Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1145796

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 11 kwietnia 2012 r.
II SA/Kr 1956/11

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.).

Sędziowie WSA: Krystyna Daniel, Ewa Rynczak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2012 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków - Nowa Huta M.G. sprawy ze skargi (...) S.A. w N. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 17 października 2011 r. nr WS.VI.MM.7724-1-16-10 w przedmiocie zwrotu nieruchomości skargę oddala.

Uzasadnienie faktyczne

Starosta N. decyzją z dnia 12 maja 2010 r., znak: (...) w punkcie I orzekł o zwrocie nieruchomości oznaczonej jako działka nr (...) o pow. 4910 m2, położonej w N., wywłaszczonej na cele budowy zbiornika wodnego, stanowiącej własność Skarbu Państwa, w trwałym zarządzie Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. na rzecz T.K. w 1/3 cz., S.S., w 1/9 cz., S.S. w 1/9 cz., S.S. w 1/9 cz., H.S. w 1/12 cz., M.S. w 1/20 cz., D.S. w 1/20 cz., E.S. w 1/20 cz., R.S. w 1/20 cz., A.J. w 1/20 cz. W pkt 2 organ orzekł o ustaleniu wysokości zwaloryzowanej należności tytułem zwrotu odszkodowania za wywłaszczenie ww. nieruchomości oraz o sposobie i terminie zapłaty ww. należności, w pkt 3 o tym, że prawo trwałego zarządu wygaśnie z dniem w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna, a w pkt 4 o tym, iż ostateczna decyzja o zwrocie nieruchomości stanowi podstawę do wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków oraz dokonania wpisów w księdze wieczystej. Organ I instancji oparł się na poczynionych przez siebie ustaleniach (m.in. wskutek przeprowadzenia oględzin nieruchomości), z których wynikało, iż przedmiotowa nieruchomość nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia, w związku z czym zachodzą przesłanki zbędności, określone w art. 137 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, uzasadniające jej zwrot na rzecz wnioskodawców.

Odwołanie od ww. decyzji złożyła spółka Zespół Elektrowni Wodnych (...) S.A. w N. i Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w K.

W związku z odwołaniem Zespołu Elektrowni Wodnych (...) S.A., Wojewoda (...) wydał w dniu 14 października 2011 r. decyzję znak: (...), którą orzekł o umorzeniu postępowania odwoławczego w stosunku do Zespółu Elektrowni Wodnych (...) S.A.

W uzasadnieniu wskazał, że przedmiotem postępowania odwoławczego prowadzonego przez Wojewodę (...) była kwestia zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr (...) o pow. 4910 m2, położonej w N. Przedstawił dotychczasowy stan faktyczny, wyjaśniając, że Skarb Państwa na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego z dnia (...) 1975 r. Rep. (...), w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nabył działkę nr (...) o pow. 0.5705 ha położoną w N. od M.S. Jej następcy prawni wystąpili o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Wojewoda podniósł także, że Starosta N. w ww. decyzji oparł się na decyzji Wójta Gminy Ł. z dnia 16 lutego 2007 r. nr (...) zatwierdzającej podział działki ewidencyjnej nr (...) o pow. 21,1513 ha na działki o numerach: nr nr (...) oraz powołał się na porównawczy wykaz zmian wykonany przez geodetę S.K. (wpisanego do ewidencji zasobu powiatowego w dniu 26 stycznia 2007 r. pod nr...) wskazując, że powstała w wyniku ww. podziału działka nr (...) powstała z działki nr (...) i że odpowiada ona wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działka nr (...), nabytej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ww. umowy sprzedaży z dnia 8 maja 1975 r. Wojewoda (...) wskazał dalej, że co prawda w trakcie trwania postępowania odwoławczego powzięto informację, iż równocześnie funkcjonowała w obrocie prawnym decyzja nr (...) Starosty N. z dnia 22 października 2009 r. nr (...) o zatwierdzeniu projektu budowlanego i udzieleniu zezwolenia na realizację inwestycji drogowej pod nazwą "przebudowa drogi powiatowej nr (...)" na mocy której działka nr (...) o pow. 21,1513 ha położona w N. został podzielona na działki nr (...) o pow. 21,0974 ha i nr (...) o pow. 0.0539 ha, przy czym działka (...) stanowiła drogę, co, w ocenie Wojewody, oznaczało niejasność jedynie w zakresie geodezyjnego stanu działki nr (...), co do której, jak wynika z powyższego, doszło do dwukrotnego jej podziału. Organ odwoławczy zaznaczył, że szersze stanowisko w tym zakresie zajmie w odrębnym rozstrzygnięciu dotyczącym rozpatrzenia odwołania Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. Organ II instancji wskazał następnie, że w księdze wieczystej nr (...) nie został dotychczas ujawniony żaden podział działki nr (...) - jako właściciel figuruje Skarb Państwa, a jako trwały zarządca nieruchomości - Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w K.

