Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1145788

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 29 lutego 2012 r.
II SA/Kr 1152/11

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Rynczak.

Sędziowie WSA: Renata Czeluśniak (spr.), Krystyna Daniel.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lutego 2012 r. sprawy ze skargi S. G. i T. Z. na decyzję Wojewody (...) z dnia 5 maja 2011 r., nr (...) w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją nr (...) z dnia 9 grudnia 2010 r. Prezydent Miasta K. na podstawie art. 4 pkt 9b, art. 136 ust. 3, art. 142 ust. 1 oraz art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.), art. 104 k.p.a. orzekł o odmowie zwrotu części działek ewidencyjnych nr (...) i nr (...) jedn. ewid. (...), w granicach wywłaszczonej części o pow. 2185 m2 z parceli I. kat. (...), obj. LWH (...) na rzecz spadkobierców J.M.: T.Z., S.G., i innych, oraz na rzecz J.M. oraz A.C.

W uzasadnieniu podniesiono, że w dniu 10 marca 1991 r. do byłego Urzędu Rejonowego w K. wpłynął wniosek S.G. i J.Z. o zwrot części o pow. 2304 m2 z parceli I. kat. (...) b. gm. kat. (...), wywłaszczoną pod budowę zakładu produkcyjnego i internatu dla niewidomych. Ustalono, że wywłaszczenia części parceli I. kat. (...) (przejęta część: I. kat. (...) o pow. 2185 m2) wraz z sąsiednimi parcelami dokonano decyzją Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 4 kwietnia 1957 r., znak (...). Decyzją z dnia 26 lipca 1957 r. orzeczenie powyższe zostało sprostowane w zakresie powierzchni wywłaszczanych części parcel w ten sposób, że jako przeznaczoną do wywłaszczenia wskazano parcelę I. kat. (...) o pow. 2304 m2, przy czym decyzją z dnia 21 maja 2010 r. Minister Infrastruktury stwierdził nieważność tego ostatniego orzeczenia. Ustalono, że w chwili wywłaszczenia parcela I. kat. (...) stanowiła własność J.M. w całości. Na podstawie badania dokumentacji geodezyjnej ustalono, że wywłaszczonej parceli odpowiadają ww. działki ewidencyjne, w księdze wieczystej nr (...) w dziale I znajduje się obecnie działka nr (...), natomiast jej dalszy podział nie został ujawniony, zaś w dziale II jako właściciel figuruje (...) Spółdzielnia (...). Organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie powstały wątpliwości co do podmiotu, na rzecz którego zostało dokonane wywłaszczenie. Jak wskazuje bowiem treść decyzji przechowywana w aktach wywłaszczeniowych, orzeczono o wywłaszczeniu "na rzecz Państwa - na cele (...) Spółdzielni (...) w K. ul. (...), zaś na egzemplarzu decyzji znajdującym się przy księdze wieczystej nr (...), będącym podstawą wpisu w dziale II księgi wieczystej, słowa: "Państwa - na cele", zostały wykreślone. W dniu 18 grudnia 1958 r., na podstawie wniosku z dnia 30 grudnia 1957 r., (...) w księdze wieczystej KW (...), gdzie wywłaszczona nieruchomość została przeniesiona, ujawniono jako właściciela (...) Spółdzielnię Niewidomych, nie zaś Skarb Państwa. Podniesiono, że - jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego dla (...) z dnia 14 maja 1991 r. o sygn. (...) - (...) Spółdzielnia (...) w K. zmieniła nazwę na (...) Spółdzielnię (...) w K.

