Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2056507

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 5 kwietnia 2016 r.
II SA/Kr 109/16
Obowiązek skutkujący umorzeniem postępowania egzekucyjnego.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Łomnicka.

Sędziowie WSA: Renata Czeluśniak, Mariusz Kotulski (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi J. H. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego (...) z dnia 9 listopada 2015 r., znak (...) w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego skargę oddala.

Uzasadnienie faktyczne

Przedmiotem rozpoznania w niniejszym postępowaniu jest skarga J. H. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego znak (...) z 21 grudnia 2015 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie sprawy:

Starosta w S. (zwany dalej: Starostą, organ I instancji) wszczął postępowanie egzekucyjne wobec J. H. (zwanego dalej: skarżącym) na podstawie tytułu wykonawczego nr (...) przekazanego wraz z postanowieniem znak (...) z dnia 8 czerwca 2015 r. polegającego na wydaniu nieruchomości oznaczonych jako działki ewidencyjne: nr (...) oraz nr (...), obręb i jednostka ewidencyjna - (...), pod rygorem zastosowania środka egzekucyjnego w postaci: odebrania nieruchomości. Zobowiązany tj. pan J. H. w dniu 3 lipca 2015 r. wniósł o uchylenie ww. tytułu wykonawczego z uwagi na fakt braku spełnienia warunku, o którym mowa w art. 27 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity, Dz. U. 2014.1619 z późn. zm.), tj. braku wymagalności obowiązku i jednocześnie wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie przepisu art. 59 § 1 pkt 9 ww. ustawy. W swoim uzasadnieniu podniósł, że decyzja Starosty nr (...) z dnia 19 lipca 2013 r. znak: (...) o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn.: rozbudowa i przebudowa drogi gminnej klasy D ((...)) długości 98 m w (...)", z której wynika wspomniany wyżej obowiązek, nie jest ostateczna w świetle wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (sygn. akt II SA/Kr 537/15) z dnia 16 czerwca 2015 r. orzekającego o uchyleniu postanowienia Wojewody stwierdzającego, że odwołanie od ww. decyzji wniesione zostało po terminie.

W postanowieniu Starosty z dnia 11 września 2015 r. znak: (...) organ odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego i uchylenia tytułu wykonawczego. W uzasadnieniu Starosta wypunktował przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity, Dz. U. 2014.1619 z późn. zm.), zgodnie z którymi postępowanie egzekucyjne umarza się: jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub, gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Analizując powyższe, organ nie znalazł podstaw do umorzenia postępowania. Żaden bowiem z przywołanych przypadków zdaniem Starosty, nie zachodzi w przedmiotowej sprawie. Decyzją nr (...) z dnia 19 lipca 2013 r. znak: (...) Starosta udzielił zezwolenia na realizację inwestycji drogowej pn.: "rozbudowa i przebudowa drogi gminnej klasy D ((...)) długości 98 m w (...)". W dniu 26 sierpnia 2013 r. stała się ona ostateczna. Decyzji został nadany wyrok natychmiastowej wykonalności. Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sygn. akt II SA/Kr 537/15 z dnia 16 czerwca 2015 r. uchylone zostało postanowienie Wojewody, stwierdzające że odwołanie od ww. decyzji wniesione zostało po terminie, jednakże tut. Urząd stoi na stanowisku, że decyzja nadal jest ostateczna. Postanowienie Wojewody nr (...) z dnia 29 stycznia 2014 r. o wstrzymaniu z urzędu wykonania tej decyzji zostało uchylone przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju postanowieniem z dnia 13 czerwca 2014 r., a złożona skarga na postanowienie o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności została oddalona prawomocnie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku II OSK 1718/14 z dnia 4 marca 2015 r. W związku z powyższym inwestor realizuje roboty budowlane objęte ww. decyzją. Nie może więc być mowy o braku wymagalności obowiązku wynikającego z ww. decyzji. Zdaniem organu, nieuzasadnione jest również zakwestionowanie tytułu wykonawczego wystawionego do egzekucji wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym. Artykuł 27 § 1 wspomnianej wyżej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wymienia enumeratywnie zawartość tytułu wykonawczego. Tytuł wykonawczy nr (...) wystawiony przez tut. Organ spełnia wymagania ww. przepisu. Wystawiony został zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz. U. 2014.650) tj. wzór tytułu wykonawczego stosowanego w egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym i organ nie znalazł podstaw do jego uchylenia.