Wojewoda wyjaśnił, iż organ I instancji ustalił również, że aktem notarialnym z dnia (...) 1997 r. Rep. (...) została zawiązana jednoosobowa Spółka Akcyjna o nazwie Zespół Zbiorników Wodnych (...) (Elektrownia.....S.A.). Aneksem do ww. umowy zawartym w formie aktu notarialnego z dnia (...) 1997 r. Rep. A. (...) określono aport rzeczowy stanowiący własność Skarbu Państwa, w skład którego wchodziły nieruchomości, ruchomości i inne prawa rzeczowe wymienione w "Wykazie składników majątku stanowiących własność Skarbu Państwa wnoszonego do spółki akcyjnej", stanowiącego załącznik do aktu. Umową przeniesienia własności zawartą w formie aktu notarialnego z dnia (...) 1998 r. Rep. (...) przedstawiciel Skarbu Państwa przeniósł na rzecz spółki akcyjnej pod nazwą "Zespół Zbiorników Wodnych (...)" z siedzibą w N. prawo własności nieruchomości położonej w N. składającej się m.in. z działki ewid. nr (...) o pow. 21,1513 ha zabudowanej Hotelem "(....)", budynkiem magazynowym i składowiskiem zamknięć remontowych wraz z urządzeniami towarzyszącymi. Na skutek powyższego założono księgę wieczystą nr (...), w której w dziale I wpisano wówczas m.in. działkę (...), a w dziale II jako właściciela ujawniono spółkę akcyjną pod nazwą "Zespół Zbiorników Wodnych (...)" z siedzibą w N. ale prawomocnym wyrokiem z dnia 21 grudnia 2000 r. sygn. akt I.C. 438/00 Sąd Okręgowy w N. Wydział I Cywilny stwierdził nieważność ww. umowy z dnia (...) 1998 r. Rep. (...), w wyniku czego Zespół Elektrowni Wodnych (...) S.A. utracił prawo własności działki nr (...) położonej w N.

Wojewoda podniósł następnie, że na podstawie analizy treści księgi wieczystej nr (...) w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych oraz odpisu tej księgi w wersji tradycyjnej - papierowej ustalono, iż działka nr (...) stanowi własność Skarbu Państwa pozostając w trwałym zarządzie Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. W treści powyższej księgi nie zostało ujawnione jakiekolwiek prawo rzeczowe w stosunku do przedmiotowej nieruchomości przysługujące Zespołowi Elektrowni Wodnych (...) S.A.

