Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1525633

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim
z dnia 20 lutego 2014 r.
II SA/Go 920/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.).

Sędziowie WSA: Sławomir Pauter, Adam Jutrzenka-Trzebiatowski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2014 r. sprawy ze skargi D.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) r., nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego

I.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Burmistrza z dnia (...) r., nr (...),

II.

stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu,

III.

przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokata G.K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną przez D.H. decyzją z dnia (...) sierpnia 2013 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy, decyzję organu I instancji o odmowie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Wynikający z akt administracyjnych stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco:

D.H. w dniu 6 maja 2013 r. złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką S.H., oświadczając, że wnosi o przyznanie świadczenia od (...) lipca 2013 r. ponieważ do (...) czerwca 2013 r., opiekując się matką, pobiera świadczenie pielęgnacyjne.

Burmistrz, w imieniu którego działał Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej, decyzją z dnia (...) lipca 2013 r. nr (...), powołując się na przepis art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do "specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką S.H. w okresie od (...) lipca do (...) października 2013 r."

W oparciu o przedłożone przez stronę dokumenty i przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy organ I instancji ustalił, że wnioskodawczyni od dłuższego czasu opiekuje się swoją matką S.H., zaś od (...) lutego 2011 r. z tego tytułu pobiera świadczenia pielęgnacyjne w oparciu o decyzję, która wygasa (...) czerwca 2013 r. Matka wnioskodawczyni S ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Niepełnosprawność orzeczono od (...) grudnia 2010 r. na stałe. Wymaga ona stałej opieki, a taką opiekę i pomoc zabezpiecza jej córka D. Do (...) grudnia 2009 r. D.H. była osobą czynną zawodowo. Zatrudniona była w PH M, a stosunek pracy uległ rozwiązaniu w wyniku likwidacji stanowiska pracy. Do (...) stycznia 2011 r. wnioskodawczyni była osobą bezrobotną, a od (...) lutego 2011 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne.

Nadto w oparciu o przedłożone dokumenty organ I instancji ustalił, że w dwuosobowej rodzinie wnioskodawczyni dochód osiąga jedynie S.H. Dochód stanowiący podstawę weryfikacji uprawnień do wnioskowanego zasiłku czyli dochód z roku poprzedzającego okres zasiłkowy po odliczeniu należnego podatku, składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne wyniósł 17.925,80 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi 746,91 zł i znacznie przekracza kryterium dochodowe uprawniające do specjalnego zasiłku opiekuńczego zasiłku.

Przedstawiając wynikające z powołanego w podstawie prawnej art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych organ wskazał, iż wnioskodawczyni nie spełnia wymogów do uzyskania od (...) li-ca 2013 r. wnioskowanego świadczenia bowiem w ustalonym stanie faktycznym nie zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką jak też łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki, w przeliczeniu na osobę, przekracza 623 zł czyli ustalone kryterium dochodowe.

W obszernym odwołaniu od tej decyzji wnioskodawczyni przedstawiła sytuacją osobistą i materialną swej dwuosobowej rodziny, problemy zdrowotne 85 letniej matki, jej pogarszający się stan zdrowia, przyczyny ekonomiczne wypowiedzenia umowy o pracę (likwidacja stanowiska pracy z dniem (...) grudnia 2009 r.) przebieg 30- letniego stażu pracy. Szczególnie akcentowała fakt, iż z mocy decyzji organu pierwszej instancji z dnia (...) lutego 2011 r. przyznane miała bezterminowo świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad matką. Wywodziła, iż ustawa nowelizująca z dnia (...) grudnia 2012 r. i decyzja organu I instancji nie biorą pod uwagę wieku podopiecznego, stanu zdrowia, stażu pracy oraz wprowadzają, warunkujące przyznanie zasiłku, niesprawiedliwe ustalone kryterium dochodowe w postaci niskiej kwoty dochodu. Wskazywała na wydatki związane z chorobą matki, użytkowaniem mieszkania oraz zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów na jego remont.

Powołaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia SKO, podzielając w całej rozciągłości stanowisko organu I instancji uznało, że jego decyzja nie narusza przepisów obowiązującego prawa. Wywiodło, że w dniu 1 stycznia 2013 r. weszła w życie ustawa z dnia z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548). Nowelizacja ustawy wprowadziła nowy rodzaj świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego (w brzmieniu ustalonym art. 1 pkt 4 tej ustawy). Cytując regulacje art. 16a znowelizowanej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, wskazało, iż specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Podkreśliło, iż specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Uznało, iż organ I instancji prawidłowo ustalił sytuację osobistą i finansową strony. Na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego zostało ustalone, iż D.H. opiekuje się niepełnosprawną matką, która jest wdową. Orzeczeniem z dnia (...) stycznia 2011 r. nr (...) Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności S.H. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe od (...) grudnia 2010 r. Ostatnie zatrudnienie strony ustało, jak wynika ze świadectwa pracy, z dniem (...) grudnia 2009 r. następnie była ona zarejestrowana jako osoba bezrobotna i status ten utraciła z dniem (...) stycznia 2011 r. (na podstawie decyzji Starosty z dnia (...) stycznia 2011 r. nr (...). Od (...) lutego 2011 r. strona pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad matką. Kolegium wywiodło, że organ I instancji, wypełniając dyspozycję art. 11 ust. 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, poinformował stronę pismem z dnia (...) lutego 2013 r. nr (...), że zgodnie z art. 11 ust. 3 tej ustawy z dniem 30 czerwca 2013 r. wygasają z mocy prawa decyzje przyznające świadczenia pielęgnacyjne oraz, że ustawodawca wprowadził nowe świadczenie, jakim jest specjalny zasiłek opiekuńczy oraz o uregulowaniach dotyczących przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnośnie sytuacji finansowej SKO podzieliło ustalenie organu I instancji ustalił, iż stosownie do art. 16a ust. 2 i ust. 4 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, iż rodzina strony składa się z dwóch osób: wnioskodawczyni i jej matki S.H. Jej jedynym dochodem pozostaje emerytura matki strony. Na podstawie zaświadczenia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego nr (...) z dnia (...).04.2013 r. o dochodach za 2011 r. od osób fizycznych za zasadach ogólnych dochód rodziny strony za 2011 r. wyniósł 17.925,80 zł (21.510,74 zł dochód brutto - 1.649,00 zł podatek należny - 1.935,54 zł składka na ubezpieczenie zdrowotne (zaświadczenie ZUS z (...) marca 2013 r. nr (...)). W ocenie Kolegium, organ I instancji ustalił dochód rodziny wnioskodawczyni zgodnie z art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiący podstawę weryfikacji uprawnień, czyli z roku poprzedzającego okres zasiłkowy po odliczeniu należnego podatku, składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Dochód roczny wyniósł 17.925,80 zł: 12 = 1.493,82 zł miesięcznie, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie (dwie osoby) stanowi kwotę 746,91 zł i przekracza kryterium dochodowego uprawniającego do wnioskowanego zasiłku tj. kwotę 623,00 zł.

SKO wskazało, iż konstrukcja wskazanego wyżej przepisu powoduje, iż przesłanki w nim wymienione (pozytywne) muszą występować łącznie, natomiast wystąpienie którejkolwiek z przesłanek negatywnych skutkuje niemożnością przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jednym z warunków do przyznania tego zasiłku jest spełnienie kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 16a ust. 2 ww. zasiłek przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 (kwota ta wynosi 623,00 zł). Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że kryterium dochodowe jest przekroczone, bowiem przeciętny miesięczny dochód na osobę wynosi 746,91 zł. Innym warunkiem przy ubieganiu się o specjalny zasiłek opiekuńczy jest sprawowanie stałej opieki nad osobą wymagającej tej opieki, czego organ w oparciu o dokumenty zgromadzone w sprawie nie kwestionuje właściwego. Również koniecznym warunkiem do spełnienia przy ustalaniu prawa do świadczenia (art. 16a ust. 1 cytowany wyżej) jest faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej związana z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osoba legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przesłanka zawarta w art. 16a ust. 1 jest sprecyzowana jednoznacznie: rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...). Przy czym, na podstawie art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych zatrudnienie lub inna praca zarobkowa - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Zdaniem składu SKO, strona nie spełnia obu ze wskazanych warunków tj. zostało przekroczone kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, albowiem łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kryterium dochodowe uprawniającego do wnioskowanego zasiłku tj. kwotę 623,00 zł. (art. 16a ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 2 ustawy oraz § 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokość świadczeń rodzinnych (Dz. U. 2012.959). Przekroczenie wynosi 123,91 zł.

