Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3008765

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi
z dnia 20 maja 2020 r.
II SA/Łd 23/20
Zasady ponoszenia kosztów przy dostępie do informacji publicznej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.).

Sędziowie WSA: Jolanta Rosińska, Joanna Sekunda-Lenczewska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 maja 2020 r. sprawy ze skargi ze skargi Stowarzyszenia A z siedzibą w W. na akt Dyrektora Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej A w Ł. z dnia (...) roku, nr (...) w sprawie określenia opłaty za udostępnienie informacji publicznej

1. uchyla zaskarżony akt;

2. zasądza od organu - Dyrektora Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej A w Ł. na rzecz strony skarżącej - Stowarzyszenia A z siedzibą w W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. A. P.

Uzasadnienie faktyczne

Stowarzyszenie A (dalej jako: "Stowarzyszenie") wniosło skargę na akt Dyrektora Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej A w Ł. (dalej jako: "organ") z dnia (...), nr (...) w sprawie określenia opłaty za udostępnienie informacji publicznej. Wydanemu aktowi autor skargi zarzucił naruszenie:

1. art. 61 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim przepis ten stanowi podstawę prawa do informacji publicznej, poprzez nieprawidłowe nałożenie opłaty za dostęp do informacji publicznej, stanowiące faktyczne ograniczenie tego prawa;

2. art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 1429 z późn. zm., dalej jako: "u.d.i.p.") w zakresie, w jakim przepis ten stanowi o tym, że zasadą jest bezpłatność dostępu do informacji publicznej, poprzez nieuzasadnione, gdyż niemające charakteru wyjątku od zasady, nałożenie opłaty za dostęp do informacji publicznej,

3. art. 15 ust. 1 u.d.i.p. w zakresie, w jakim przepis ten stanowi podstawę do nałożenia opłaty za dostęp do informacji publicznej, poprzez nieuzasadnione nałożenie opłaty, z uwagi na niewystąpienie "dodatkowych kosztów", o których stanowi ten przepis.

Opierając się na wskazanych zarzutach autor skargi wniósł o uchylenie aktu wyznaczającego opłatę i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W motywach skargi Stowarzyszenie wyjaśniło, iż we wniosku z dnia 15 października 2019 r., złożonym drogą elektroniczną, wnosiło o udostępnienie informacji publicznych poprzez udzielenie odpowiedzi na pytania:

1) Czy w szpitalu zatrudniono dietetyka/dietetyków? (chodzi o bezpośrednie zatrudnienie przez szpital, a nie przez firmę cateringową). Jeżeli tak, to wnosimy o udostępnienie zakresu jego/ich obowiązków.

2) Ilu pacjentów przypada na jednego zatrudnionego dietetyka?

3) Czy w szpitalu istnieje możliwość uzyskania indywidualnej porady dietetyka? Jeżeli tak, to w jaki sposób informuje się o tym pacjentów?

4) Jaka jest wysokość całościowej dziennej stawki żywieniowej przypadającej na 1 pacjenta szpitala?

5) Czy szpital korzysta z usług zewnętrznej firmy cateringowej? Jeżeli tak, to czy w podpisanej umowie określono minimalną kwotę/procent przeznaczone na zakup składników użytych do przygotowania posiłków?

6) Czy szpital posiada dokumentację regulującą jakość produktów używanych do przygotowania posiłków - chodzi o wartość odżywczą i kaloryczną posiłków oraz dopuszczalną ilości konserwantów, barwników, dodatków? Jeśli tak, wnosimy o jej udostępnienie.

7) Czy w szpitalu kontroluje się jakość posiłków podawanych pacjentom? Kto (stanowisko) odpowiada za te kontrole i jak często one się odbywają?

8) Czy w szpitalu kontroluje się, czy pacjent spożywa odpowiednią ilość pokarmu? Kto (stanowisko) odpowiada za te kontrole i jak często one się odbywają?

9) Czy w umowie z zewnętrzną firmą cateringową określono wymóg zatrudnienia dietetyka?

