Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1531372

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach
z dnia 28 maja 2014 r.
II SA/Ke 340/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Kuza.

Sędziowie WSA: Renata Detka (spr.), Beata Ziomek.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 maja 2014 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) znak: (...) w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego

I.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji;

II.

stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z 25 lutego 2014 r., znak: (...), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po rozpatrzeniu odwołania E. S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Z. z 31 października 2013 r. orzekającą o odmowie przyznania Elżbiecie S. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na męża Mariana S. a na okres od 1 października 2013 r. do końca okresu zasiłkowego (tekst jedn.: do 31 października 2013 r.).

W uzasadnieniu Kolegium podało, że zgodnie z decyzją organu I instancji podstawą odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia był brak obowiązku alimentacyjnego między małżonkami, co jest podstawowym warunkiem przyznania przedmiotowego świadczenia.

W odwołaniu E. S. podniosła, iż podjęła pracę z uwagi na trudną sytuację materialną rodziny, jednak umowę rozwiązała, gdyż nie była w stanie pogodzić zatrudnienia z obowiązkami domowymi i całodobową opieką nad mężem.

Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym SKO wskazało na treść art. 16a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Organ wyjaśnił, że orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z 6 września 2012 r. nie pozostawia wątpliwości, że mąż wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym do 30 września 2014 r.

Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji, iż w sytuacji pozostawania w związku małżeńskim nie można mówić o obowiązku alimentacyjnym jednego małżonka względem drugiego i uznało, że fakt ten nie stanowi podstawy do odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

SKO wskazało, że łączny dochód na osobę w rodzinie E.y S. wyniósł 336,22 zł, a tym samym nie przekracza kryterium dochodowego wynoszącego 623,00 zł.

W ocenie Kolegium zebrany w sprawie materiał dowodowy uzasadnia stwierdzenie, że E. S. nie może zostać zaliczona do osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem tj. spełniających przesłankę z art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ wskazał, że mąż E.y S. uległ wypadkowi komunikacyjnemu w marcu 2009 r., a znaczny stopień jego niepełnosprawności datuje się od 22 kwietnia 2010 r. Z kolei odwołująca pracowała zawodowo do 1993 r. Od 16 września 2013 r. do 30 września 2013 r. pracowała na umowę o dzieło w firmie (...). Wnioskodawczyni umowę tę rozwiązała z uwagi na niemożność pogodzenia obowiązków pracowniczych z opieką nad mężem. W okresie od 1 lipca 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne.

W ocenie organu z akt sprawy wynika, że E. S. przed pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego jak również przed ustaleniem u męża znacznego stopnia niepełnosprawności przez wiele lat nie pracowała, a zatem nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad mężem. W ocenie Kolegium fakt zatrudnienia odwołującej we wrześniu 2013 r. pozostaje bez znaczenia w sprawie, gdyż podjęta praca wykonywana była jedynie przez 14 dni. Tak krótkiego okresu czasu nie można uznać za spełnienie warunku rezygnacji z zatrudnienia. Świadome podjęcie pracy tylko w tym celu, aby z niej zrezygnować mając na uwadze uzyskanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie może być uznane za spełnienie przesłanki z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach złożyła E. S. podnosząc, że podjęła pracę z powodu trudnej sytuacji finansowej rodziny, a nie po to - jak twierdzi Kolegium - aby z niej zrezygnować w celu uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Czteroosobowa rodzina skarżącej utrzymuje się bowiem jedynie z renty męża, a od września dzieci rozpoczęły nowy rok nauki w szkole średniej, co skutkowało potrzebą zaopatrzenia ich w podstawowe przybory naukowe i inne niezbędne materiały. Konieczność przerwania pracy spowodowana zaś była okolicznościami, w jakich znalazł się mąż skarżącej pozostawiony bez opieki (w ciągu dwóch tygodni jej nieobecności dwukrotnie stracił przytomność i w pozycji leżącej pozostawał na podłodze do momentu powrotu dzieci ze szkoły, a jeden raz nie mogąc poradzić sobie z dojściem do łazienki nie utrzymał potrzeby fizjologicznej).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r. poz. 1456 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą. Przepis ten został wprowadzony ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) i zaczął obowiązywać w porządku prawnym od dnia 1 stycznia 2013 r. Na mocy tego przepisu do systemu świadczeń rodzinnych zostało wprowadzone nowe świadczenie tzw. specjalny zasiłek opiekuńczy.