Również nie jest spełniony drugi warunek w postaci rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...). W ocenie organu skoro strona nie wykonuje pracy zarobkowej, zaś ostatnia taka praca ustała w dniu (...) grudnia 2009 r. zaś stopień znaczy stopień niepełnosprawności jej matki (uprawniający do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych) datuje się od (...) grudnia 2010 r., co wynika ze wskazanego wyżej orzeczenia, to przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie została spełniona. Z uwagi na brak powiązania przyczynowego pomiędzy datą zakończenia zatrudnienia strony a datą ustalenia znacznego stopnia niepełnosprawności S.H. (12 miesięcy) SKO uznało, wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia by sprawować opiekę nad matką i z tego względu nie ma podstaw do przyznania jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Końcowo SKO wywiodło, że skoro zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (co oznacza okres oznacza to okres od dnia (...) listopada do dnia (...) października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustała się prawo do świadczeń rodzinnych) odmowa przyznania stronie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, na wniosek złożony 6 maja 2013 r. nastąpiła od (...) lipca 2013 r. (bo do (...) czerwca 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne) do (...) października 2013 r., tj. do końca okresu zasiłkowego. Wskazało też, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidują możliwości swobodnej oceny sytuacji życiowej i potrzeb wnioskodawcy przez organ przyznający świadczenia opiekuńcze. Nie dają też organowi możliwości jakichkolwiek odstępstw od ustalonych zasad zawartych w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W obszernej skardze na decyzję SKO skarżąca zasadniczo powieliła i rozbudowała argumentację zawartą w odwołaniu. W szczególności akcentowała, iż zmiany w przepisach dotyczących świadczeń dla osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi członkami rodzin wprowadzone ustawą nowelizującą z dnia 7 grudnia 2012 r. są niesprawiedliwe o krzywdzące, które to stanowisko podzielił rzecznik Praw Obywatelskich występując do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie ich zgodności z Konstytucją.

Do skargi D.H. dołączyła szereg dokumentów obrazujących posiadanie przez nią i jej matkę długoletnich stażów zatrudnienia oraz sytuacją finansową rodziny.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia (...) lutego 2013 r., ustanowiony w ramach przyznanego skarżącej prawa pomocy, profesjonalny pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę. W jej uzupełnieniu akcentował, iż skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. w sprawie K 27/13, orzekającego o niezgodności art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, powinno być uznanie, iż skarżąca ma nadal prawo do pobierana świadczenia (obojętnie jakiej nazwy) w wysokości co najmniej ostatnio ustalonej tj. 520 zł miesięcznie.

Na rozprawie w dniu 13 lutego 2013 r. cofnął wniosek dowodowy zgłoszony w piśmie procesowym z dnia (...) lutego 2014. r.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu.

Przedmiotem kontroli Sądu pozostawała, wydana w postępowaniu odwoławczym, decyzja SKO z dnia (...) sierpnia 2013 r., utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza o odmowie przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego o który ubiegała się w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką ze względu na niespełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia i przekroczenie kryterium dochodowego

Analizując okoliczności sprawy Sąd uznał, iż dla możliwości rozpoznania niniejszej sprawy wystarczające pozostawało rozstrzygnięcie przez Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r. w sprawie K 27/13, kwestii konstytucyjności przepisów art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, bez potrzeby rozważania potrzeby ewentualnego zawieszenia postępowania w oczekiwaniu na zbadanie przez Trybunał Konstytucyjny zgodności z ustawą zasadniczą znowelizowanych przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, objętych wnioskiem w sprawie K 38/13, w zakresie uzależniającym prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego od nieprzekroczenia tzw. kryterium dochodowego.