10) Czy w szpitalu istnieje procedura zgłaszania skarg dotyczących niewłaściwego żywienia bądź zatrucia? Czy wyznaczono osobę odpowiedzialną za kontakt w sprawie zgłoszenia ww. skarg?

11) Prosimy o podanie liczby skarg dotyczących niewłaściwego żywienia/zatrucia w szpitalu zgłoszonych do szpitala w 2017 i 2018 r.

12) Czy w 2018 r. lekarze przechodzili jakiekolwiek szkolenie z zakresu zasad prawidłowego żywienia chorych w szpitalu?

13) Prosimy o podanie liczby i rodzajów diet stosowanych przez szpital wraz ze wskazaniem źródeł ich opracowania (wiedza lekarza/wiedza dietetyka/publikacje naukowe/źródła internetowe/wewnętrzne regulacje szpitala).

14) Jeśli szpital nie jest w stanie zapewnić pacjentowi diety wskazanej przez lekarza (np. bezmlecznej czy bezglutenowej), to w jaki sposób zapewnia wówczas posiłki pacjentowi?

15) Czy na życzenie pacjenta szpital zapewnia dietę wegetariańską lub wegańską?

16) Czy szpital zapewnia chorym doustne suplementy pokarmowe wspomagające powrót do zdrowia (np. wspomagające gojenie ran, dostarczające dodatkowe ilości białka)?

W odpowiedzi organ w piśmie z dnia (...) poinformował, że w sprawie wyznaczono opłatę za udostępnienie informacji publicznej w wysokości 615 zł.

Następnie Stowarzyszenie wskazało, iż kontestowany akt to aktem z zakresu administracji publicznej, dotyczącym uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, zatem w oparciu o art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej jako: "p.p.s.a.") znajduje się w obszarze kognicji sądów administracyjnych.

Następnie autor skargi napisał, iż podmioty zobowiązane do udostępnienia informacji publicznej mają prawną i instytucjonalną możliwość uniknięcia ponoszenia kosztów związanych z dostępem do informacji publiczny poprzez udostępnienie ich w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP) na podstawie art. 8 ust. 2 i ust. 3 u.d.i.p. Określona przez organ opłata - zdaniem Stowarzyszenia - nie spełnia warunków z art. 15 ust. 1 u.d.i.p., bowiem nie ma charakteru dodatkowego. Realizacja złożonego przez Stowarzyszenie wniosku jest wnioskiem zwyczajnym, bowiem jego realizacja wymaga wyłącznie zebrania i udostępnienia informacji, w związku z czym nie pociąga za sobą dodatkowych kosztów związanych z przetworzeniem informacji. Organ aby móc zasadnie żądać zwrotu tych kosztów, musi dokładnie wykazać poniesiony przez siebie koszt wiążący się ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia informacji lub wykazać koszty związane z koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku. Tymczasem pismo z dnia (...) zawiera jedynie ogólne informacje na temat szerokiego zakresu danych i konieczności przekształcenia informacji tak, by miały one czytelną formę, nie przedstawia jednak konkretnej wyceny przeprowadzonych działań, uznając jedynie, że jest to odpowiednik od 0 do 7 godzin roboczych pracy oddelegowanego do tych czynności pracownika. Skoro realizacja wniosku może zająć "od 0 godzin roboczych" to, po pierwsze, nie ma pewności, że w ogóle jakiekolwiek dodatkowe koszty wystąpią, a po drugie, nie sposób przyjąć, że koszty te będą miały charakter "dodatkowy". Ponadto, stawka za godzinę pracy jawi się jako wysoce zawyżona. Wyznaczenie opłaty uzasadniono w zaskarżanym akcie przygotowaniem odpowiedzi "w czytelnej formie - w odpowiedzi na pytania w układzie wnioskowanym". Nie sposób wskazać, na czym miałaby w istocie polegać ta czytelna forma, a przede wszystkim, dlaczego miałoby się to wiązać z powstaniem dodatkowych kosztów. W ocenie Stowarzyszenia, odpowiedź na poszczególne punkty wniosku jest absolutnie zwyczajną konsekwencją złożenia wniosku. Przyjmując stanowisko organu, każdy wniosek o udostępnienie informacji publicznej wiązałby się z tym, że należałoby nałożyć opłatę - co stoi w jaskrawej sprzeczności z regulacjami ustawy o dostępie do informacji publicznej, w tym zwłaszcza z uregulowaną zasadą bezpłatności dostępu do informacji publicznej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie argumentując, że Biuletyn Informacji Publicznej, jako urzędowy publikator teleinformatyczny, służący do udostępniania informacji publicznej w formie elektronicznej, jest tylko jedną z form udostępniania informacji publicznych, która w zależności od treści podlegających udostępnieniu ma charakter obligatoryjny bądź fakultatywny. Przedmiotowa sprawa dotyczy udzielenia informacji przez Szpital w zakresie szeroko ujętej diety stosowanej wśród pacjentów. Szpital jako podmiot wykonujący zadania publiczne jest zobowiązany do udostępniania informacji w BIP zgodnie z art. 8 ust. 2 w zw. z art. 4 ust. 1 u.d.i.p. Katalog informacji podlegających obligatoryjnej publikacji w BIP jest zamknięty i wskazany został w art. 8 ust. 3 u.d.i.p., a informacje objęte wnioskiem Stowarzyszenia z całą pewnością nie należą do katalogu zawartego w ww. przepisie, w związku z czym nie można od podmiotu zobowiązanego żądać ich udostępnienia.