W związku z rozbieżnością między treścią decyzji wywłaszczeniowych przechowywanych w aktach wywłaszczeniowych oraz w księdze wieczystej, pismem z dnia 30 grudnia 2009 r. organ prowadzący postępowanie zwrócił się z prośbą do Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa o wytoczenie powództwa w sprawie uzgodnienia treści księgi wieczystej nr (...), poprzez ujawnienie prawa własności na rzecz Skarbu Państwa. W odpowiedzi na powyższą prośbę Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa wyraziła, w piśmie z dnia 25 maja 2010 r., stanowisko negatywne oraz zwróciła się o dodatkowe wyjaśnienia i zbadanie akt wywłaszczeniowych. Po przekazaniu żądanych informacji uzyskano ponowne stanowisko w piśmie z dnia 21 lipca 2010 r., wskazujące, iż w ocenie Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa w dalszym ciągu brak jest podstaw do wytoczenia powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej, bowiem nieruchomość objęta żądaniem została wywłaszczona na rzecz (...) Spółdzielni (...) (obecnie Spółdzielnia....). Prokuratoria Generalna w swoim stanowisku podkreśliła, że przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31) przewidywały możliwość wywłaszczenia na rzecz spółdzielni, jeśli realizowała ona narodowe plany gospodarcze. Ponadto wywłaszczenie zostało dokonane z inicjatywy (...) Spółdzielni (...).

W odpowiedzi na żądanie S.G. i T.Z. (pismo z dnia 29 września 2010 r., data wpływu 6 października 2010 r.) o wystąpienie przez Prezydenta Miasta K. do sądu powszechnego o uzgodnienie treści księgi wieczystej podniesiono, że z uwagi na treść przepisów ustawy o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, która przewiduje wyłączne zastępstwo procesowe tego organu w sprawach o wartości przedmiotu sporu przekraczających 1.000.000 zł, wystąpienie takie nie jest możliwe, o czym poinformowano strony postępowania pismem z dnia 15 listopada 2010 r.

Ponadto podniesiono, że w sprawach o zwrot wywłaszczonej nieruchomości podstawą rozpatrzenia wniosku o zwrot jest art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, że z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości może wystąpić poprzedni właściciel lub jego spadkobierca, jeżeli, stosownie do art. 137 cytowanej ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Poprzednim właścicielem, stosownie do art. 4 pkt 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jest osoba, która została pozbawiona prawa własności nieruchomości wskutek jej wywłaszczenia albo przejęcia na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego na podstawie innych tytułów. Przedmiotowy zakres nieruchomości podlegających zwrotowi został rozszerzony na podstawie art. 216 ustawy. Wedle treści wspomnianego art. 216 ust. 2 cyt. ustawy: "Przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie: (...) 2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 3); (...)". Z powyższego zapisu wynika, iż nieruchomości przejęte - podobnie jak objęta wnioskiem część parceli I. kat. (...) - w oparciu o ww. dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. podlegają zwrotowi tylko wówczas, jeśli wywłaszczenia dokonano na rzecz Skarbu Państwa. W przedmiotowej sprawie tymczasem przejęcie własności nieruchomości nastąpiło na rzecz (...) Spółdzielni (...). Pewne wątpliwości budzi rozbieżność między treścią różnych egzemplarzy decyzji wywłaszczeniowej - przechowywanych w aktach wywłaszczeniowych i w księdze wieczystej. Za stanowiskiem wskazującym spółdzielnię, jako podmiot na rzecz którego doszło do wywłaszczenia przemawia jednak fakt, iż postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte zostało na jej potrzeby i na jej wniosek. Równocześnie należy wykluczyć, aby spółdzielnia miała być inicjatorem wywłaszczenia na rzecz innego podmiotu, tj. Skarbu Państwa. Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. dopuszczał wywłaszczenie na rzecz innych podmiotów niż Skarb Państwa, jeśli realizowały one narodowe plany gospodarcze. Ponadto podkreślono, iż na podstawie art. 365 § 1 k.p.a. organy administracji związane są co do zasady wyrokami sądów, do której to kategorii należą także wpisy w księdze wieczystej. Organ administracji nie może zatem czynić ustaleń sprzecznych z tego rodzaju orzeczeniami władzy sądowniczej. W przedmiotowej sprawie daje to kolejny asumpt do przyjęcia interpretacji, w myśl której podmiotem, który nabył prawo własności przedmiotowej nieruchomości w drodze wywłaszczenia jest spółdzielnia, skoro w miejsce poprzednich właścicieli ujawniono w księdze wieczystej bezpośrednio (...) Spółdzielnię (...). Tym samym, skoro w przedmiotowej sprawie wywłaszczenie zostało dokonane na rzecz spółdzielni, przepisy o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości tj. art. 136 ust. 3 i nast. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, nie znajdują zastosowania. Oznacza to, że objęta wnioskiem nieruchomość nie podlega zwrotowi.

