Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1755427

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 22 maja 2015 r.
II SA/Kr 243/15
Podmiot obowiązku wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski.

Sędziowie WSA: Magda Froncisz Paweł Darmoń (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2015 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 8 stycznia 2015 r., znak: (...) w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich

I.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z dnia 7 listopada 2014 r. Nr (...);

II.

zwraca skarżącemu S. M. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem uiszczonego wpisu od skargi.

Uzasadnienie faktyczne

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia 7 listopada 2014 r. Nr (...) na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 5, art. 3 pkt 2 oraz art. 22 § 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1206) odmówił przyznania S.M. uprawnień kombatanckich W uzasadnieniu decyzji wskazano, że strona wniosła podanie o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu art. 1 ust. 2 pkt 5 ustawy o kombatantach - "pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) do końca 1956 r., jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej" oraz z art. 3 pkt 2 ww. ustawy za pobyt w więzieniu w związku z działalnością zgodną z art. 1 ust. 2 pkt 5 niniejszej ustawy.

Aby wyjaśnić okoliczności faktyczne organ wydał postanowienie o przesłuchaniu strony z dnia 31 stycznia 2014 r., zwrócił się z prośbą o przesłanie kserokopii zeznań złożonych przez stronę przed Sądem Okręgowym w K., a także wystąpił do Instytutu Pamięci Narodowej o kwerendę w sprawie zainteresowanego oraz organizacji "(....)", w której zainteresowany miał służyć. W czasie przesłuchania strona zeznała, że działała od maja 1955 r. (przysięga) do stycznia 1959 r., kiedy została aresztowana. W zeznaniach złożonych w Urzędzie Miasta W. pojawia się także element "dawania nauczki" aktywistom ORMO, a także pomoc żołnierzom AK. Zainteresowany zeznał też, że oddział podzielony był na sekcje, ale sekcje się ze sobą nie znały. Organ mając na uwadze późniejsze uwięzienie zainteresowanego zapytał się strony (pismo z dnia 14 lutego 2014 r.) czy będzie starał się o potwierdzenie okoliczności uwięzienia przez Prezesa Sądu (...). Strona zaznaczyła, że będzie się starać o zaświadczenie w tej sprawie, ale chce dalszego trwania postępowania i otrzymania uprawnień kombatanckich za działalność w organizacji. Organ mając na uwadze brak informacji na temat oddziału (...) poprosił o kwerendę Instytut Pamięci Narodowej (pismo z dnia 25 lutego 2014 r.), a także złożył wniosek do SO w K. o przesłanie przesłuchania strony z postępowania o unieważnienie wyroku karnego. Strona listem z 8 kwietnia 2014 r. przesłała do Urzędu zaświadczenie o osadzeniu za działalność polityczną, w celach związanych z ustawą o Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, od 9 lutego 1959 r. do 12 lipca 1967 r. Organ poinformował zainteresowanego, że dokument ten nie jest decyzją Prezesa SO w K. w brzmieniu ustawy o kombatantach (...). W czasie kwerendy w IPN, zakończonej 29 września 2014 r., nie znaleziono informacji na temat działalności organizacji (...), ani samej działalności zainteresowanego. Z zeznań przed Sądem Okręgowym w K. wynika, że strona w czasie swojej działalności w organizacji (...) dokonywała także napadów rabunkowych w celu zaopatrzenia organizacji w środki finansowe.

Mając na uwadze ustalony stan faktyczny organ stwierdził, że nie może uznać działalności zainteresowanego za działalność zgodną z art. 1 ust. 2 pkt ustawy. W czasie kwerendy w IPN-ie nie potwierdzono istnienia organizacji (...), a tym samym nie potwierdzono jej niepodległościowego charakteru. Aresztowanie zainteresowanego nastąpiło już po 1956 r., czyli dacie końcowej, do której Szef Urzędu przyznaje uprawnienia za uwięzienie z przyczyn politycznych. Ponadto strona nie przedstawiła, mimo informacji z Urzędu, decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w K., a wyłącznie zaświadczenie i to wydane w celach ustawy o FUS, a nie ustawy o kombatantach (...).

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 8 stycznia 2015 r. Nr (...) na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt k.p.a. oraz art. 1 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. O kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 7 listopada 2014 r. Nr (...).