Jak następnie podkreślił organ, to nie sam fakt udostępnienia informacji jest procesem, który generuje dodatkowe koszty po stronie Szpitala. Kluczowym dla możliwości udostępnienia wnioskowych informacji jest konieczność ich zebrania, przygotowania, przetworzenia i zanonimizowania.

Pobranie opłaty od wnioskodawcy w związku z koniecznością poniesienia dodatkowych kosztów związanych ze wskazanych w wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku, możliwe jest na podstawie art. 15 ust. 1 u.d.i.p. Zobowiązany skorzystał z tego uprawnienia jednocześnie formułując podstawy jej wymierzenia i uzasadniając swoją decyzję. Dodatkowe koszty wskazane w przepisie rozumieć należy jako wydatki "związane z koniecznością przetworzenia lub przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku". Mogą to być koszty osobowe (koszty pracy) lub koszty rzeczowe (wartość materiałów lub też nośników informacji. Zawsze musi być to koszt wykraczający poza normalne funkcjonowanie podmiotu zobowiązanego. Koszty pracy mogą być brane pod uwagę wyłącznie wtedy, gdy przygotowanie informacji wymaga pracy dodatkowej, poza godzinami pracy. Przepis z art. 15 ust. 1 u.d.i.p. odnosi się do przekształcenia wnioskowej informacji, którą należy rozumieć jako informację nową, nieistniejącą dotychczas w przyjętej ostatecznie treści i postaci, powstałą w wyniku działań wymagających wkładu intelektualnego. W ocenie organu, udostępnienie wszystkich wnioskowanych informacji wymaga zmiany formy dokumentów analizowanych w celu możliwości bezpiecznego ich upublicznienia, co rozumieć należy jako przekształcenie informacji. Ponadto, udostępnienie związane jest ze strony organu z dużym nakładem dodatkowej pracy, jak m.in. zebranie całości koniecznych dokumentów dotyczących każdego z pytań, zanonimizowanie wszystkich tych dokumentów (co angażuje środki materialne i osobowe podmiotu zobowiązanego do realizowania zadań innych niż te, do których został powołany), przeniesienie wszystkich zebranych danych na formę elektroniczną, zredagowanie ich i w efekcie końcowe przesłanie informacji wnioskodawcy. Zdaniem organu, nie bez znaczenia w tym przypadku jest również ilość pytań zadanych we wniosku o informację publiczną, jak również ich szczegółowość oraz przedmiotowa rozpiętość. Z tych powodów nie można przyjąć, że praca konieczna do przygotowania odpowiedzi na rzeczony wniosek nie wykracza poza normalny koszt funkcjonowania podmiotu zobowiązanego i nie wymaga od organu poniesienia nadprogramowych kosztów związanych zarówno z kosztami pracy, jak i kosztami rzeczowymi.