Na postanowienie Starosty z dnia 11 września 2015 r. znak: (...) w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, pismem z dnia 30 września 2015 r. pan J. H. wniósł zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w którym zarzucił organowi nieuwzględnienie argumentów skarżącego odnośnie istnienia przesłanek do uchylenia tytułu wykonawczego z dnia 8 czerwca 2015 r. z uwagi na brak spełnienia warunku, o którym mowa w art. 27 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tj. brak wymagalności obowiązku oraz nieuwzględnienie uzasadnionego żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego w trybie przepisu art. 59 § 1, pkt 9 Ustawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu zażalenia i zapoznaniu się z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy, postanowieniem z dnia 9 listopada 2015 r. znak: (...) uchyliło zaskarżone postanowienie w całości i odmówiło umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr (...). Wg stanowiska Kolegium w rozpatrywanym przypadku bez znaczenia prawnego pozostaje ewentualny brak waloru ostateczności decyzji Starosty z dnia 19 lipca 2013 r. nr (...) znak (...). SKO wyjaśnia, że Starosta postanowieniem z dnia 15 listopada 2013 r. nadał ww. decyzji rygor natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 17 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 687) oraz art. 108 § 1 i 2 k.p.a. Postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności było przedmiotem kontroli sądowej, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 marca 2015 r. sygn. akt II OSK 1718/14 oddalił skargę Wojewody i stwierdził, że postanowienie Starosty z dnia 15 listopada 2013 r. w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji nr (...) znak (...) jest prawidłowe i wywołuje skutki prawne. Sąd wyjaśnił, że rygor natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 17 ust. 1 specustawy drogowej można nadać decyzji nieostatecznej oraz decyzji o zwolnieniu na realizację inwestycji drogowej, która wprawdzie uzyskała przymiot ostateczności, lecz - z uwagi na termin określony w art. 16 ust. 2 specustawy drogowej - nie może być jeszcze wykonana.

Ponadto SKO wskazuje, że decyzja Starosty z dnia 19 lipca 2013 r. nr (...) znak (...) o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nie została uchylona i obecnie znajduje się w obrocie prawnym. Z informacji Wojewody wynika bowiem, że postępowanie w sprawie odwołania Pana J. H. od ww. decyzji, prowadzone po wyroku WSA w Krakowie z dnia 16 czerwca 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 537/15, nie zostało jeszcze zakończone przez Wojewodę i w sprawie nie zapadło żadne rozstrzygnięcie.

W związku z powyższymi okolicznościami faktycznymi SKO stwierdził, iż w rozpoznawanym przypadku brak jest podstaw do zakwestionowania wymagalności obowiązku nałożonego decyzją Starosty z dnia 19 lipca 2013 r. Nr (...) znak (...). Konsekwencją nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji Nr (...) znak (...) jest to, że przedmiotowa decyzja jest obecnie wykonalna i wywołuje skutki prawne już od chwili nadania rygoru natychmiastowej wykonalności. Decyzja opatrzona taką klauzulą stanowi tytuł egzekucyjny. W tej sytuacja konieczne jest przyjęcie, iż ustalony w decyzji nr (...) znak (...) obowiązek wydania nieruchomości obejmującej działki nr (...) oraz nr (...) jest wymagalny od daty wydania postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności. Tym samym Kolegium przyjęło, iż również tytuł wykonawczy nr (...) mógł zostać wystawiony w oparciu o ww. decyzję.

Skargę do sądu administracyjnego na powyższe postanowienie złożył skarżący, podnosząc, iż organ odwoławczy naruszył zasady ochrony prawa własności i uprawnień obywatelskich do właściwego rozpatrzenia sprawy, zawartych między innymi w art. 2 i art. 31 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz Europejskim Kodeksie Dobrej Administracji poprzez sankcjonowanie podejmowanych działań egzekucyjnych pomimo braku rozstrzygnięcia ostateczności aktu administracyjnego, stanowiącego źródło tytułu egzekucyjnego. Skarżący wskazał również na naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Zdaniem Skarżącego Kolegium nie uwzględniło jego argumentów o braku wymagalności obowiązku. Skarżący zarzucił również naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 i 9 Ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez Sąd przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Mając na uwadze powołane przepisy Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, wydane zostało zgodnie z obowiązującymi w przedmiotowej materii przepisami prawa materialnego (u.p.e.a.) oraz przepisami procedury.

