Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1748721

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 12 czerwca 2015 r.
II SA/Kr 399/15

UZASADNIENIE

Sentencja

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie skargi na decyzję Wojewody (...) z dnia 9 lutego 2015 r. Nr (...) w przedmiocie zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Uzasadnienie faktyczne

W dniu 29 kwietnia 2015 r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia 9 lutego 2015 r. wydaną w przedmiocie zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości.

Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż nie jest w stanie ponieść wymienionych kosztów bez uszczerbku dla rodziny, obydwoje z małżonką są na bezrobociu, bez stałego dochodu, utrzymują się z prac dorywczych.

Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie.

Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z małżonką. Rodzina utrzymuje się z prac dorywczych wnioskodawcy. Od 10 lat skarżący nie rozlicza się z fiskusem.

Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż skarżący posiada dom w budowie o pow. 200 m2, mieszka natomiast w szopie obok tejże budowy. Nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Skarżący nie posiada samochodu ani rachunku bankowego.

Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przedstawia pismo, w którym informuje, iż ledwo wiąże koniec z końcem, mieszka w szopie obok budowy. Nie rozlicza się od przeszło 10 lat z urzędem skarbowym - odkąd jest na bezrobociu. Kiedyś miał firmę budowlaną, po której zostały tylko długi. Nie ma samochodu ani rachunków bankowych. Uważa, iż wzywanie go o przedstawienie danych dotyczących sytuacji majątkowej jest szykanowaniem, a kwestie te mogłyby być ew. przedmiotem rozważań urzędu skarbowego a nie sądu.

Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.

Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.

Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.

Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych.

Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy orzekający uznał, iż skarżący nie wykazał w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika w całości.

Dane zwarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało wykonane przez skarżącego w wybiórczym zakresie. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy - strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku.

Orzekający nie dysponował danymi dotyczącymi zarówno źródeł utrzymania skarżącego, rzeczywistej wysokości uzyskiwanych dochodów, jak również ponoszonych kosztów utrzymania. Nie dysponował danymi dotyczącymi stanu majątkowego strony, kosztów utrzymania etc. Okoliczności tych skarżący nie wyjaśnił jednak w sposób precyzyjny i oczywisty w takim zakresie aby można było mu przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym.

W piśmie uzupełniającym, nadesłanym na wezwanie sądu skarżący wskazał, iż ledwo wiąże koniec z końcem, nie rozlicza się z fiskusem a pytanie go o kwestie finansowe, źródła finansowania budowy domu są szykanowaniem.

Nie przedstawił natomiast - choćby przybliżonych dochodów z prac dorywczych, nie wykazał charakteru tychże prac. Orzekający zatem nie ma jakiejkolwiek możliwości stwierdzić, iż faktycznie osiągany dochód rodziny jest niski i zasługuje na przychylność jego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Orzekający nie ma żadnych danych na ten temat. Sam fakt pozostawania na bezrobociu i brak stałego, pewnego dochodu nie świadczy jeszcze o trudnej sytuacji majątkowej ponieważ nie znana pozostała kwota osiągana z dorywczych prac skarżącego. Skarżący nie potwierdził także jakichkolwiek kosztów utrzymania, nie wskazał kwotowo obciążeń budżetu domowego - nie ma zatem możliwości porównania i oceny posiadanych dochodów do ponoszonych wydatków. Nie wyjaśnił także, czy rodzina korzysta z pomocy społecznej, czy otrzymuje zasiłki etc. Orzekający zatem, przy założeniu powyższych wątpliwości co do oświadczeń skarżącego, nie ma obiektywnej możliwości stwierdzić, z jakich środków - jakiej wysokości - tak naprawdę w chwili obecnej utrzymuje się rodzina, ponieważ nie ma danych dotyczących wysokości tychże środków, nie ma jakichkolwiek dokumentów potwierdzających kondycje finansową rodziny.

Nie określenie i nie udokumentowanie przez skarżącego aktualnych dochodów osiąganych z tytułu prac dorywczych, bez określenia ich charakteru, bez określenia wysokości kosztów utrzymania nie daje orzekającemu możliwości oceny jego faktycznego stanu majątkowego. Nieudzielanie przez skarżącego informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej, które w sposób znaczny mogą wpłynąć na tę ocenę.

W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy.

Na marginesie należy zaznaczyć, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno bądź nie przedstawia żądanych dokumentów - co budzi wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.

Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych czy też ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Orzekający ma bowiem wątpliwości - nie ma realnej wiedzy co do faktycznego stanu majątkowego rodziny skarżącego, dochodów osiąganych z tytułu prac dorywczych etc. Co nie znaczy, iż sytuacja ta faktycznie może być ciężka, trudna i wymagająca pomocy ze strony państwa - to jednak skarżący w sposób wyczerpujący winien to wykazać potwierdzając swe oświadczenia stosownymi dokumentami, do których przedstawienia był wzywany.

Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania.

W tym miejscu orzekający pragnie również podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy - sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Orzekający przy ocenie przesłanek skutkujących przyznaniem ewentualnego pełnomocnika z urzędu kieruje się jedynie stanem majątkowym wnioskodawcy, bierze pod uwagę jedynie sytuację materialną i finansową ubiegającego się o pomoc, nie zaś charakterem czy skomplikowaniem sprawy.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.