Organ II instancji zaznaczył, że w trakcie postępowania odwoławczego od decyzji Starosty N. z dnia 12 maja 2010 r. znak: (...) wystąpiono do Starostwa N. pismem z dnia (...) 2011 r. o udzielenie informacji czy osobom trzecim, w tym Zespołowi Elektrowni Wodnych (...) S.A., przysługiwały prawa rzeczowe bądź obligacyjne (najmu, dzierżawy, użyczenia) do przedmiotowej działki oraz o przesłanie dokumentów potwierdzających powyższe ustalenia. Pismem z dnia (...) 2011 r. nr (...) Starosta N. - reprezentujący Skarb Państwa (właściciela nieruchomości) - udzielił informacji, iż nie zawierał umów najmu, dzierżawy lub użyczenia ww. nieruchomości. Organ odwoławczy wskazał również, iż wystąpił do Zespołu Elektrowni Wodnych (...) S.A. (pismem z dnia.....2009 r. nr....) z prośbą o udzielenie informacji, na jakiej podstawie spółka władała tymi nieruchomościami, jednak pismo to pozostało bez odpowiedzi. W tym miejscu Wojewoda zwrócił uwagę na pismo Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. z dnia 25 maja 2009 r. nr (...) z którego wynikało, że również ten podmiot nie zawierał żadnych umów z Zespołem Elektrowni Wodnych (...) S.A., dotyczących gruntów "Zespół Zbiorników Wodnych (...)."

Organ odwoławczy stwierdził, że Zespół Elektrowni Wodnych (...) S.A. nie legitymował się w stosunku do działki będącej przedmiotem postępowania odwoławczego żadnym tytułem prawnym oraz że nie mógł być stroną ww. postępowania dotyczącego zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Skargę na powyższą decyzję Wojewody (...) z dnia 14 października 2011 r. znak (...) złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Zespół Elektrowni Wodnych (...) S.A. z siedzibą w N.

W powyższej skardze zaskarżona została również decyzja Wojewody (...) z dnia 17 października 2011 r. znak: (...) o uchyleniu - w wyniku odwołania Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. - ww. decyzji Starosty i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania.

Strona skarżąca wyjaśniła w związku z tym, że w wyniku działania organu drugiej instancji doszło do wydania dwóch decyzji kończących sprawę i wobec tego uprawnionym było w jej ocenie wniesienie jednej skargi na działanie organu, które przejawiło się w wydaniu dwóch decyzji ostatecznych w tej samej sprawie. Zaznaczono jednak, że gdyby Sąd nie podzielił powyższego stanowiska strony skarżącej to pełnomocnik spółki wnosi o rozpoznanie skargi jako skargi na ostateczną decyzję Wojewody (...) z dnia 14 października 2011 r. znak: (...).

W skardze podniesiono:

naruszenie przepisów postępowania, które mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 104 § 2 k.p.a. w zw. art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.,

naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 136 § 3 i art. 138 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przez błędną ich wykładnię i ustalenie, iż stronami postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości są tylko podmioty, takie jak poprzedni właściciel wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobiercy, aktualny właściciel (w momencie orzekania), użytkownik wieczysty, zarządcy nieruchomości, jej użytkownik, najemca, dzierżawca, osoba korzystająca z nieruchomości na podstawie użyczenia, a więc takie podmioty, którym przysługuje tytuł prawny wynikający ze stosunków prawno-rzeczowych lub obligacyjnych, a przez to naruszenie art. 28 k.p.a. - błędną interpretację tegoż artykułu, który przyznaje przymiot strony każdej osobie w tym osobie prawnej, której interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, lub gdy żąda ona od organu czynności ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Wniesiono o uchylenie powyższych decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wskazano, że obydwie decyzje nie zostały wydane zgodnie z obowiązującym prawem zarówno procesowym, jak i materialnym, a w decyzji z dnia 14 października 2011 r. brak było orzeczenia rozstrzygającego sprawę co do istoty, zawierała ona jedynie orzeczenie stwierdzające, że skarżąca spółka nie była stroną.

Następnie strona skarżąca odnosząc się do argumentacji organu II instancji zawartej w uzasadnieniu decyzji z dnia 14 października 2011 r. wskazała, że Wojewoda wydał tę decyzję z naruszeniem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności: art. 7, art. 77, przez to, iż z urzędu, w sposób wyczerpujący nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, niezbędnego dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego pod kątem ustalenia czy postępowanie dotyczyło interesu prawnego lub obowiązku Zespołu Elektrowni Wodnych (...) S. A.