W odwołaniu S.G. i T.Z. wnieśli o uchylenie ww. decyzji Prezydenta Miasta K. i zobowiązanie Prezydenta Miasta K. do wydania pozytywnej decyzji w sprawie zwrotu ww. nieruchomości na rzecz spadkobierców wywłaszczonego właściciela J.M.

W uzasadnieniu podnieśli, że zarówno oryginalne orzeczenie wywłaszczeniowe, jak i inne dokumenty związane z procesem wywłaszczania, świadczą o tym, że wywłaszczenia nieruchomości dokonano na rzecz Państwa, a nie na spółdzielni. W aktach wywłaszczeniowych znajdują się dwa identyczne egzemplarze orzeczenia stanowiące o wywłaszczeniu na rzecz Państwa. Orzeczenie, stanowiące o wywłaszczeniu na rzecz Państwa zostało podane do wiadomości osobom wywłaszczanym, wniesione przez nich odwołanie zostało odrzucone, a decyzja wywłaszczeniowa z 4 kwietnia 1957 r. została utrzymana w mocy decyzją Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej z dnia (...).12.1957 r., czyli ostateczna decyzja dotyczy wywłaszczenia na rzecz Państwa. Powodem negatywnej decyzji Prezydenta Miasta K. jest wpis w księdze wieczystej nr (...) ww. nieruchomości na rzecz Spółdzielni (...). Jako podstawę wpisu ww. nieruchomości na rzecz Spółdzielni (...), dołączono zmieniony egzemplarz decyzji wywłaszczeniowej, na którym słowa: " Państwa - na cele " zostały wykreślone. Ta "modyfikacja" decyzji wywłaszczeniowej, opieczętowana pieczęcią Prezydium Rady Narodowej Miasta K., podpisana nieczytelnie przez nieznaną osobę nosi datę (...).12.1957 r. W odpowiedzi na prośbę Urzędu Miasta K., o zgodę na wytoczenie powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej ze stanem prawnym, Prokuratoria Generalna stwierdziła, że brak jest podstaw do złożenia takiego pozwu, ponieważ nie jest oczywistą kwestia, że wywłaszczenie nastąpiło na rzecz Państwa. Argumenty Prokuratorii Generalnej, przedstawione w pismach z dnia 25 maja 2010 r. oraz z dnia 21 lipca 2010 r., skierowanych do Dyrektora Wydziału Skarbu Miasta K., są następujące: 1. Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r., na podstawie którego dokonano wywłaszczenia nie wyłączał możliwości nabycia prawa własności wywłaszczanej nieruchomości przez (...) Spółdzielnię (...), 2. Postępowanie wywłaszczeniowe zostało zainicjowane przez (...) Spółdzielnię Niewidomych, a we wniosku napisano, że nabycie nieruchomości ma nastąpić w trybie art. 8 dekretu, względnie w drodze wywłaszczenia na rzecz (...) Spółdzielni Niewidomych, 3. W postanowieniu Prezydium Rady Narodowej Miasta K. z dnia 26 lipca 1962 r. wydanego w celu poprawienia "pomyłek" w powierzchniach wywłaszczanych orzeczeniem z dnia 4 kwietnia 1957 r. napisano, że wywłaszczenia dokonano na rzecz (...) Spółdzielni (...).