Organ - jak podkreślił - w piśmie z dnia (...) przedstawił podstawy naliczenia opłaty (według cennika), opierając się również o akt wewnętrzny, którym jest Regulamin Organizacyjny Szpitala z września 2019 r., ustalając ją na poziomie 615 zł brutto. Opłata przewidziana art. 15 u.d.i.p. ma charakter rekompensaty dodatkowych kosztów, których placówka by nie poniosła, gdyby nie złożony wniosek o informację publiczną, zatem pobranie opłaty jest całkowicie uzasadnione i w związku z tym skarga jest bezzasadna i powinna zostać oddalona.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Kontrola sądu administracyjnego - zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 powołanej wcześniej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym Sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą lub odmowę wydania opinii zabezpieczającej albo stwierdza bezskuteczność czynności (art. 146 § 1 p.p.s.a.).

Wywody Sądu winny rozpocząć uwagi w zakresie oceny dopuszczalności skargi.

Przedmiotem skargi Stowarzyszenia jest akt wydany przez Dyrektora Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej A w Ł. z dnia (...), nr (...) w sprawie określenia opłaty za udostępnienie informacji publicznej.

W tym miejscu zwrócić należy uwagę na ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, który podziela także skład orzekający w sprawie niniejszej, iż ustalenie wysokości opłaty za dostęp do informacji publicznej następuje w drodze czynności stwierdzającej obowiązek poniesienia opłaty oraz ustalającej jej wysokość, która kreuje zobowiązanie o charakterze finansowym. Czynność ta może być określona przykładowo jako: "zarządzenie", "zawiadomienie", "wezwanie", "informacja", czy nawet "postanowienie", jak również może nie zawierać określenia formy i stanowić pismo skierowane do wnioskodawcy. Samo zawarcie w treści pisma informacji o wysokości opłaty za udostępnienie informacji publicznej wypełnia dyspozycję z art. 15 ust. 2 u.d.i.p. Przy czym przyjęta nazwa pisma nie ma znaczenia, gdyż nie jest to decyzja czy postanowienie, lecz czynność z zakresu administracji publicznej, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. np. wyrok NSA z dnia 5 lutego 2008 r., I OSK 581/07; postanowienia NSA: z dnia 1 października 2013 r., I OSK 2139/13; z dnia 25 października 2012 r., I OSK 2359/12 oraz wyroki WSA: w Olsztynie z dnia 29 maja 2018 r., sygn. II SA/Ol 251/18; w Bydgoszczy z dnia 22 maja 2018 r., sygn. II SA/Bd 1159/17; wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tej sytuacji skład orzekający uznał, iż skarga na akt Dyrektora Szpitala, jako organu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej, mocą którego organ ustalił wysokość opłaty za udostępnienie tejże informacji, jako akt o którym stanowi art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., objęty jest kognicją sądów administracyjnych. Został przy tym zachowany tryb i termin do wniesienia skargi (art. 53 § 2 p.p.s.a.), gdyż kontestowany akt (pismo) Stowarzyszenie otrzymało w dniu 4 listopada 2019 r., a skargę wniosło za pośrednictwem organu w dniu 4 grudnia 2019 r.

Konkludując dotychczasowe uwagi o charakterze wstępnym wyjaśnić wypada, iż skarga w przedmiotowej sprawie jest dopuszczalna, bowiem dotyczy aktu objętego kognicją sądu administracyjnego (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.), a wniesienie skargi nastąpiło z zachowaniem terminu określonego w art. 53 § 2 p.p.s.a.