Mając zatem na uwadze meritum sprawy, w pierwszej kolejności, zdaniem Sądu, należało jednakże odnieść się do podstaw prawnych i argumentacji przytoczonej zgodnie przez organy obu instancji dla uzasadnienia odmowy przyznania stronie wnioskowanego specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji SKO i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza stanowił przepis art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.). Został on, od dnia 1 stycznia 2013 r., dodany do ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustawą nowelizująca ten akt prawny tj. ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548).

Powołany przepis reguluje warunki nabywania, nowego w systemie świadczeń rodzinnych (opiekuńczych), świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zgodnie z nim zasiłek taki przysługuje osobom, na których ciąży, stosownie do przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jedną z koniecznych do spełnienia przesłanek nabycia prawa do tego świadczenia jest też, wynikający z art. 16a ust. 2 ustawy o śr, warunek by łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki, w przeliczeniu na osobę nie przekraczał tzw. kryterium dochodowego tj. kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy (ustalonego na poziomie 623 zł na osobę w rodzinie).

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji zgodnie uznały, iż przeszkodą w nabyciu przez skarżącą wnioskowanego świadczenia, pozostawała okoliczność przewyższania przez kwotę łącznego dochodu na osobę w rodzinie skarżącej i rodzinie jej matki jako osoby wymagającej opieki, ustalonego kryterium dochodowego oraz niespełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności

W ocenie Sądu dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy decydująca pozostawała kwestia wpływu na jej stan faktyczny i prawny, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. w sprawie K 27/13. Zauważyć bowiem należy, iż w aktach administracyjnych sprawy, w oparciu o które orzeka sąd administracyjny, znajduje się kopia wydanej z upoważnienia Burmistrza decyzji Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia (...) lutego 2011 r. znak (...) o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką S.H., bezterminowo od dnia (...) lutego 2011 r. poczynając. Świadczenie to było jej wypłacane do (...) czerwca 2013 r. a to w związku z wygaśnięciem z tym dniem - z mocy art. 11 ust. 3 ustawy nowelizującej - decyzji o jego przyznaniu.

Zgodzić się należy z wypowiadanymi w orzecznictwie poglądami (vide: wyrok WSA w Białymstoku z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 767/13; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 11 grudnia 2013 r. sygn. akt II SA/Sz 1161/13, wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 stycznia 2014 r. II SA/Łd 976/13; postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2013 r. I OZ 1186/13; baza orzeczeń nsa.gov.pl), że w stosunku do osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego przed 1 stycznia 2013 r., którym przyznano je na okres dłuższy niż do (...) czerwca 2013 r., lub bezterminowo, czynnikiem prawotwórczym i w konsekwencji mającym wpływ na wykładnię prawa do świadczenia określonego w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostaje powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 5 grudnia 2013 r., K 27/13, opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 16 grudnia 2013 r., poz. 1557.

Wyrokiem tym Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodne z Konstytucją RP przepisy art. 11 ust. 1 i 3 ustawy nowelizującej ustawę o świadczeniach rodzinnych. Będące przedmiotem badania Trybunału przepisy art. 11 ust. 1 i ust. 3 tej ustawy stanowiły, że osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia (...) czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Wydane zaś na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1, to jest po dniu (...) czerwca 2013 r.

Uznając wskazane regulacje za niezgodne z ustawą zasadniczą Trybunał stwierdził, że ich wprowadzenie doprowadziło do naruszenia zasady ochrony praw słusznie nabytych oraz zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa w odniesieniu do tej grupy osób, które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, które jednocześnie nie spełniły przesłanek nabycia świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą.