W ocenie odwołujących, argumenty te nie mogą świadczyć o wywłaszczeniu na rzecz (...) Spółdzielni (...) bowiem ani potencjalna możliwość nabycia prawa własności wywłaszczanej nieruchomości przez (...) Spółdzielnię (...) na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., ani fakt zainicjowania postępowania wywłaszczeniowego przez ww. spółdzielnię nie może być dowodem na to, że wywłaszczenia dokonano na rzecz spółdzielni. Również powoływanie się Prokuratorii Generalnej na sformułowanie zawarte w sprostowaniu orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia 26 lipca 1962 r., wydanego w celu poprawienia "pomyłek" w powierzchniach wywłaszczanych orzeczeniem z dnia 4 kwietnia 1957 r. nie znajduje uzasadnienia, jako, że postanowienie to zostało unieważnione. Żaden urzędowy dokument (oprócz "zmodyfikowanego" egzemplarza orzeczenia wywłaszczeniowego, dołączonego do ksiąg wieczystych) nie stanowi o wywłaszczeniu na rzecz (...) Spółdzielni (...). Podali, że następujące fakty i dokumenty świadczą natomiast o tym, że wywłaszczenia dokonano na rzecz Państwa:1.Zawiadomienie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego z dn. 31 stycznia 1957 r., mówi o wywłaszczeniu na rzecz Państwa; 2. Oryginalne, znajdujące się w aktach wywłaszczeniowych, (dwa) egzemplarze orzeczenia wywłaszczeniowego Prezydium Rady Narodowej Miasta K. z dn. (...).1957 r. stanowią o wywłaszczeniu " na rzecz Państwa - na cele (...) Spółdzielni Niewidomych w K.... "; 3. Ww. orzeczenie wywłaszczeniowe, stanowiące o wywłaszczeniu " na rzecz Państwa - na cele (...) Spółdzielni Niewidomych w K...." (bo przed zrobieniem "poprawki") zostało podane do wiadomości osobom wywłaszczanym, a po odwołaniu utrzymane w mocy decyzją Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej z dn. 20 grudnia 1957 r.; 4.Orzeczenie o przyznaniu nieruchomości zamiennej z dn. 11 czerwca 1957 r., mówi o wywłaszczeniu " na rzecz Państwa - na cele (...) Spółdzielni (...) w K...."; 5.Ww. orzeczenie o przyznaniu nieruchomości zamiennej zostało podane do wiadomości osobom wywłaszczanym, a po odwołaniu utrzymane w mocy decyzją Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej; 6.Fakt wywłaszczenia ww. nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa został stwierdzony przez Ministra Infrastruktury np. na str. 2, 4 i 14 w decyzji Ministra Infrastruktury z dn. 21 maja 2010 r.

Ponadto skarżący podnieśli, że:

1.

nie mogą istnieć dwa różniące się urzędowe dokumenty, o tym samym numerze i dotyczące tej samej sprawy;

2.

zmiana, dokonana w treści egzemplarza orzeczenia wywłaszczeniowego, dołączonego do Ksiąg Wieczystych została dokonana po ponad 7 miesiącach od daty wydania orzeczenia wywłaszczeniowego, na długo po podaniu do wiadomości jego treści osobom wywłaszczonym, i po zakończeniu procedury odwoławczej. Żadna z wywłaszczonych osób nie została o tej zmianie poinformowana. Nawet poprawienie drobnej, pisarskiej omyłki w urzędowym dokumencie wymaga wydania postanowienia i poinformowania o tym stron, a zmian istotnych organ dokonuje decyzją. Jak podkreślono w piśmie Urzędu Miasta K. z dn. 29 czerwca 2010 r. (...), skierowanym do Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, "zmiana taka nie odpowiada obowiązującym wówczas wymogom formalnym; przepisy ustawy z dnia 14.06. 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 30, poz. 168) miały w tym zakresie podobny kształt do obecnie obowiązujących."