Przystępując zatem do odniesienia się do meritum sprawy wyjaśnić wypada, iż przepis art. 7 ust. 2 u.d.i.p. wprowadza zasadę bezpłatnego dostępu do informacji publicznej. Wyjątek od tej zasady został przewidziany w art. 15 ust. 1 u.d.i.p., zgodnie z którym dopuszczalne jest obciążenie podmiotu zwracającego się o udostępnienie informacji publicznej "dodatkowymi kosztami" związanymi ze sposobem jej udostępnienia lub koniecznością jej przekształcenia. Ponoszenie przez uprawnionego do uzyskania dostępu do informacji publicznej kosztów związanych z jej przygotowaniem i udzieleniem do niej dostępu zostało przewidziane jedynie w przypadku informacji udostępnianej na wniosek (art. 10 u.d.i.p.). Podkreślenia wymaga, że dopuszczalne jest tylko pobieranie opłat odpowiadających "dodatkowym kosztom" poniesionym przez podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej. Nie należy utożsamiać tego pojęcia, jak uczynił to autor odpowiedzi na skargę, z kosztami każdej dodatkowej aktywności organu bądź jego pracowników (np. konieczność wykonania dodatkowej pracy, jak chociażby wyszukania określonych we wniosku informacji). Sąd w pełni podziela wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądy dotyczące kosztów dodatkowych, które nie są wszelkimi kosztami związanymi z udostępnieniem informacji publicznej. Kosztem dodatkowym jest w tej sytuacji wydatek rzeczywiście poniesiony ponad koszt funkcjonowania bazy, związany z realizacją wskazanego we wniosku sposobu udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że realizacja uprawnienia do pobrania opłaty wynikającego z art. 15 ust. 1 u.d.i.p. może nastąpić tylko w konkretnych, indywidualnych sprawach. Przepis ten nie może być podstawą do generalnego ustalania wysokości opłat we wszystkich sprawach dotyczących udostępniania informacji publicznych. Z przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej nie wynika podstawa do ustalenia taryfy opłat za udostępnienie informacji publicznej, nie jest możliwe ustalanie takich kosztów na podstawie stawek ryczałtowych. Wysokość opłaty musi każdorazowo odpowiadać rzeczywistym poniesionym przez organ kosztom udostępnienia informacji. Dopuszczalne jest wyłącznie indywidualne i konkretne obliczenie kosztów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 662/16, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 307/13).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt sprawy niniejszej należy dostrzec, że kontestowany akt (pismo) nie może ostać się w obrocie prawnym z kilku powodów.

Przede wszystkim, koszty dodatkowe, o których mowa w art. 15 ust. 1 u.d.i.p., muszą być związane z koniecznością przetworzenia lub przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku. Użyte w tym przepisie sformułowanie "dodatkowe koszty" wskazuje, że nie chodzi o wszelkie koszty związane z żądaniem udostępnienia informacji publicznej. Kosztem dodatkowym będzie w tej sytuacji wydatek rzeczywiście poniesiony ponad koszt funkcjonowania bazy, związany z realizacją wskazanego we wniosku sposobu udostępniania lub koniecznością przekształcenia informacji. Z treści kontestowanego aktu wynika, że "Szpital poniesie dodatkowe koszty związane z przygotowaniem przedmiotowych informacji i koniecznością przekształcenia informacji w czytelną (...) formę - odpowiedzi na pytania w układzie wnioskowanym". Z treści kontestowanego pisma wynika, że organ uznaje, że dodatkowym kosztem w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.d.i.p. jest koszt przygotowania odpowiedzi na pytania, zatem w istocie koszt udostępnienia informacji publicznej, czyli jej przygotowania na podstawie posiadanych dokumentów. Pogląd taki jest nieuprawniony, bowiem jest sprzeczny z treścią art. 15 ust. 1 u.d.i.p. Co należy podkreślić, koszt dodatkowy, o którym mowa w powołanym przepisie, jak sama nazwa wskazuje, to koszt poniesiony przez organ ponad zwykłe udostępnienie informacji publicznej. Niewątpliwie celem statutowym szpitala jest świadczenie szeroko pojętych usług medycznych, ale - co oczywiste - szpital nie zatrudnia wyłącznie kadry medycznej, a posiada administrację szpitala, która wykonuje wszelkie czynności o charakterze ogólnym, które wynikają z przepisów prawa lub służą świadczeniu usług medycznych przez szpital. Udostępnienie informacji publicznej jest obowiązkiem organu znajdującym swoje uzasadnienie w przepisach prawa, czyli art. 61 Konstytucji, jak i przepisach ustawy o dostępie do informacji publicznej. Dlatego nie jest uprawniony pogląd, że dla szpitala (jednostki powołanej do świadczenia usług medycznych) udostępnienie informacji publicznej zawsze będzie łączyło się z kosztami dodatkowymi, czyli kosztami ponad zasadniczy przedmiot działania szpitala (czyli ponad świadczenie usług medycznych). Przepis art. 15 ust. 1 u.d.i.p. nie stanowi bowiem podstawy prawnej do wykonywania czynności związanych z udostępnianiem informacji publicznej jako "czynności dodatkowych" w stosunku do normalnych zadań organu. O ile jednak w konkretnym przypadku zachodziła konieczność pracy w godzinach nadliczbowych, co może to uzasadniać naliczenie opłaty, to organ musi wykazać, że przygotowanie informacji wykraczało poza zakres normalnego funkcjonowania organu.

