutku. Dodatkowo tylko można wskazać, że skarżący przeznaczył, jak sam twierdzi, dochód uzyskany ze sprzedaży nieruchomości na cele zupełnie inne niż na własne cele mieszkaniowe w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 131 oraz ust. 25 i 26 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, bowiem na spłatę długów i na przeprowadzkę, oraz na remont mieszkania najmowanego.

Jest to jednak bez znaczenia, skoro w ocenie Sądu prawidłowe jest stanowisko organów, że uzyskany jednorazowy dochód ze sprzedaży nieruchomości podlega uwzględnieniu przy obliczaniu dochodu uprawnionego do świadczeń, przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej.

Ustalając dochód co do zasady bierze się pod uwagę dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (art. 8 ust. 3 u.p.s.). Jednakże w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony (art. 8 ust. 11 pkt 2 u.p.s.).

Tak więc organ, po powzięciu informacji o otrzymaniu w czerwcu i lipcu 2015 r. dochodu ze sprzedaży nieruchomości, zobligowany był do ponownego ustalenia sytuacji dochodowej rodziny skarżącego zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 8 pkt 11 u.p.s. i zweryfikowania przyznanych świadczeń. Podjęte przez organy działania i ustalenia nie budzą zastrzeżeń sądu, nie były też kwestionowane przez skarżącego.

Z uwagi na powyższe należało skargę oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302). O przyznaniu kosztów pełnomocnikowi z urzędu Sąd orzekł na podstawie § 2 pkt 1 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1715).

A.B.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.