Decyzją z dnia 5 maja 2011 r. na podstawie art. 9a ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603, z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - po rozpatrzeniu odwołania S.G. i T.Z., działających w imieniu własnym oraz reprezentujących inne wymienione w decyzji osoby, Wojewoda (...) utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta K.

W uzasadnieniu podniósł, że właścicielem wywłaszczonej nieruchomości J.M. którego następcami prawnymi, na podstawie załączonych do akt sprawy prawomocnych postanowień spadkowych: T.Z. i inni...., Wywłaszczona parcela I. kat. (...) b. gm. kat. (...) stanowi obecnie część działek ewidencyjnych o numerach: (...) i (...) obr. (...) jedn. ewid. (...). W księdze wieczystej (...), w dziale II jako właściciel działki nr (...) (nie ujawniono podziału na działki nr (...) i nr (....]) figuruje (...) Spółdzielnia (...), dawniej (...) Spółdzielnia (...) w K.

Wojewoda stwierdził, że nieruchomość oznaczona jako parcela I. kat. (...) Lwh (...) b. gm. kat. (...) została wywłaszczona orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. K., na podstawie art. 1, 10 i 21 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Zgodnie z art. 2 powyższego dekretu " Prawo przejmowania, nabywania, zbywania i przekazywania nieruchomości w trybie niniejszego dekretu służy wykonawcom narodowych planów gospodarczych, a w tym m.in. spółdzielniom".

Zdaniem organu odwoławczego, z treści tego przepisu, wynika, że katalog podmiotów, na rzecz których możliwe było wywłaszczenie nieruchomości na podstawie przepisów dekretu z 26 kwietnia 1949 r. był wyjątkowo szeroki i co istotne, w analizowanej sprawie, pozwalał na dokonanie wywłaszczenia również na rzecz spółdzielni, jako "wykonawcy narodowych planów gospodarczych", co niejako, dodatkowo, znajdowało potwierdzenie w obowiązującym wówczas systemie gospodarki planowej. Wojewoda (...) stwierdził, iż stanowisko organu I instancji, w świetle którego orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. K. z 4 kwietnia 1957 r. dokonano wywłaszczenia m.in. parceli I. kat. (...) b. gm. kat. (...), na rzecz (...) Spółdzielni Niewidomych w K. (a nie na rzecz Państwa), jest słuszne i poparte prawidłową analizą dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. Uznał, że wniosek o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego z 3 stycznia 1957 r. skierowany do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. pochodził od (...) Spółdzielni (...) w K. i jak wynika z jego treści, to właśnie (...) Spółdzielnia (...) pozyskała zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 29 października 1956 r., pozwalające tejże spółdzielni jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych na nabycie pod budowę ośrodka produkcyjnego i internatu dla (...) wskazanych nieruchomości ("Nabycie powyższych nieruchomości polegać będzie na odstąpieniu prawa własności tych nieruchomości przez dotychczasowych właścicieli w trybie art. 8 cytowanego wyżej dekretu względnie w drodze wywłaszczenia na rzecz (...) Spółdzielni (...) w K., która na terenie tych nieruchomości zgodnie z planami ma wybudować ośrodek produkcyjny i internat dla (...)"). Również z zawiadomienia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej z 31 stycznia 1957 r. wynika, iż postępowanie zostało wszczęte na wniosek (...) Spółdzielni (...) w K. w celu odjęcia prawa własności dotychczasowym właścicielom wymienionych w zawiadomieniu nieruchomości. Wojewoda zwrócił ponadto uwagę na treść uzasadnienia orzeczenia o wywłaszczeniu z 4 kwietnia 1957 r., w którym wskazano: "Ponieważ starania (...) Spółdzielni (...) o nabycie (...) nieruchomości w drodze dobrowolnej umowy kupna względnie zamiany nie dały rezultatu, należało stosownie do złożonego wniosku wywłaszczeniowego orzec wywłaszczenie nieruchomości". Stwierdził, że niezasadnym byłoby zatem uznanie, iż spółdzielnia była jedynie inicjatorem wywłaszczenia nieruchomości na rzecz innego podmiotu. Organ odwoławczy podzielił pogląd Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, iż "Egzemplarz orzeczenia znajdujący się przy księdze wieczystej nr k.r. (...), na podstawie którego dokonano wpisu w dziale II księgi, w którym słowa "Państwa - na cele" zostały wykreślone, był przedmiotem badania zanim stał się podstawą wpisu ("tak zmieniony egzemplarz decyzji nie stałby się podstawą wpisu w księdze wieczystej, w przypadku gdyby adnotacja na nim budziła jakiekolwiek wątpliwości"). Skoro zatem w miejsce poprzednich właścicieli wywłaszczonej części parceli I. kat. (...) b. gm. kat. (...) ujawniono w księdze wieczystej (...) Spółdzielnię (...) (obecnie (...) Spółdzielnia (...)"), to właśnie ta spółdzielnia jest podmiotem, na rzecz którego dokonano wywłaszczenia. Ponadto organ podkreślił, iż zgodnie z art. 628 8 § 6 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.):" W postępowaniu wieczystoksięgowym wpis w księdze wieczystej jest orzeczeniem (...)", a "Prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby (art. 365 § 1 k.p.c.). Skoro zatem w przedmiotowej sprawie wywłaszczenia dokonano na rzecz (...) Spółdzielni (...) w K., zdaniem Wojewody, prawidłowo orzekł organ I instancji o odmowie zwrotu części ww. działek oraz słusznie orzekł w pkt 2 zaskarżonej decyzji o odmowie części ww. działek na rzecz J.M. oraz A.C. bowiem nie są oni następcami prawnymi J.M. - właściciela wywłaszczonej części parceli.