W uzasadnieniu decyzji organ administracji stwierdził, że zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach (...) o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Z treści tego przepisu wynika, że dla uzyskania uprawnień kombatanckich konieczne jest złożenie przez zainteresowaną osobę wniosku, rekomendacji stowarzyszenia kombatanckiego oraz poparcie tego wniosku odpowiednimi dowodami. Dowody te, oceniane w trybie przewidzianym przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, winny dokumentować działalność kombatancką lub równorzędną wnioskodawcy lub podleganie przez niego represjom określonym w ustawie. Ograniczenie się wyłącznie do uprawdopodobnienia okoliczności objętych dyspozycją poszczególnych przepisów ustawy o kombatantach (...) nie jest wystarczające.

Zdaniem Szefa Urzędu strona nie przedstawiła dowodów potwierdzających okoliczność prowadzenia działalności o której mowa w art. 1 ust. 2 pkt 5 ustawy o kombatantach.

Strona w swoim wniosku podniosła, iż była członkiem organizacji (...). Instytut Pamięci Narodowej nie odnalazł materiałów dotyczących wyżej wskazanej organizacji, a tym samym nie był w stanie potwierdzić, iż była to organizacja stawiającą sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej. Kwerenda archiwalna prowadzona w zasobach IPN nie potwierdziła również przynależności strony do organizacji (...).

Strona wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy przedłożyła oświadczenia H.G. oraz R.B. Analiza powyższych oświadczeń wskazuje, że świadkowie otrzymywali tylko materiały antykomunistyczne, które były podpisane przez (...). Żaden z powyższych świadków nie zeznał natomiast, że posiada wiedzę odnośnie działalności konspiracyjnej wnioskodawcy.

Powyższą decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie S.M. Podniósł, że uczestniczył w działalności organizacji antykomunistycznej w latach 1953 - 1956, a po złożeniu przysięgi na wierność Polsce i Narodowi Polskiemu wstąpił do niej oficjalnie w 1955 r. Okoliczności te potwierdził Sąd Okręgowy w K. w wyroku sygn. III Ko 482/12, w którym stwierdzono nieważność wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 9 kwietnia 1959 r. sygn. Dor IV.K.0.98/59. W ocenie skarżącego w wyroku z 2012 r. całą jego działalność uznano za działalność na rzecz niepodległego bytu państwa polskiego. Ponieważ w pierwszej decyzji odmowa przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich była uzasadniona brakiem stosownych dowodów, do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący załączył oświadczenia dwóch ostatnich żyjących świadków jego niepodległościowej działalności tj. H.G. i R.B., którzy w latach 1954 - 1957 otrzymywali od skarżącego ulotki, plakaty i wydawnictwa antykomunistyczne w celu dalszego ich przekazania swoim znajomym lub rozrzucenia w miejscu publicznym. Skarżący wskazał, że oprócz kolportowania ulotek i plakatów jego działalność polegała również na malowaniu na murach karykatur stalinowskich działaczy, wypisywaniu patriotycznych haseł, oblewaniu farbą i uszkadzaniu pomników komunistycznych wodzów. Ponadto pracując w kopalni zbierał dynamit, lont i zapalniki w celu wysadzenia pomnika Lenina, a podczas rozlepiania plakatów został postrzelony w nogę przez milicję, co spowodowało trwałe inwalidztwo. Skarżący podkreślił, że nikogo nie wtajemniczał w swoją działalność z uwagi na grożące za to kary, stąd trudności ze znalezieniem świadków potwierdzających jego słowa. Jeżeli chodzi o jego dowódcę to ustalono, że przed wojną był ona "asem kontrwywiadu", który wyłapywał sowieckich agentów na wschodzie kraju. W czasie wojny był dowódcą oddziału NSZ na (...), gdzie bronił ludność polską przed bandami UPA. Występował pod różnymi pseudonimami m.in. (....](....](....). Po wojnie wielokrotnie zmieniał nazwiska, a skarżący poznał go jako W.S. Organizacja, którą dowodził nigdy nie została w całości zdekonspirowana.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 ustawy).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według tych kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie doszedł do wniosku, że skarga jest zasadna i musiała doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Przy rozpoznaniu sprawy naruszono przepisy procedury administracyjnej w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżona decyzja narusza art. 7, 77 i 80 k.p.a., a wydana decyzja jest przedwczesna.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, powołując się na art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach (...) przyjął, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności stanowiących podstawę do przyznania mu uprawnień kombatanckich, a "ograniczenie się wyłącznie do uprawdopodobnienia okoliczności objętych dyspozycją poszczególnych przepisów ustawy o kombatantach (...) nie jest wystarczające".