Teoretycznie utrata praw nabytych - będąca wynikiem badanej przez Trybunał regulacji przejściowej (intertemolralnej) - dotyczy wszystkich osób, które przed wejściem w życie ustawy zmieniającej legitymowały się ostateczną decyzją administracyjną przyznającą świadczenie pielęgnacyjne. Mechanizm prawa przejściowego przyjęty w art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej zakładał bowiem, że decyzje wygasną z mocy prawa, niejako automatycznie, niezależnie od okoliczności faktycznych i prawnych, w jakich znajdowali się dotychczasowi świadczeniobiorcy. Ustawodawca tylko o 6 miesięcy przedłużył dalsze stosowanie starego prawa, kształtując w ten sposób okres na dostosowanie się do nowych regulacji, nie wprowadzając żadnego mechanizmu konwersji praw nabytych w przeszłości czy jakiejś innej formy ich kontynuacji. Dlatego o ile część osób z powodzeniem uzyskała pomoc ze strony państwa, aplikując o świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach lub o specjalny zasiłek opiekuńczy, o tyle część z nich - co wynikało już z samej konstrukcji prawnej zakresów stosowania znowelizowanych przepisów została faktycznie - jak skarżąca D.H. - wyłączona z systemu pomocowego przewidzianego w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Tym samym kwestia konstytucyjności badanej regulacji w kontekście ochrony praw słusznie praw nabytych oraz zaufania obywatela do państwa dotyczy faktycznie takiej grupy osób jak skarżąca, w stosunku do których formalne wygaszenie decyzji administracyjnych ex lege nastąpiło na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej, ustanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było zaś konsekwencją art. 11 ust. 1, na mocy którego to prawo zostało zachowane tylko przez określony czas, bez wyjątku do (...) czerwca 2013 r., a którym w nowym stanie prawnym ze względu na zmianę nie przysługuje ani świadczenie pielęgnacyjne, ani specjalny zasiłek opiekuńczy, mimo że przed 1 stycznia 2013 r. przysługiwało im prawo do świadczenia pielęgnacyjnego stwierdzone w ostatecznej decyzji administracyjnej.

Powyższy wyrok dotyczy więc prawa do świadczeń pielęgnacyjnych przyznanych na mocy decyzji administracyjnych na okres dłuższy niż do (...) czerwca 2013 r., a które na podstawie - niekonstytucyjnych jak uznał Trybunał - art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy zmieniającej miały wygasnąć.

W kontekście wskazanego wyroku rodzi się problem jego skutków dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Formalnie bowiem decyzje organów odmawiające skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie były oparte na przepisach uznanych przez Trybunał za niekonstytucyjne. W podstawach decyzji organów obu instancji nie wskazano art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej. Bez wątpienia jednak przepisy te ukształtowały sytuację prawną i faktyczną skarżącej, która w ich konsekwencji - będąc pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a nadal sprawując opiekę nad niepełnosprawną matką - została zmuszona do ubiegania się o nowe świadczenie opiekuńcze na zmienionych warunkach.

Nie może zatem budzić wątpliwości, iż uznane za niekonstytucyjne przepisy odnoszą się do wszystkich spraw, w których przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na okres dłuższy niż do (...) czerwca 2013 r. a następnie na podstawie art. 16a tej ustawy odmówiono prawa do świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. W tych kategoriach spraw art. 16a ustawy jest konsekwencją prawną art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej. Normę stosowania prawa w odniesieniu do osób, które miały przyznane świadczenie na okres dłuższy niż do (...) czerwca 2013 r., należy więc rekonstruować z dwóch przepisów art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej i art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności zaskarżonych do niego norm powoduje, że z datą ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw przepisy zawierające te normy tracą moc (art. 190 ust. 3 Konstytucji). Gdy niekonstytucyjność dotyczy treści aktu, wówczas wyrok Trybunału Konstytucyjnego pozbawia uznaną za niekonstytucyjną normę mocy obowiązującej, począwszy od daty publikacji orzeczenia Trybunału w organie promulgacyjnym. Art. 190 ust. 3 Konstytucji dotyczy jednak tylko momentu zmiany stanu prawnego na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. wyeliminowania normy uznanej za niekonstytucyjną z systemu źródeł prawa. Nie przesądza to jednak zakresu czasowego zastosowania stanu prawnego ukształtowanego wyrokiem Trybunału.