W skardze do WSA w Krakowie S.G. i T.Z. wnieśli o uchylenie decyzji organu I i II instancji, zarzucając organom błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie ustalenia podmiotu, na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie ww. nieruchomości.

Wojewoda (...) wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Zgodnie z treścią art. 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W wyniku dokonanej przez Sąd oceny postępowania prowadzonego w przedmiotowej sprawie należy stwierdzić, że skarga jest nieuzasadniona.

Z treści art. 216 ust. 2 ugn wynika, iż nieruchomości przejęte na podstawie przepisów dekretu z 26 kwietnia 1949 r. podlegają zwrotowi tylko wówczas, jeśli wywłaszczenia dokonano na rzecz Skarbu Państwa. Podstawową, sporną kwestią, determinującą dalszy przebieg postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, było zatem ustalenie, czy nieruchomość, objęta wnioskiem o zwrot, została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa, czy na rzecz spółdzielni.

Sąd uznał, że organy administracyjne zarówno I instancji, jak i II instancji, dokonały szczegółowej analizy zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów w celu dokładnego wyjaśnienia, na czyją rzecz dokonano wywłaszczenia parceli I. kat. (...) b. gm. kat. (...), dokładnie podając, w jaki sposób, rozstrzygnęły wątpliwości, jakie w związku z tym powstały. Wątpliwości te wyniknęły z treści orzeczenia o wywłaszczeniu Prezydium Rady Narodowej m. K. z 4 kwietnia 1957 r. nr (...) - w egzemplarzu orzeczenia wywłaszczeniowego, przechowywanego w archiwalnych aktach wywłaszczeniowych, orzeczono o wywłaszczeniu "na rzecz Państwa - na cele (...) Spółdzielni (...) w K. ul. (...)", zaś w orzeczeniu znajdującym się przy księdze wieczystej nr (...) i będącym podstawą wpisu w dziale II księgi wieczystej, figuruje wpis "na rzecz (...) Spółdzielni (...) w K. ul. (...)". Słowa "Państwa - na cele" zostały wykreślone, a zmiana ta została oznaczona datą, zaparafowana i potwierdzona przybiciem pieczęci Prezydium Rady Narodowej w m. K.