Odnosząc się jeszcze do kwestii wysokości ustalonej opłaty przypomnieć należy, iż zasadą jest bezpłatny dostęp do informacji publicznej. Ustawa pozwala jednak na odstąpienie od zasady bezpłatności w wypadku opisanym w art. 15 ust. 1 u.d.i.p. i jak trafnie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 14 grudnia 2005 r. (II SA/Kr 1108/05), podmiot zobowiązany do udostępnienia takich informacji nie może z obowiązkiem tym łączyć uprawnienia do uzyskiwania "wynagrodzenia za usługę". Z treści art. 15 ust. 1 u.d.i.p. wynika, iż podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej może pobrać od wnioskodawcy opłatę w wysokości odpowiadającej "dodatkowym kosztom" związanym ze wskazanym we wniosku sposobem jej udostępnienia lub koniecznością przekształcenia żądanych informacji. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, iż wysokość opłaty, pobieranej za dodatkowe koszty związane ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku, ma każdorazowo odpowiadać rzeczywistym, realnym, adekwatnym do poniesionych przez organ kosztów udostępnienia informacji (por. np. wyroki WSA: w Krakowie z dnia 10 stycznia 2014 r., sygn. II SA/Kr 898/13; w Bydgoszczy z dnia 3 kwietnia 2013 r., sygn. II SAB/Bd 2/13 z dnia 27 marca 2013 r., sygn. II SAB/Bd 162/12; w Kielcach z dnia 12 grudnia 2012 r., sygn. II SA/Ke 755/12 i inne).

Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego sprawy dostrzec wypada, iż skarga zasługuje na uwzględnienie także z tego powodu, iż organ nie wykazał rzeczywiście poniesionych kosztów związanych z udostępnieniem wnioskowanej informacji publicznej. Organ jedynie w kontestowanym piśmie wskazał, iż "koszt kształtuje się na poziomie 615 zł brutto według Cennika ustalonego w Regulaminie Organizacyjnym Szpitala (od 0 do 7 godzin roboczych pracy oddelegowanego do tych czynności pracownika)".

W ocenie Sądu, powołanie się w tej materii na cennik ustalony w Regulaminie Organizacyjnym Szpitala (którego treść nie jest znana, bowiem nie została upubliczniona w szczególności w BIP organu) nie może być zasadne, albowiem w sprawie o koszty udostępnienia informacji publicznej obowiązek ich poniesienia przez wnioskodawcę może wynikać jedynie z zaistnienia okoliczności ściśle wskazanych w art. 15 ust. 1 u.d.i.p. Zatem jedynie ziszczenie się tych ściśle wskazanych okoliczności może kreować obowiązek uiszczenia przez wnioskodawcę kosztów poniesionych przez podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej.