W tej kwestii wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 13 marca 2007 r. w sprawie K8/07 (OTK-A 2007, Nr 3, poz. 26) stwierdzając, że wobec sytuacji już ukształtowanych na podstawie normy uznanej za niekonstytucyjną - sanację zapewnia art. 190 ust. 4 Konstytucji, mówiący o ponownym rozstrzygnięciu sprawy (np. trybie wznowienia postępowania), w której wykorzystano niekonstytucyjną normę jako podstawę rozstrzygnięcia. Trybunał wskazał jednakże, że ten dwuczłonowy system (utrata mocy obowiązującej przez normę niekonstytucyjną od daty promulgacji wyroku - art. 190 ust. 3 Konstytucji; możliwość sanacji przez ponowne rozstrzygnięcie sprawy indywidualnej - art. 190 ust. 4 Konstytucji) nie wyczerpuje jednak wszelkich konsekwencji czasowych orzeczenia niekonstytucyjności.

Zdaniem sądu konstytucyjnego, mimo, że utrata mocy obowiązującej norm uznanych za niekonstytucyjne (derogacja, zmiana prawa w zakresie obowiązywania) następuje z datą ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw, to już sam fakt ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny, po przeprowadzeniu postępowania kontrolnego nie jest pozbawiony prawnego znaczenia dla postępowań toczących się przed organami administracyjnymi lub sądami na tle przepisów dotkniętych niekonstytucyjnością. Już bowiem z momentem publicznego ogłoszenia wyroku (co jest zawsze wcześniejsze niż moment derogacji niekonstytucyjnego przepisu przez promulgację wyroku) następuje uchylenie domniemania konstytucyjności kontrolowanego przepisu. To powoduje, że organy stosujące przepisy uznane za niekonstytucyjne albo w okresie odroczenia wejścia w życie wyroku Trybunału (odroczenia derogacji przepisu w wyroku Trybunału), albo z uwagi na zasady intertemporalne, albo np. z uwagi na posiłkowanie się zasadą tempus regit actum (co jest charakterystyczne dla sądów administracyjnych), powinny uwzględniać fakt, że chodzi o przepisy pozbawione domniemania konstytucyjności. Sądy orzekają na podstawie procedur, w obrębie których toczy się postępowanie, i z wykorzystaniem instrumentów będących do ich dyspozycji oraz kompetencji im przysługujących. Okoliczność, że w tych ramach sądy mają zastosować przepisy, które obowiązywały w dacie zaistnienia zdarzeń przez nie ocenianych, ale następnie zostały uznane za niekonstytucyjne w wyroku Trybunału Konstytucyjnego i na skutek tego nie obowiązują w dacie orzekania, w zasadniczy sposób wpływa na swobodę sądów w zakresie dokonywania wykładni tych przepisów (vide: uzasadnienie powołanego wyroku). Należy wskazać, że np. w orzecznictwie Sądu Najwyższego można napotkać pogląd - zdaniem Trybunału Konstytucyjnego trafny (vide: wyrok z 29 października 2002 r., sygn. P 19/01, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 67 i postanowienie z 6 kwietnia 2005 r., sygn. SK 8/04, OTK ZU 4/A/2005, poz. 44) - że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności danej normy stwarza dla organów stosujących prawo wskazówkę, przełamującą zwykłe zasady prawa intertemporalnego i zasady decydujące o wyborze prawa właściwego w momencie stosowania prawa (vide: SN I KZP 16/05 z 31 września 2005 r., BPK 5/05). To znaczy, że w wypadku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności kontrolowanej normy, obowiązuje norma intertemporalna, mająca pierwszeństwo (z racji konstytucyjnej genezy) w stosunku do norm intertemporalnych dotyczących zmiany stanu prawnego w wyniku działań ustawodawcy. Tego rodzaju autonomia interpretacyjna przysługująca sądom znajduje zakotwiczenie w art. 8 Konstytucji i jest wyrazem bezpośredniego stosowania Konstytucji w drodze kierowania się wykładnią zgodną z Konstytucją (vide: R Hauser, Janusz Trzciński "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego" Lexis-Nexis wyd. 2, Warszawa 2010 str.70)

