Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach
z dnia 10 października 2006 r.
II SA/Ke 1093/05

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia Dorota Pędziwilk-Moskal (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędziowie Protokolant Sędzia NSA Anna Żak Sędzia WSA Dorota Chobian Sędzia WSA Dorota Pędziwilk -Moskal (spr.) Referent stażysta Małgorzata Rymarz Referent stażysta po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 września 2006 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności części decyzji o przejęciu na własność Państwa w zamian za emeryturę gospodarstwa rolnego wraz z budynkiem mieszkalnym oddala skargę. WSA/wyr.1 - sentencja wyroku

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) znak (...) Samorządowe Kolegium Odwoławczego, zwane dalej Kolegium, działając w trybie art. 127 § 3 k.p.a. utrzymało w mocy własną decyzję z dnia (...) znak: (...) o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w J. z dnia (...) nr (...) w części dotyczącej działki nr 1306/4 o pow. 0,0315 ha (obecnie grunt ozn. w ewidencji gruntów m. J. jako działka nr 246 o pow. 0,0386 ha.).

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, iż wnioskiem z dnia 12 marca 1982 r. S. i J. małż. G. wystąpili do Urzędu Miasta i Gminy w J. o przejęcie na rzecz Skarbu Państwa, w zamian za emeryturę, gospodarstwa rolnego wraz z budynkiem przy ul. G. We wniosku tym zastrzegli, że chcą pozostawić dla siebie nieruchomość znajdującą się przy ul. G. oraz budynki położone przy ul. J. tj. stodołę i kurnik. Naczelnik Miasta i Gminy w J. decyzją z dnia (...) (....) po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku orzekł o przejęciu na wniosek S. i J. G. gospodarstwa rolnego należącego do wnioskodawców, o powierzchni 5,8753 ha położonego we wsi Ł. i w J. wraz z budynkiem mieszkalnym położonym przy ul. G. - bez pozostałych budynków wchodzących w skład tego gospodarstwa. Wartość przejmowanego gospodarstwa oszacowano na kwotę (...) zł, w tym wartość gruntów ustalono na kwotę - (...) zł, zaś wartość budynku ustalono na kwotę (...) zł W powyższej decyzji stwierdzono, że przejęte gospodarstwo obciążone jest hipoteką na rzecz Skarbu Państwa w kwocie (...) zł tytułem remontu.

W oświadczeniu skierowanym przez S. G. do Urzędu Miasta i Gminy w J. z dnia 11 maja 1982 r. oświadczył, iż budynek mieszkalny położony w J. przy ul. G. stanowił nierozłączną całość z gospodarstwem rolnym położonym w J. i Ł., a fakt ten uzasadnił tym, iż na działce nr 1306/4 zlokalizowane jest szambo oraz gnojownik na obornik do hodowli królików, z którego korzysta nawożąc pole, a mieszkający w tym budynku lokatorzy pomagali mu przez wiele lat w pracach polowych.

Następnie Kolegium wskazało, iż J. G. wystąpiła w dniu 5 maja 2005 r. do Wojewody o stwierdzenie nieważności opisanej wyżej ostatecznej decyzji Naczelnika Miasta i Gminy z dnia (...) Nr (...). Zdaniem wnioskodawczyni nieruchomość typu miejskiego, położona w J. przy ul. G. o powierzchni 386 m2, oznaczona jako działka nr 246, zabudowana budynkiem czynszowym z lokalami podlegającymi szczególnemu trybowi najmu, nie wchodziła w skład gospodarstwa rolnego i nie była z nim związana. Tymczasem Naczelnik Miasta i Gminy w J. wskazał, iż aby rolnik mógł otrzymać emeryturę musi nastąpić przejęcie wszystkich jego nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. J. G. podniosła, iż okoliczność, iż sporna nieruchomość ma związek z gospodarstwem została uprawdopodobniona oświadczeniem pisanym przez urzędnika, a podpisanym sfałszowanym podpisem S. G., iż nieruchomość ta stanowiła nierozłączną całość z gospodarstwem rolnym w J. i Ł. Oświadczenie to - jak wskazuje wnioskodawca - nosi datę 11 maja 1982 r., czyli późniejszą niż data przejęcia gospodarstwa za emeryturę.

Wojewoda postanowieniem z dnia (...) znak: (...) przekazał na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. opisany wyżej wniosek do Samorządowego Kolegium Odwoławczego-według właściwości.

Kolegium decyzją z dnia (...) znak: (...) odmówiło stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, podnosząc, iż stan faktyczny i prawny sprawy w dacie podjęcia decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego przez państwo na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, udokumentowany aktami sprawy, nie daje podstaw do stwierdzenia, że decyzja ta wydana została z rażącym naruszeniem prawa, co stanowiłoby przesłankę do stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Wnioskiem z dnia 25 lipca 2005 r. J. G. wystąpiła do Kolegium o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia (...) znak (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy własną decyzję z dnia (...) znak: (...).