Charakter niniejszej sprawy nie upoważnia Sądu do oceny legalności przywołanego cennika ustalonego w Regulaminie, ponieważ sprawa dotyczy jedynie skargi na akt (pismo) w sprawie naliczenia konkretnej opłaty, co wprost wynika ze skargi Stowarzyszenia.

Reasumując, Sąd stwierdza, iż żądane w kontestowanym w skardze akcie (piśmie) koszty udostępnienia informacji publicznej, nie zostały wyliczone zgodnie z zasadami określonymi w art. 15 ust. 1 u.d.i.p.

W dalszej kolejności należy wskazać, iż art. 15 u.d.i.p. bezspornie przewiduje określoną chronologię czynności, a mianowicie w sytuacji, o której mowa w art. 15 ust. 2 u.d.i.p., powiadomienie o wysokości opłaty jest obligatoryjnym i wstępnym etapem postępowania, poprzedzającym samą czynność materialno-techniczną udostępnienia informacji publicznej, chociaż jej nie warunkującym. Przepisy ustawy nie przewidują uzależnienia udostępnienia informacji publicznej od uprzedniego wniesienia opłaty. Mając na uwadze okoliczność, iż ustawa jako zasadę przyjmuje nieodpłatny dostęp do informacji, uznać należy, że powiadomienie o wysokości opłat związanych z udostępnieniem takiej informacji przed jej udostępnieniem ma zasadnicze znaczenie w realizacji tego prawa. Rzeczone powiadomienie umożliwia wnioskodawcy podjęcie decyzji o pokryciu kosztów udostępnianych informacji, gdyż ze względu na wysokość opłaty może on odstąpić od żądania udostępnienia informacji bądź zmienić sposób lub formę udostępnienia informacji, poprzestając na sposobie, z którym nie wiążą się żadne opłaty. Ustawodawca pozostawił wnioskodawcy kolejne 14 dni (licząc od dnia doręczenia wspomnianego powiadomienia) na dokonanie zmiany wniosku w zakresie sposobu lub formy udostępnienia informacji lub też na wycofanie wniosku.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy dostrzec wypada, iż organ jako podmiot zobowiązany do udzielenia informacji publicznej uchybił obowiązkom nałożonym przez powołane przepisy ustawy, albowiem przed udostępnieniem wnioskowanej informacji, nie zakreślił Stowarzyszeniu 14-dniowego terminu na ewentualną zmianę zakresu lub formy wniosku. Organ również nie pouczył wnioskodawcy, że po upływie 14-dniowego terminu informacja zostanie przesłana w pierwotnie wnioskowanej postaci. Tymczasem strona została jedynie poinformowana o konieczności poniesienia kosztów udostępnienia informacji z momentem jej otrzymania, zatem nie miała możliwości skorzystania z uprawnień w zakresie modyfikacji wniosku, bądź jego cofnięcia, wynikających z przepisu art. 15 ust. 2 u.d.i.p.

Rekapitulując należy podkreślić, iż dostęp do informacji publicznej jest co do zasady bezpłatny, jednakże gdy organ zobowiązany do udostępnienia informacji ma ponieść dodatkowe koszty związane ze wskazanym sposobem udostępnienia informacji lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku może pobrać od wnioskodawcy opłatę w wysokości odpowiadającej tym kosztom. W takim przypadku organ ma obowiązek uprzedniego - przed udostępnieniem informacji - poinformowania wnioskodawcy o wysokości opłaty, a udostępnienie informacji nastąpi dopiero po wyekspirowaniu 14-dniowego terminu kiedy wnioskodawca może zmienić sposób lub formę udostępnienia informacji lub cofnąć wniosek. Co istotne i co wypada zaakcentować - opłata ma odpowiadać poniesionym przez organ kosztom.

Ze wskazanych powodów Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku na mocy art. 146 § 1 p.p.s.a.

O zwrocie kosztów postępowania Sąd postanowił w punkcie drugim wyroku w oparciu o regulację art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę 200 zł składa się uiszczony przez Stowarzyszenie wpis od skargi.

MR

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.