W świetle art. 190 Konstytucji orzeczenie Trybunału o niekonstytucyjności normy prawnej musi prowadzić do dalszych działań, mających na celu przywrócenie stanu zgodności z ustawą zasadniczą. Można to osiągnąć w wyniku wznowienia postępowania po orzeczeniu niekonstytucyjności, co jest możliwe tylko w warunkach wskazanych w art. 190 ust. 4 Konstytucji

Nie wszystkie jednak skutki wywierane przez przepisy niekonstytucyjne dadzą się odwrócić w wyniku instrumentów przewidzianych przez art. 190 ust. 4 Konstytucji. Byłoby jednak nielogiczne, gdyby dopuszczając (w celu przywrócenia stanu konstytucyjności) możliwość wznowienia postępowania w sprawach już rozstrzygniętych na tle norm uznanych za niekonstytucyjne, ustrojodawca aprobował zarazem możliwość dalszego naruszania Konstytucji przez zastosowanie i uznawanie skutków prawnych przepisu już uznanego za niekonstytucyjny w postępowaniach, w których miałoby dochodzić do dalszego stosowania przez sądy tego niekonstytucyjnego przepisu. Ocena sytuacji i wybór środka naprawczego, który należy w tym względzie zastosować, należy jednak do organu stosującego prawo (vide: cytowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego).

W tym miejscu zaakcentować należy, iż sądownictwo administracyjne powołane jest m.in. do ochrony słusznie nabytych praw podmiotowych obywateli i konstytucyjnych standardów demokratycznego państwa prawnego. Art. 178 ust. 1 Konstytucji RP gwarantuje sędziom nie tylko niezawisłość od innych władz publicznych, ale także poprzez treść art. 8 ust. 2 Konstytucji uprawnia sędziego do bezpośredniego stosowania w sprawie indywidualnej jej przepisów. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Orzeczenia Trybunału wiążą sądy administracyjne i mają dla ich orzecznictwa nierzadko charakter prawotwórczy. Powszechne związanie orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że sądy administracyjne zobowiązane są do ich respektowania jako elementów kształtujących stan prawny oceniany przez sąd. Oznacza to, że sąd administracyjny, dokonując kontroli zgodności z prawem działalności organów administracji publicznej, zobowiązany jest do uwzględniania tych orzeczeń na równi z aktami normatywnymi wymienionymi w art. 87 ust. 1 Konstytucji RP (vide: wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2009 r., sygn. akt II OSK 1750/07, Lex nr 563544).

Obalenie domniemania konstytucyjności art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw oznacza, że pomimo, iż zaskarżone w tej sprawie decyzje zostały wydane przed ogłoszeniem wyroku Trybunału w sprawie o sygn. K 27/13, to dokonując sądowej kontroli tych decyzji, skład orzekający nie mógł tego wyroku pominąć. W świetle przepisów art. 190 ust. 3 i ust. 4 Konstytucji RP wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność określonego przepisu ustawy z Konstytucją, wprowadza z dniem ogłoszenia tego wyroku, w trybie art. 190 ust. 2 Konstytucji, zakaz stosowania niekonstytucyjnego przepisu ustawy także w postępowaniu sądowoadministracyjnym wszczętym i niezakończonym prawomocnie przed ogłoszeniem tego wyroku (vide: wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2009 r. I OSK 586/08, Lex nr 526408).

Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w zakresie stosowania prawa odnosi skutek retroaktywny, wsteczny, wpływając tym samym na ocenę prawną stanów faktycznych powstałych w okresie poprzedzającym wejście w tego orzeczenia w życie. Tym samym przepis prawa uznany za niekonstytucyjny nie może być stosowany, poczynając od daty jego uchwalenia. Ponadto skoro wyrok Trybunału ma skutki retroaktywne, to zachodzi konieczność ponownego rozpoznania sprawy z pominięciem już niekonstytucyjnego przepisu (vide: postanowienie NSA z 9 października 2007 r., I FSK 1261/07, Lex nr 440637; wyrok NSA z 15 listopada 2006 r., II OSK 1349/05, Lex nr 318307; oraz wyrok NSA z 9 marca 2010 r., I FSK 105/09, Lex nr 606334).