W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że Naczelnik Miasta i Gminy w J. orzekając o przejęciu gospodarstwa wyłączył budynki wchodzące w skład gospodarstwa zgodnie z życzeniem właścicieli, a na ich wyraźny wniosek decyzją o przejęciu objął budynki znajdujące się na nieruchomości położonej przy ul. G. Potwierdzeniem powyżej okoliczności jest, zdaniem organu, złożony przez S. i J. G. wniosek z dnia 12 marca 1982 r. oraz podpisane przez J. G. oświadczenie z dnia 12 marca 1982 r. Kolegium przywołało także decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) o przyznaniu S. i J. G. emerytury, z której wynika, że podstawa wymiaru emerytury podlegała zwiększeniu m.in. z racji powierzchni przekazywanego gospodarstwa (pkt 6a) oraz przekazania budynku (pkt 6b).

W związku z powyższym Kolegium uznało za niezasadne twierdzenia wnioskodawców o braku związku funkcjonalnego spornej nieruchomości z gospodarstwem rolnym, wymuszeniu zgody na przekazanie nieruchomości przy ul. G. oraz zarzut sfałszowania oświadczenia S.G. Kolegium uznało, że w sprawie nie została spełniona przesłanka rażącego naruszenia prawa określona w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., powodująca nieważność decyzji administracyjnej. Organ podkreślił, że przepisy ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32 poz. 140), stanowiące podstawę prawną wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa przez Naczelnika Miasta i Gminy, pozwalały na pozostawienie przez wnioskodawców wszystkich budynków wchodzących w skład tego gospodarstwa. Wniosek tej treści nie został złożony, zaś okoliczność, iż działka nr 1306/4 stanowiła część gospodarstwa rolnego nie była kwestionowana przez J. G. podczas ubiegania się przez nią w latach 1997 -2002 o przyznanie jej na własność tej działki oraz działki położonej przy ul. G. oznaczonej numerem 1492, na której usytuowane były budynki stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności. Ponadto, Kolegium podniosło, że nieruchomość przy ul. G. znajdowała się w złym stanie technicznym i ze względu na przeprowadzane w latach 1960 i 1971 remonty budynku, była obciążona hipoteką przymusową w kwocie (...) zł. Kwota ta przekraczała wartość budynku w dacie przejęcia. Organ wskazał również,że przejęcie tej działki na rzecz Skarbu Państwa wraz z budynkiem na podstawie art. 50 i 51 ust. 3 ustawy oraz § 39 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. 37 poz. 166), było korzystne dla wnioskodawców. Skutkowało bowiem zwolnieniem S. i J. G. z obowiązku zapłaty zabezpieczonych hipotecznie należności, jak również zwiększyło kwotę przyznanych im emerytur - na podstawie powołanego art. 51 ust. 3 - z uwagi na przekazania przedmiotowych budynków. Kolegium podniosło, iż zarzut dotyczący sfałszowania podpisu S. G. może być rozpoznawany jako przesłanka do wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 k.p.a. Nie może zatem stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji. Organ podkreślił, że weryfikacja dowodów, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcie wykracza poza przedmiot postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie w trybie art. 156 k.p.a.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wniosła J. G. zarzucając:

1)

niewłaściwe zastosowanie art. 45 i art. 52 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, które pozwalają na przekazanie Państwu w drodze decyzji jedynie gospodarstwa rolnego, na które składają się jedynie nieruchomości posiadające przymiot nieruchomości rolnych,

2)

naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie § 1 i 2 rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 r. w brzmieniu obowiązującym w marcu 1982 r. poprzez przyjęcie, że nieruchomość Głowackiego 4 była nieruchomością rolną i należało ją zaliczyć do gospodarstwa rolnego prowadzonego przez J. i S.G.,

3)

błąd w ustaleniach faktycznych, poprzez błędne przyjęcie przez Kolegium, że przejmowana nieruchomość nr 1306/4 o pow. 315 m2 położona przy ul. G. jest nieruchomością rolną, gdy tymczasem jest to faktycznie nieruchomość mieszkaniowa i miejska,

4)

naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 i 77 k.p.a. poprzez oczywisty brak właściwego postępowania dowodowego i niewłaściwą ocenę zebranego materiału dowodowego, skutkującą niewłaściwym ustaloneniem stanu faktycznego, co do przeznaczenia nieruchomości przy ul. G., mającego wpływ na właściwe rozpatrzenie oraz ocenę podnoszonych zarzutów, jak również przepisu art. 107 § 3 k.p.a., poprzez nie wyczerpanie przewidzianych w nim wymagań co do właściwego uzasadnienia decyzji.

Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując motywy zawarte w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ustawą p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy p.p.s.a, decyzja ( lub postanowienie) podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi:

-

po pierwsze, naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

-

po drugie, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

-

po trzecie, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Sądowa kontrola zaskarżonych rozstrzygnięć jest przy tym sprawowana w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1ustawy p.p.s.a).

Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji sądu administracyjnego sąd nie stwierdził, aby w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszenia prawa materialnego bądź procesowego, które mogłoby stanowić podstawę uwzględnienia skargi z przyczyn wskazanych w art. 145 ustawy p.p.s.a. Tym samym wbrew zarzutom skargi, kwestionowana decyzja nie budzi zastrzeżeń z punktu widzenia jej legalności.

W sprawie niniejszej spór sprowadza się do tego czy Naczelnik Miasta i Gminy w J. decyzją z dnia (...) (...) orzekając o przejęciu na własność Państwa w zamian za emeryturę gospodarstwa rolnego należącego do wnioskodawców, o pow. 5,8753 ha położonego we wsi Ł. i w J. z budynkiem mieszkalnym położonym przy ul. G, bez pozostałych budynków wchodzących w skład tego gospodarstwa - dopuścił się naruszenia prawa, poprzez orzeczenie o przejęciu działki nr 1306/4 o pow. 0,0315 ha, które można zakwalifikować jako "rażące naruszenie prawa", o jakim mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Na wstępie należy wskazać, że postępowanie administracyjne prowadzone w powyższym trybie jest postępowaniem nadzwyczajnym, wyjątkowym środkiem weryfikacji decyzji administracyjnej. Za takim stanowiskiem, co do nadzwyczajnego charakteru tego postępowania przemawia ustanowiona w art. 16 zdanie 1 k.p.a. zasada stabilności decyzji ostatecznych, a także wyrażona w zdaniu 2 tego przepisu reguła, że uchylenie lub zmiana takich decyzji stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w k.p.a. Jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest ustalenie, że została wydana z rażącym naruszeniem prawa, przy czym z takim naruszeniem prawa nie może być utożsamiane każde, nawet oczywiste naruszenie prawa. Nie każde bowiem naruszenie prawa dyskwalifikuje decyzję administracyjną w takim stopniu, że niezbędne jest jej wyeliminowanie z obrotu prawnego w taki sposób, jak gdyby nigdy nie została wydana. W orzecznictwie NSA i SN powszechnie przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa to takie naruszenie, które z uwagi na wywołane skutki jest jednoznaczne w znaczeniu wadliwości rozstrzygnięcia oraz tylko takie naruszenie w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. W konsekwencji stwierdzenie nieważności może dotyczyć tylko przypadków ewidentnego bezprawia, które nigdy nie można usprawiedliwić (por. wyrok NSA z 4 lipca 1996 r. II SA1621/95, wyrok SN z 22 października 1987 r. IIICRN 314/87 publik. OSP z. 1 poz. 4 z 1989 r.).

Przy tak zdefiniowanym pojęciu " rażącego naruszenia prawa" brak zdaniem sądu podstaw do zakwestionowania oceny organu, że nie zachodziły przesłanki do stwierdzenia - w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w J. z dnia (...) nr (...)- w części żądanej przez skarżącą.

Sąd podziela w całości ustalenia oraz argumentację organu prezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Jako podstawę prawną decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w J. z dnia (...) wskazano przepisy art. 1, 22, 45, 50, 51, 52 ust. 2 i 55 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32 poz. 140) oraz § 41 rozporządzenia Rady Ministrów z 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin ((Dz. U. Nr 37, poz. 166).

Należy uznać za trafne stanowisko Kolegium zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, że w sprawie nie została spełniona przesłanka rażącego naruszenia prawa określona w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., skutkująca koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w J.

Jak wynika z akt sprawy, przejęcie przedmiotowego gospodarstwa rolnego wraz z budynkiem mieszkalny położonym przy ul. G, nastąpiło na podstawie wniosku z dnia 12 marca 1982 r. którym S. i J. małżonkowie G. wystąpili do Urzędu Miasta i Gminy w J. o przejęcie na rzecz Skarbu Państwa, w zamian za emeryturę, gospodarstwa rolnego wraz z budynkiem przy ul. G. Z treści wniosku (podpisanego przez oboje małżonków) wynika, że chcą pozostawić dla siebie nieruchomość znajdującą się przy ul. G. oraz budynki położone przy ul. J., tj. stodołę i kurnik. Przepisy ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32 poz. 140), stanowiące podstawę prawną wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa przez Naczelnika Miasta i Gminy, przewidywały możliwość pozostawienia przez wnioskodawców wszystkich budynków wchodzących w skład tego gospodarstwa (art. 51 ust. 1, 2 i 3). Z możliwości tej małżonkowie nie skorzystali, albowiem takiego wniosku nie złożyli. Nie odwołali się również od decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego.