Sąd podziela w tym zakresie stanowisko zajęte przez organy wskazujące (...) Spółdzielnię Niewidomych jako podmiot, na rzecz którego doszło do wywłaszczenia m.in. część parceli I. kat. (...) b. gm. kat. (...).

Dla uznania powyższego stanowiska za prawidłowe, decydujące znaczenie, zdaniem Sądu, mają nie przepisy aktu prawnego stanowiącego podstawę prawną wywłaszczenia dopuszczające wówczas jeszcze możliwość wywłaszczenia nie jedynie na rzecz Skarbu Państwa, ale m.in. na rzecz spółdzielni, nie treść i cel wniosku wszczynającego postępowanie wywłaszczeniowe, czy poszczególne zapisy w dokumentach podjętych w jego trakcie (które, jak wynika z ww. opisu stanu faktycznego i argumentów, przytoczonych przez skarżących i organy, wskazują, raz na Skarb Państwa, a innym razem na spółdzielnię, jako podmiot na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie), ale treść decyzji wywłaszczeniowej, która stała się podstawą wpisu do księgi wieczystej oraz treść tego wpisu.

Zgodnie z orzeczeniem o wywłaszczeniu Prezydium Rady Narodowej m. K. z 4 kwietnia 1957 r. nr (...) znajdującym się przy księdze wieczystej nr (...) i będącym podstawą wpisu w dziale II księgi wieczystej orzeczono o wywłaszczeniu "na rzecz (...) Spółdzielni (...) w K. ul. (...)", przy czym, Sąd nie jest władny, w nin. postępowaniu, badać zgodności z prawem dokonanej zmiany pierwotnej treści orzeczenia, polegającej na skreśleniu słów "Państwa - na cele". Podkreślić natomiast należy, za organami, że zmiana ta została oznaczona datą, zaparafowana i potwierdzona pieczęcią Prezydium Rady Narodowej w m. K. (k. 21 akt adm. I inst.). Ten "zmodyfikowany", czy też "poprawiony", jak określają skarżący, egzemplarz orzeczenia jest dokumentem urzędowym i to dokumentem nie zakwestionowanym przez sąd wieczystoksięgowy, który uznał go za podstawę, zgodnego z nim wpisu do księgi wieczystej nr (...) tj. wpisu jako właściciela (...) Spółdzielni (...), na podstawie wniosku z dnia 30 grudnia 1957 r. Można jedynie dodać, że przepis art. 11 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu... stanowił, że w postępowaniu, prowadzonym na jego podstawie, stosuje się przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. R. P. z 1928 r. Nr 36, poz. 341 z późn. zm.), a nie przepisy k.p.a. Ponadto, zgodnie z art. 40 ust. 1 ww. dekretu podstawą do ujawniania praw w księdze wieczystej stanowiło orzeczenie o wywłaszczeniu przenoszące prawo własności nieruchomości na rzecz wywłaszczającego z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie.

Jak słusznie wskazał organ odwoławczy wpis w księdze wieczystej stanowi orzeczenie, które zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c., wiąże wszystkie organy państwowe, w tym organy administracyjne. W świetle powyższego, dokonując wpisu prawa własności na rzecz spółdzielni, na podstawie ww. egzemplarza orzeczenia o wywłaszczeniu, sąd wieczystoksięgowy ustalił w sposób wiążący erga omnes, właściciela ww. nieruchomości (od 1957 r. jest nim (...) Spółdzielnia (...) w K.).

Organy administracyjne, ustalając podmiot, na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie, prawidłowo uwzględniły stan prawny nieruchomości na podstawie wpisów w księdze wieczystej.

Wobec ustalenia, że wywłaszczenie nieruchomości nie nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa, zasadnie organy uznały brak podstaw do jej zwrotu.

Orzeczono zatem jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.)

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.