W myśl art. 16a ust. 1 ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których - zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do treści art. 3 pkt 22 ustawy, przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Wskazane wyżej świadczenie przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy tj. 623 zł (art. 16a ust. 2). Poza sporem pozostaje, że w przypadku skarżącej warunek ten został spełniony. Niekwestionowanym jest również, że Marian S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, oraz że nie zachodziła żadna z negatywnych przesłanek wymienionych w art. 16a ust. 8 ustawy. Należy również zgodzić się z Kolegium, że fakt pozostawania w związku małżeńskim nie stanowi podstawy do odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, albowiem skoro zgodnie z art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa, to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa na podstawie art. 27 ww. ustawy.

W niniejszej sprawie istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy skarżąca spełniła przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozstrzygając niniejszą sprawę stanęło na stanowisku, iż brak jest związku przyczynowego pomiędzy ustaniem zatrudnienia E.y S., a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Z dołączonej do wniosku umowy o dzieło zawartej w dniu 16 września 2013 r. oraz z "rozwiązania umowy o dzieło na mocy porozumienia stron" z 30 września 2013 r. wynika, że E. S. podjęła na podstawie tej umowy zatrudnienie do 31 października 2013 r. w charakterze pracownika fizycznego, a umowa została rozwiązana na jej prośbę z uwagi na niemożność pogodzenia pracy zawodowej z opieką nad mężem. Bezsporną jest także okoliczność, że skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne do dnia 31 grudnia 2012 r. W skład rodziny - oprócz małżonków - wchodzą także dwaj synowie pobierający naukę w Technikum Mechanicznym w K.

Ponadto, jak wynika ze znajdującego się w aktach orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, Marian S. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W świetle powyższego, za nieuprawnione należy uznać kwestionowanie przez Kolegium związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem, a rezygnacją z zatrudnienia. Wszelkie okoliczności sprawy, w szczególności "rozwiązanie umowy o dzieło na mocy porozumienia stron" niewątpliwie wskazują na to, że rezygnacja E. S. z zatrudnienia nastąpiła z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Stanowisko organu, iż skarżąca podjęła zatrudnienie tylko w tym celu, aby z niego zrezygnować dla uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym i jako takie uznać je należy za dowolne. Zasady logiki i doświadczenia życiowego prowadzą bowiem do wniosku, że w sytuacji, gdy skarżąca przestała pobierać świadczenie pielęgnacyjne, podjęła starania w celu zdobycia innego źródła dochodu i w rezultacie rozpoczęła pracę. Organy nie wykazały żadnych podstaw do tego, aby odmówić wiary twierdzeniu E.y (...), że w jej sytuacji rodzinnej kontynuowanie zatrudnienia okazało się niemożliwe już po upływie 14 dni i konieczną stała się rezygnacja z pracy.

Trzeba mieć przy tym na uwadze, że art. 16a ust. 1 ustawy nie określa czasu wykonywania pracy, po upływie którego osoba rezygnująca z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną może starać się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Istotny pozostaje motyw, przyczyna i cel, dla którego zatrudnienie ustaje. W każdym indywidualnym stanie faktycznym należy zweryfikować, czy da się wyodrębnić związek przyczynowy między ustaniem zatrudnienia, a sprawowaniem przez stronę opieki nad wskazaną w tym przepisie osobą. Faktyczne sprawowanie opieki, niemożliwe do pogodzenia z realną pracą zarobkową, daje podstawy do ustalenia, że została spełniona przesłanka wymagana na podstawie art. 16a ust. 1 ustawy, a więc do uznania, że strona zrezygnowała z zatrudnienia. Pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", którym ustawodawca posłużył się w art. 16a ust. 1 ustawy, należy interpretować szeroko, mając przede wszystkim na uwadze cel powyższego uregulowania, a więc przyznanie rekompensaty pieniężnej tym spośród członków społeczeństwa, którzy podejmując się opieki nad swymi najbliższymi, niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, rezygnują z własnej aktywności zawodowej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Łd 1028/13).

Dowody zgromadzone w sprawie wskazują na to, że taka właśnie sytuacja ma miejsce w niniejszym przypadku. Podejmując zatrudnienie w dniu 16 września 2013 r. skarżąca wykazała, że jest osobą zdolną do pracy, jednakże wykonywanie jej uniemożliwiła konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.a w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji uznając, iż oba rozstrzygnięcia wydane zostały z naruszeniem wskazanego wyżej przepisu prawa materialnego, mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.

Ponownie rozpoznając zasadność złożonego wniosku organ oceni stan faktyczny sprawy według wskazań i stanowiska prawnego przedstawionych w niniejszym wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.