Decyzją z dnia (...) orzeczono o przejęciu gospodarstwa rolnego należącego do wnioskodawców, o pow. 5,8753 ha położonego we wsi Ł. i w J. z budynkiem mieszkalnym położonym przy ul. G., bez pozostałych budynków wchodzących w skład tego gospodarstwa. Wartość przejmowanego gospodarstwa określono na kwotę (...) zł, w tym wartość gruntów ustalono na kwotę - (...) zł, zaś wartość budynku na kwotę (...) zł W decyzji stwierdzono, że przejęte gospodarstwo obciążone jest zadłużeniami - na nieruchomości zabezpieczona była hipoteka na rzecz Skarbu Państwa tytułem remontu na kwotę (...) zł W aktach sprawy znajduje się oświadczenie z dnia 12 marca 1982 r. podpisane przez J. G., z którego treści wynika, że małżonkowie G. przekazują gospodarstwo wraz z budynkiem przy ul. G. Zaś z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) o przyznaniu rolnikom emerytury wynika, że podstawa wymiaru emerytury podlegała zwiększeniu m.in. z racji powierzchni przekazywanego gospodarstwa oraz przekazania budynku.

Wbrew zarzutom skargi stanowisko Kolegium, iż przejęty budynek przy ul. G. stanowił w dacie przejęcia integralną część gospodarstwa rolnego należącego do małżonków G., znajduje oparcie w aktach sprawy. Z treści oświadczenia skierowanego do Urzędu Miasta i Gminy w J. (data wpływu do Urzędu 11 maja 1982 r.), a podpisanego przez S. G. wynika, że budynek mieszkalny położony w J. przy ul. G. stanowi nierozłączną całość z gospodarstwem rolnym położonym w J. i Ł. W uzasadnieniu oświadczenia wnioskodawca stwierdził, że na działce nr 1306/4 zlokalizowane jest szambo oraz gnojownik na obornik do hodowli królików, z którego korzysta nawożąc pole, zaś lokatorzy zamieszkali w tym budynku pomagali mu przez szereg lat w pracach polowych.

Trafnie zatem organ podniósł, że przedstawione okoliczności potwierdzają, że zabudowana nieruchomość przy ul. G. objęta została decyzją o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa w zamian za emeryturę gospodarstwa rolnego zgodnie z wolą jego wnioskodawców.

Ubocznie należy wskazać, co słusznie podniosło Kolegium, że budynek przy ul. G., był w złym stanie technicznym, a nieruchomość z uwagi na przeprowadzane w 1960 r. i 1971 r. remonty budynku była obciążona hipoteką przymusową w kwocie (...) zł, tj. w kwocie przekraczającej wartość budynku w dacie przejęcia. Przejęcie tej działki na rzecz Skarbu Państwa wraz z budynkiem skutkowało zwolnieniem się właścicieli z tego długu, zaś stosownie do art. 51 ust. 3 ustawy, z tytułu przekazania budynków zwiększeniu uległa również kwota emerytury przyznanej wnioskodawcom.

Z uwagi na przedstawione okoliczności zarzut naruszenia prawa materialnego jest bezzasadny.

Nietrafny jest również zarzut naruszenia przez organ przepisów postępowania.

W postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru o stwierdzenie nieważności decyzji organ administracji publicznej obowiązany jest rozpatrywać sprawę jedynie w granicach określonych treścią art. 156 § 1 k.p.a., a nie, co do istoty, jak w postępowaniu zwykłym.

Jak trafnie wyjaśniło Kolegium, weryfikacja dowodów, w oparciu o które wydano zaskarżone rozstrzygnięcie, wykracza poza przedmiot postępowania prowadzonego w trybie art. 156 k.p.a.

Również przedłożone Sądowi przez pełnomocnika skarżącej w dniu 28 września 2006 r. zaświadczenie o umieszczeniu przedmiotowego budynku w spisie ewidencyjnym obiektów zabytkowych, nie daje podstaw do odmiennej oceny decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w J. z dnia (...) niż ta, którą zaprezentowano w zaskarżonej decyzji. Przepisy stanowiące podstawę prawną decyzji z (...) nie wprowadzały ograniczeń w przejmowaniu nieruchomości wpisanych do rejestru zabytków. Niezależnie od powyższego, należy zauważyć, iż wpis budynku do rejestru obiektów zabytkowych nastąpił w 1988 r. a więc 6 lat po przekazaniu gospodarstwa rolnego przez małżonków G.

Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).