W pierwszej kolejności podać należy, że istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja ta ma na celu zakończenie tego postępowania, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza, że nie jest realizowany jego cel. W literaturze wskazuje się, iż umorzenie wiąże się z trwałymi przeszkodami uniemożliwiającymi dalsze jego prowadzenie (por.: P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, Warszawa 2008, s.203). Przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego mogą pojawić się zarówno w trakcie postępowania egzekucyjnego, jak i jeszcze przed jego wszczęciem. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić na wniosek wierzyciela, z urzędu, a także na skutek inicjatywy zobowiązanego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może być zarówno obligatoryjne jak i fakultatywne. W pierwszym przypadku wystąpienie określonych w ustawie okoliczności rodzi obowiązek umorzenia postępowania, w drugim zaś, zaistnienie przesłanek wskazanych w ustawie, jedynie uprawnia organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przyczyny uzasadniające umorzenie zostały enumeratywnie wymienione w art. 59 u.p.e.a. Postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub, gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Zgodnie natomiast z § 2 tego przepisu, postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Analiza prawna Sądu w niniejszej sprawie ograniczona jest do kwestii istnienia bądź nieistnienia przesłanek dotyczących umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. i oceny prawidłowości działania organu egzekucyjnego. Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Pojęcie "obowiązku" w rozumieniu powołanego przepisu należy odnosić do tego obowiązku, który legł u podstaw wszczęcia postępowania egzekucyjnego - innymi słowy - obowiązku istniejącego, wymagalnego i jednocześnie, którego niewykonanie przez zobowiązanego doprowadziło do uruchomienia postępowania zmierzającego do jego wyegzekwowania na drodze przymusu administracyjnego. Okoliczność "istnienia obowiązku" lub jego wcześniejszego wykonania jest elementem obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym. Podkreślić też trzeba, że organ egzekucyjny - stosownie do art. 29 § 1 u.p.e.a. bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej i nie jest uprawniony, do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wskazana regulacja nie obliguje więc i nie uprawnia organu egzekucyjnego do zweryfikowania podstawy prawnej obowiązku podlegającego egzekucji, albowiem badanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej obejmuje ustalenie, czy obowiązek podlega egzekucji administracyjnej, czy tytuł wykonawczy został wystawiony przez uprawniony podmiot, czy konkretny organ egzekucyjny jest właściwy do egzekucji obowiązku określonego w tytule wykonawczym oraz czy osoba wskazana w tytule wykonawczym podlega orzecznictwu polskich organów administracyjnych (wyrok NSA z dnia 18 października 2006 r., sygn. akt II FSK 1302/05, Lex nr 280453). Badanie to ma zatem charakter czysto formalny.

Nie zachodzi również przesłanka umorzenia z art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. tj. na żądanie wierzyciela, na która powołuje się skarżący. W aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek wniosku wierzyciela skierowanego do organu egzekucyjnego zawierającego żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Niewątpliwie w podanym stanie faktycznym, decyzją nr (...) z dnia 19 lipca 2013 r. znak: (...) o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn.: rozbudowa i przebudowa drogi gminnej klasy D ((...)) długości 98 m w (...)", Starosta nałożył obowiązek na Skarżącego polegający na wydaniu nieruchomości oznaczonych jako działki ewidencyjne: nr (...) oraz nr (...), obręb i jednostka ewidencyjna - (...), który podlegał egzekucji administracyjnej. Wyżej wymienionej decyzji, na podstawie postanowienia Starosty (...) z dnia 15 listopada 2013 r. został nadany rygor natychmiastowej wykonalności, które to postanowienie jest prawidłowe i wywołuje skutki prawne zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2015 r. sygn. akt II OSK 1718/14. Sąd wyjaśnił, że rygor natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 17 ust. 1 specustawy drogowej można nadać decyzji nieostatecznej. Nie ma zatem wątpliwości, iż ww. decyzja jest z tego względu w pełni wymagalna i podlega egzekucji administracyjnej.

Zaskarżone postanowienie jest zgodne z obowiązującymi przepisami prawa, a szczególności nie narusza znajdujących się w tej sprawie zastosowanie przepisów z ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 z późn. zm.).

Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 orzekł jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.