II SA/Łd 57/21 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3163990

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 lutego 2021 r. II SA/Łd 57/21

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.).

Sędziowie WSA: Ewa Cisowska-Sakrajda, Agnieszka Grosińska-Grzymkowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 lutego 2021 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania pomocy na usamodzielnienie oddala skargę. B.A.

Uzasadnienie faktyczne

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z (...) r. (znak (...)), którą utrzymano w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji odmawiające przyznania pomocy na usamodzielnienie.

Jako podstawę prawną wskazano art. 140 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 141 ust. 1 pkt 2, art. 143 ust. 1 i 2, art. 145 ust. 1, art. 149 ust. 2 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tj.: Dz. U. z 2020 r. poz. 821 z późn. zm.) (dalej: ustawa o wspieraniu rodziny) w zw. z art. 15zzr ust. 1 pkt 2 i 5 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tj.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.) (dalej: ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19).

Z akt sprawy wynika, że 27 sierpnia 2020 r. skarżąca (urodzona (...) kwietnia 1994 r.) złożyła wniosek o przyznanie pomocy na usamodzielnienie oraz pomocy na zagospodarowanie.

W dniu (...) roku Prezydent Miasta Ł. wydał decyzję (znak (...)) w sprawie odmowy przyznania pomocy na usamodzielnienie oraz decyzję (znak (...)) w sprawie odmowy przyznania pomocy na zagospodarowanie.

W uzasadnieniu obu tych decyzji wskazano, iż z uwagi na fakt, że strona złożyła stosowny wniosek 27 sierpnia 2020 r. to jest brak podstaw do przyznania i wypłaty pomocy na samodzielnienie - gdyż nie został on złożony przed ukończeniem przez wnioskodawczynię 26 roku życia, tj. przed 25 kwietnia 2020 r., a najpóźniej niezwłocznie po uchyleniu art. 15 zzr ust. 1 pkt 2 i 5 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19. Okoliczności te spowodowały, iż nie można stronie wypłacić pomocy w zawitym terminie określonym w art. 149 ust. 2 ustawy wspieraniu, w myśl którego pomoc na usamodzielnienie wypłaca się nie później niż do ukończenia przez osobę usamodzielnianą 26 roku życia.

W odwołaniu od obu ww. decyzji skarżąca wyjaśniła, iż nieterminowe złożenie wniosków o przyznanie obydwu świadczeń było spowodowane nagłą złą sytuacją epidemiologiczną oraz złym funkcjonowaniem psychicznym utrudniającym działanie terminowe. Do obydwu wniosków była dołączona dokumentacja poświadczająca zły stan psychiczny skarżącej, który utrzymuje się nadal.

Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania pomocy na usamodzielnienie. Ponadto decyzją z (...) roku (znak (...)) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję o odmowie przyznania pomocy na zagospodarowanie.

Organ odwoławczy ustalił następujący stan faktyczny:

- strona postępowania urodziła się w dniu (...) kwietnia 1994 r.,

- w dniu 25 kwietnia 2020 r. strona opuściła pieczę zastępczą, w której przebywała powyżej 3 lat,

- w dniu (...) kwietnia 2020 r. strona ukończyła 26 rok życia,

- w dniu 27 sierpnia 2020 r. strona złożyła wniosek o przyznanie pomocy na usamodzielnienie, do wskazanego wniosku załączono:

1) oświadczenie strony z 27 sierpnia 2020 r., iż przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, zamieszkiwała ona od 2002 r. (tj. od śmierci swojego ojca) ze swoja ciocią J. I. S., która dopiero w 2003 r. "wystąpiła o rodzinę zastępczą (postanowienie sądu z (...) roku prawomocne)",

2) oświadczenie strony z 27 sierpnia 2020 r. w którym wskazuje ona, iż "nieterminowe złożenie wniosku na zagospodarowanie i usamodzielnienie wynikało z nagłej sytuacji pandemicznej, która wpłynęła na moje codzienne funkcjonowanie w negatywny sposób. (...) marca roku zostałam wydalona z akademika, w trybie natychmiastowym, utraciłam pracę i środki na utrzymanie. Sytuacja ta wpłynęła bardzo niekorzystnie na mój stan psychiczny, co uniemożliwiło mi podejmowanie działań terminowych (zaświadczenie od psychologa). Nadal nie posiadam miejsca zatrudnienia, dostaję pomoc materialną wyłącznie z dobrej woli moich znajomych w wysokości 500 zł (lipiec 2020)",

3) pismo psychologa z 26 sierpnia 2020 r. z Centrum Psychologii i Sztuki "Damy Radę",

4) kopia zaświadczenia lekarskiego z (...) marca 2020 r. o niezdolności strony do pracy od 10.03 do 18 marca 2020 r.

W świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie budzi wątpliwości Kolegium, że na mocy prawomocnego postanowienia sądu strona urodzona (...) kwietnia 1994 r. została umieszczona w rodzinie zastępczej niezawodowej, w której przebywała - za zgodą tej rodziny - do ukończenia 25 roku życia, a co za tym idzie przebywała tam ona powyżej jednego roku. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji strona posiada również zatwierdzony indywidualny program usamodzielnienia. Rację ma zatem organ I instancji, iż spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 140 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 141 ust. 1 pkt 2 oraz art. 145 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny, w zakresie posiadania zatwierdzonego programu usamodzielnienia, niezbędne do przyznania pomocy na usamodzielnienie. Organ odwoławczy zaakcentował, że strona nie dopełniła obowiązku złożenia wniosku o przyznanie tej pomocy przed ukończeniem 26 roku życia, czyli do 25 kwietnia 2020 r.

Dalej organ zauważył, że faktycznie okres bezpośrednio przed ukończeniem przez stronę 26 lat, jak również sam dzień ukończenia przez nią 26 roku życia, przypadły na okres obowiązywania w Polsce ogłoszonego od 20 marca 2020 r. stanu epidemii w związku zakażeniami wirusem SARS-COV-2. Zgodnie zobowiązującym wówczas przepisem art. 15 zzr ust. 1 pkt 2 i 5 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtującej jej prawa i obowiązki oraz terminów zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Przy czym przepis ten obowiązywał do 15 maja 2020 r., gdyż z dniem 16 maja 2020 r. został uchylony na podstawie art. 46 pkt 20 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-COV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875 z późn. zm.). Z uwagi na powyższe Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, iż w okresie obowiązywania wskazanego przepisu, tj. od 14 marca 2020 r. do jego uchylenia, co jak już wskazano nastąpiło 16 maja 2020 r., nie biegł zarówno termin do dokonania przez stronę czynności kształtującej jej prawa i obowiązki, czyli termin do złożenia przez nią wniosku o przyznanie pomocy na usamodzielnienie (który to wniosek powinna ona złożyć przed ukończeniem 26 roku życia) jak i termin zawity, z niezachowaniem którego ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, tj. termin wypłaty tej pomocy, która powinna nastąpić w wyniku pozytywnego rozpatrzenia wniosku o jej przyznanie zgodnie z przywołanym już powyżej art. 149 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny - nie później niż do ukończenia przez stronę 26 roku życia. Jasnym jest, że strona mogła taki wniosek - jak słusznie zauważył organ I instancji - złożyć wcześniej, tj. już po opuszczeniu przez nią dotychczasowej rodziny zastępczej, co miało miejsc po ukończeniu przez nią 25 roku życia, nie ma to jednak znaczenia w niniejszej sprawie. Istotnym jest to, że strona nie złożyła wskazanego wniosku również zgodnie z treścią przywoływanego art. 15 zzr ust. 1 pkt 2 i 5 powoływanej wyżej ustawy. Stosowny wniosek złożono dopiero 27 sierpnia 2020 r.

Kolegium zwróciło przy tym uwagę na to, że strona nie złożyła wniosku o przywrócenie jej terminu - w aktach sprawy jest jedynie jej oświadczenie o powodach opóźnienia. Należy jednak podkreślić, że nawet gdyby taki wniosek o przywrócenie terminu złożono to i tak przywrócenie terminu nie byłoby możliwe. Termin, o którym mowa w art. 149 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny jest bowiem terminem prawa materialnego i z jego upływem strona traci uprawnienie do otrzymania świadczenia.

J.S. zaskarżyła do tut. Sądu decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z (...) roku.

Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą decyzją organu I instancji i zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, w tym art. 7, 7a § 1, 8 § 1, 9, 10 § 1 i § 3, 75, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a., a także prawa materialnego - w szczególności art. 2 i 68 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz odpowiednich przepisów ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19.

W ocenie skarżącej rozstrzygnięcia organów naruszają wskazane przepisy prawa, w szczególności ustawowo deklarowane zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony, pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, zasady informowania stron. Należy się zastanowić, czy urzeczywistniające zasady sprawiedliwości społecznej demokratyczne państwo prawne może zaakceptować sytuację, iż w warunkach deklarowanego konstytucyjnie prawa do ochrony dobra rodziny i praw dziecka, zwłaszcza od samego początku pozbawionego naturalnej opieki rodzicielskiej (art. 71 i 72 Konstytucji RP) ustawa precyzująca może być odczytywana w sposób praktycznie prawa te niwelujące, czyniąca konstytucyjne prawo do opieki i pomocy władz publicznych fikcją, a ochronę praw iluzoryczną.