Na tle tego przepisu powstało bogate orzecznictwo sądów administracyjnych. I tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 października 2005 r., sygn. II OSK 117/05 (LEX nr 188689) zwrócił uwagę, że wprawdzie obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich spoczywa na osobie ubiegającej się o te świadczenia, to jednak nie zwalnia to organu od obowiązku podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Tym bardziej, że w sprawach o przyznanie uprawnień kombatanckich, często z uwagi na upływ czasu, jak również konspiracyjny charakter prowadzonej działalności, przedłożenie przez wnioskodawcę jednoznacznych dowodów na potwierdzenie tej działalności jest utrudnione. W takich szczególnie sytuacjach obowiązek współdziałania w ustaleniu prawdy obiektywnej spoczywa na organie. Z kolei WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 31 sierpnia 2010 r., sygn. II SA/Ol 601/10 (LEX nr 754000) podkreślił, że udokumentowanie przez stronę wniosku nie może być jednak utożsamiane z pojęciem "udowodnienia". Na konieczność współdziałania organu administracji w ustaleniu prawdy obiektywnej oraz obowiązek podjęcia przez organ wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli zwróciły również uwagę WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. II SA/Gd 886/11 (LEX nr 1145750) oraz WSA w Łodzi w wyroku z dnia 21 sierpnia 2007 r., sygn. II SA/Łd 429/07 (LEX nr 969386).

Podzielając powyższe poglądy należy stwierdzić, że niewątpliwie to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udokumentowania uprawnień kombatanckich, jednakże nie jest to całkowite przerzucenie ciężaru dowodowego na stronę. Organ ma, bowiem obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), w szczególności gdy przedłożenie przez wnioskodawcę jednoznacznych dowodów na spełnienie przesłanek ustawy jest utrudnione. Organ ma obowiązek współdziałania w ustaleniu prawdy materialnej. Niedopełnienie tego obowiązku to naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy i nie doprowadziło do wszechstronnego zgromadzenia i oceny materiału dowodowego.

Wbrew twierdzeniom organu zgromadzony w sprawie dotychczas materiał dowodowy jest niepełny i nie daje podstaw do wyprowadzenia stanowczego wniosku że skarżący nie spełnia przesłanek ustawy o kombatantach.

Szef Urzędu zwracał się o kwerendę w Instytucie Pamięci Narodowej w W. dotyczącą organizacji "(....)", która miała w latach 1955-1959 prowadzić działalność konspiracyjną na terenie K. i okolic. Skarżący w swojej skardze natomiast wyjaśnił (wbrew temu jak utrzymywał wcześniej), że podpisy pod ulotkami "(....)" były tylko sloganem, bowiem tak jak za okupacji organizacje patriotyczne nie podpisywały się na odezwach do ludności. Skarżący podał że działalność organizacji wiąże się bezpośrednio z osobą majora W.S., który w czasie wojny był dowódcą oddziałów partyzanckich NSZ na (...) i którego zdjęcie skarżący dołączył do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a który występował pod pseudonimami (...) (...) (...) i inne. W tym kontekście organ administracji niewystarczająco wyjaśnił sprawę - nie zwracał się bowiem o kwerendę w archiwum IPN i w ten sposób nie naświetlał sprawy, co wymaga uzupełnienia. Ustalenie, czy faktycznie istniała taka osoba niewątpliwie czyniłoby twierdzenia skarżącego bardziej wiarygodnymi.

Ponadto oprócz przesłuchania strony Szef Urzędu ograniczył się jedynie do przeprowadzenia dowodu tylko z części akt sprawy III Ko 482/12, toczącej się przed Sądem Okręgowym w K. Wydział III Karny, a dotyczącej stwierdzenia nieważności wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 9 kwietnia 1959 r., sygn. Dor IV.K.0.89/59. W aktach administracyjnych znajduje się jedynie kopia postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 28 października 2013 r., sygn. III Ko 482/12 wraz z uzasadnieniem oraz odpis protokołu z posiedzenia, które w tej sprawie miało miejsce w dniu 11 października 2012 r., w czasie którego S.M. zeznawał w charakterze świadka. Z odpisu tego protokołu wynika, że Sąd Okręgowy w K., Wydział III Karny na posiedzeniu w dniu 11 października 2012 r. dopuszczał również dowód z posiadanych akt IPN, a z treści uzasadnienia postanowienia z dnia 28 października 2013 r. jednoznacznie wynika że materiał dowodowy sprawy oprócz zeznań wnioskodawcy stanowiły również zeznania świadka L.P. Tych materiałów w Szef Urzędu w żaden sposób nie analizował i nie zwracał się o ich udostępnienie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, przez co również naruszył obowiązek wszechstronnego ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia.

Wszystkie naprowadzone motywy sprawiły, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja tego samego organu podlegają uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie, z którym Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie obydwu decyzji nastąpiło w związku z art. 135 p.p.s.a., w myśl którego Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.