Z faktu wydania przez Wojewodę (...) w dniu 14 grudnia 1998 r. decyzji Nr (...) zatwierdzającej instrukcję gospodarki wodnej w warunkach normalnej eksploatacji dla Zespołu Zbiorników Wodnych (...) (pkt I decyzji), instrukcję gospodarki przeciwpowodziowej dla Zespołu Zbiorników Wodnych (...) (pkt II decyzji), skarżąca spółka wywiodła, iż posiada interes prawny, analogiczny jak Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w K. (dawniej Okręgowa Dyrekcja Gospodarki Wodnej w K.), którego prawo trwałego zarządu działką (...) formalnie uwidocznione było w księdze wieczystej, podczas gdy faktycznym zarządcą tej nieruchomości, jak i wszystkich innych, które zostały wskazane w statucie spółki jako przedmiot aportu, była co najmniej od 14 grudnia 1998 r. spółka Zespół Elektrowni Wodnych (...) S.A. działająca wcześniej pod firmą Zespół Zbiorników Wodnych (...) S. A. Nieruchomości te zostały spółce skarżącej wydane w posiadanie, a biorąc pod uwagę postanowienia statutu spółki, w którym zawarte było zobowiązanie Skarbu Państwa do przeniesienia prawa własności tych nieruchomości na rzecz spółki, posiadanie to należało uznać w ocenie strony skarżącej za posiadanie samoistne.

Skarżąca spółka wyraziła pogląd, iż władając nieruchomością jak właściciel, nie może mieć w przedmiotowej sprawie mniej praw od posiadacza zależnego jakim np. jest dzierżawca, któremu w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, przysługują prawa strony.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda (...) podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia 14 października 2011 r. znak: (...) wnosząc o oddalenie skargi. Organ podkreślił ponadto, że Zespół Elektrowni Wodnych (...) S.A. w N. nie miał do przedmiotowej nieruchomości żadnego tytułu prawnego wynikającego ze stosunków prawno-rzeczowych lub obligacyjnych.

Wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2012 r. WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1955/11 oddalił skargę Zespołu Elektrowni Wodnych (...) S.A. w N. na decyzję z dnia 14 października 2011 r. znak: (...) o umorzeniu postępowania odwoławczego.

W uzasadnieniu Sąd podniósł, że: "Wbrew twierdzeniom skargi ustalenia dokonane przez Wojewodę (...) w kwestii, czy odwołanie zostało wniesione przez stronę nastąpiło właśnie w decyzji kończącej sprawę - tj. decyzji z dnia 14 października 2011 r. znak: (...) o umorzeniu postępowania odwoławczego w stosunku do spółki pod nazwą Zespół Elektrowni Wodnych (...) S.A.

Organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, że do dnia rozpoznania odwołania Skarb Państwa nie przeniósł na skarżącą spółkę własności działki nr (...). Wojewoda (...) prawidłowo zatem wywiódł, że interes prawny, określony w art. 28 k.p.a., ma charakter materialnoprawny, czyli jest oparty na normach administracyjnego prawa materialnego. Zgodnie z art. 136 ust. 3 oraz art. 138 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stroną postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest z jednej strony poprzedni właściciel wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobiercy, a z drugiej aktualny, w momencie orzekania o zwrocie nieruchomości, jej właściciel oraz podmioty, którym do konkretnej nieruchomości przysługuje tytuł prawny wynikający ze stosunków prawno-rzeczowych lub obligacyjnych. Przysługujące skarżącej spółce jedynie faktyczne władztwo nad nieruchomością, nie jest tożsame z wymaganym tytułem prawnym do nieruchomości. Błędne pozostają zatem twierdzenia strony skarżącej, która wywodzi swój interes prawny do bycia stroną w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w rozumieniu wspominanego już art. 28 k.p.a. na podstawie sprawowania faktycznego zarządu ww. nieruchomością.

Podnoszony przez stronę skarżącą zarzut dotyczący jej faktycznego zarządu działką o numerze (...) nie ma znaczenia prawnego i nie nadaje jej tytułu prawnego do ww. nieruchomości. W ocenie Sądu stwierdzenie przez organ odwoławczy, iż wnoszący odwołanie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a., prawidłowo nastąpiło w drodze decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.