Wskazała, że zgodnie z art. 140 ust. 1 pkt 1 lit. b analizowanej ustawy osobie opuszczającej rodzinę zastępczą przyznaje się pomoc na usamodzielnienie, zagospodarowanie. Tego rodzaju obowiązek organu nie może być uzależniony od prawnej aktywności wychowanka, z drugiej strony całkowitej bierności organu, który w toku postępowania nawet nie zamierza rozpoznawać argumentów wnioskodawcy uzasadniających datę wystąpienia z wnioskiem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 1 § 1-2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) (dalej: ustawa p.p.s.a.), odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy p.p.s.a., sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.).

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju uchybień, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego kwestionowanych rozstrzygnięć.

W ocenie Sądu, organy prowadzące kontrolowane postępowanie wypełniły zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Ponadto zrealizowały obowiązki wynikające z art. 80 k.p.a. Stwierdzić także należy, że uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Organy w sposób wystarczający wskazały fakty, które uznały za udowodnione, dowody na których się oparły oraz przyczyny, z powodu których nie uwzględniły stanowiska strony skarżącej. Jednocześnie w sposób wystarczający wyjaśniły podstawę prawną decyzji oraz przytoczyły przepisy prawa, mające zastosowanie w okolicznościach sprawy. Fakt, iż strona skarżąca odmienne ocenia dowody zgromadzone w sprawie i w konsekwencji wyciąga z nich odmienne wnioski nie oznacza, że wydane w sprawie rozstrzygnięcie jest wadliwe. Wręcz przeciwnie organy podjęły niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy i wydały trafne rozstrzygnięcie, prawidłowo dokonując subsumpcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie.

W rozpatrywanej sprawie podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tj.: Dz. U. z 2020 r. poz. 821 z późn. zm.), zaś spór między stronami dotyczy charakteru prawnego terminu z art. 149 ust. 2 analizowanej ustawy. Skarżąca uchybiła temu terminowi - jak wyjaśniła - z powodu złego stanu zdrowia i oczekiwała jego przywrócenia, organ zaś stoi na stanowisku, że to termin prawa materialnego.

Wspomniany wyżej przepis stanowi, że pomoc na usamodzielnienie może zostać wypłacona, w zależności od ustaleń indywidualnego programu usamodzielniania, jednorazowo lub w ratach, nie później jednak niż do ukończenia przez osobę usamodzielnianą 26. roku życia.

Zdaniem składu orzekającego z powyższego wynika, że wypłata objętego wnioskiem skarżącej świadczenia - czy to w formie jednorazowej, czy też w ratach - musi nastąpić do ukończenia przez osobę usamodzielnianą 26. roku życia, czyli do dnia odpowiadającego dniu urodzin tej osoby. Z dniem ukończenia przez nią 26 lat wypłata tego świadczenia będzie już prawnie niemożliwa. Oznacza to, że decyzja przyznająca analizowaną formę pomocy ze wskazanym dniem wygasa, a niewykorzystane środki przepadają (por. S. Nitecki, A. Wilk, Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, WK 2016). Należy zatem przyjąć, iż jest to termin prawa materialnego i odnosi się nie do samego złożenia wniosku, lecz daty wypłaty świadczenia.

Organ niewątpliwie ustalił, iż skarżąca skończyła 26 rok życia w dniu (...) kwietnia 2020 r., a więc zanim złożyła wniosek o przyznanie świadczenia.

W świetle powyższego prawidłowo organ podjął rozważania czy stan epidemii i zawieszenie terminów na mocy art. 15zzr ust. 1 pkt 2 i 5 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Na mocy tego przepisu (obowiązującego pomiędzy 14 marca 2020 r. a 15 maja 2020 r.) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki oraz zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony - nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.

W niniejszej sprawie niesporne jest to, że strona nie złożyła wskazanego wniosku również zgodnie z treścią przywoływanego art. 15 zzr ust. 1 pkt 2 i 5, gdyż złożyła go dopiero 27 sierpnia 2020 r. Zatem zasadnie organ uznał, że nie można było przyznać skarżącej pomocy na usamodzielnienie z uwagi na wygaśnięcie terminu prawa materialnego.

Nie ulega wątpliwości, że należy oczekiwać szczególnej pomocy ze strony władz publicznych dla rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP), jednak rolą sądów administracyjnych jest stanie na straży prawa, a niniejszy wyrok jest wyrazem poszanowania zasady wyrażonej w art. 7 i art. 10 Konstytucji RP. Zmiana prawa to zadanie ustawodawcy, a nie sądów, a wykładnia prokonstytucyjna nie może być wykładnią contra legem albo też tworzyć nowej normy prawnej, co więcej nie może przekraczać granicy tworzenia prawa.

Końcowo Sąd pragnie podkreślić, o czym mowa była na początku niniejszych rozważań, że wydaje swoje rozstrzygnięcie na podstawie przepisów prawa i nie ma możliwości zastosowania zasad współżycia społecznego.

W związku z powyższym wszystkie zarzuty skargi są niezasadne. Tym samym na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalono.

dc

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.