Zdaniem Sądu nie sposób zatem zarzucić organowi odwoławczemu naruszenia przepisów prawnych, skoro oceniając interes prawny odwołującej się spółki uwzględnił on jej sytuację faktyczną i prawną istniejącą na dzień podjęcia decyzji, stwierdzając, że stronie skarżącej nie przysługuje jakikolwiek tytuł prawny wynikający ze stosunków prawno-rzeczowych lub obligacyjnych do działki o numerze ewidencyjnym (...) położonej w N".

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 grudnia 2011 r., sprawa ze skargi na decyzję Wojewody (...) z dnia 17 października 2011 r. została wyłączona do odrębnego rozpoznania, pod sygn. akt II SA/Kr 1956/11.

Decyzja Wojewody (...) z dnia 17 października 2011 r. znak: (...) uchylająca decyzję Starosty N. z dnia 12 maja 2010 r. Nr (...) w całości i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji podjęta została wskutek rozpoznania odwołania złożonego przez Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w K. W uzasadnieniu organ stwierdził, że postępowanie zostało przeprowadzone wadliwie, m.in. bez uwzględnienia podziału działki nr (...) z dnia 22 października 2009 r.

Odnośnie skargi od decyzji Wojewody (...) z dnia 17 października 2011 r., organ odwoławczy, w odpowiedzi na skargę, stwierdził, że kwestie podnoszone w skardze - w stosunku do strony skarżącej - zostały rozstrzygnięte decyzją z dnia 14 października 2011 r. znak: (...) o umorzeniu postępowania odwoławczego.

Prokurator Prokuratury Rejonowej (...) pozostawiła sprawę do uznania Sądu, nie zajmując stanowiska.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Mając powyższe na uwadze oraz przedstawione wyżej stanowisko organu odwoławczego co do braku posiadania statusu strony przez Zespół Elektrowni Wodnych (...) S.A. w N., które poddane zostało kontroli sądowoadministracyjnej, stwierdzić należy, że stronie skarżącej nie przysługuje legitymacja skargowa w przedmiotowej sprawie. Skoro ustalono bowiem, że skarżącej spółce nie przysługuje status strony w postępowaniu o zwrot przedmiotowej nieruchomości i w związku z tym nie mogła skutecznie wnieść odwołania (jej odwołania nie rozpoznano, ale umorzono postępowanie wskutek jego wniesienia), to tym bardziej nie mogła ona skutecznie złożyć skargi na decyzję, jaka zapadła wskutek wniesienia odwołania przez stronę postępowania - Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w K.

Nie jest zasadne stanowisko, że w sprawie o zwrot nieruchomości Wojewoda (...) wydał dwie sprzeczne ze sobą decyzje kończące sprawę. Jedną bowiem decyzją rozstrzygnął jedynie o statusie strony skarżącej jako odwołującej się, a związku z tym o dopuszczalności wniesionego przez nią odwołania, a druga decyzja - decyzja z 17 października 2011 r. zapadła wskutek rozpoznania odwołania jednej ze stron postępowania i tylko strony mogły ją skutecznie zaskarżyć do sądu administracyjnego.

Wg art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, a zgodnie z art. 136 ust. 3 oraz art. 138 ustawy o gospodarce nieruchomościami stroną postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest z jednej strony poprzedni właściciel wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobiercy, a z drugiej aktualny, w momencie orzekania o zwrocie nieruchomości, jej właściciel oraz podmioty, którym do konkretnej nieruchomości przysługuje tytuł prawny wynikający ze stosunków prawno - rzeczowych lub obligacyjnych.

Wobec powyższego - ze względu na brak legitymacji strony skarżącej do zaskarżenia decyzji Wojewody (...) z dnia 17 października 2011 r. znak: (...) uchylającej decyzję Starosty N. z dnia 12 maja 2010 r. Nr (...) w całości i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji - orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.