Podobne stanowisko zajmowane jest w orzecznictwie Sądu Najwyższego, (vide: wyrok SN z dnia 20 maja 2009 r., I CSK 379/08; Lex 531567), w którym wskazuje się, że skutkiem orzeczenia o niekonstytucyjności jest zakaz stosowania normy niezgodnej z konstytucją do stanów faktycznych, które powstały przed ogłoszeniem orzeczenia Trybunału. Wyrok wywołuje skutek od dnia wejścia w życie niekonstytucyjnej normy, gdyż jej usunięcie z systemu prawnego następuje w pełnym zakresie jej zastosowania tj. od momentu jej wejścia do systemu prawnego (skutek ex tunc). Akcentując odmienność derogacji trybunalskiej i derogacji ustawodawczej (która nie prowadzi do całkowitego usunięcia normy z systemu prawnego w pełnym zakresie jej stosowania w przyszłości, teraźniejszości i przeszłości), Sąd Najwyższy uznaje, iż funkcją Trybunału jest ustalanie hierarchicznej niezgodności, która jest stanem obiektywnym istniejącym od momentu wejścia w życie kontrolowanej normy do czasu jej derogacji w następstwie orzeczenia Trybunału. Sąd Najwyższy podkreśla, iż chwila badania przez Trybunał wzajemnej relacji norm nie jest istotna bowiem znaczenie ma od kiedy pojawiła się w systemie prawa norma prawna niższego rzędu niezgodna z normą prawna nadrzędną. Retrospektywna skuteczność derogacyjnych orzeczeń Trybunału, zdaniem Sądu Najwyższego, prowadzi do uznania, iż jego orzeczenia mają charakter "reanimacyjny", co oznacza, że stwierdzenie niekonstytucyjności jednej normy, przywraca ze skutkiem wstecznym moc obowiązującą norm uchylonych.

Mając na uwadze poczynione wywody oraz przyjęte przez organy orzekające podstawy prawne decyzji odmawiającej skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego odnieść się należy do związku jaki zachodzi między niekonstytucyjnością norm art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy zmieniającej i następstwami tej niekonstytucyjności dla toczącego się postępowania i rozstrzygnięcia sprawy.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r. Trybunał uznając, że nie istniały podstawy konstytucyjne do wygaszania z mocy prawa wszystkich decyzji administracyjnych przyznających świadczenia pielęgnacyjne gdyż ustawodawca nie realizował w ten sposób żadnych racji konstytucyjnych, które powinny w tym wypadku mieć pierwszeństwo przed ochroną praw słusznie nabytych oraz zasadą lojalności państwa wobec obywatela, rozważał też potencjalne skutki jakie może rodzić jego rozstrzygnięcie.

W tej kwestii Trybunał wywiódł, że "decyzje o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczasowych zasadach wygasły 1 lipca 2013 r. z mocy prawa. W obowiązujących przepisach nie została przewidziana żadna procedura ani wskazany organ władzy publicznej właściwy do orzekania o ewentualnym "przywróceniu" prawa do tego świadczenia. Jest to o tyle naturalne, że skutki art. 11 ust. 3 ustawy nowelizującej nastąpiły ex lege i nie były uzależnione od wydania aktów stosowania prawa czy przeprowadzenia postępowań w indywidualnych sprawach świadczeniobiorców. Zrealizowanie wyroku Trybunału będzie wymagało zmiany prawa. Sam wyrok Trybunału nie tworzy ani roszczeń o wypłatę utraconych korzyści za okres po (...) czerwca 2013 r., ani nie daje podstaw do ubiegania się o nowe świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, które przewiduje obowiązująca ustawa o świadczeniach rodzinnych". Wskazał, że wynika to z faktu, że - zgodnie z wnioskiem RPO - jego wyrok dotyczył norm prawa intertemporalnego, które w dodatku zmaterializowały się już w dniu orzekania przez sąd konstytucyjny, a nie przepisów, które określały nowe przesłanki nabycia świadczeń. Na konsekwencje tej okoliczności Trybunał zwrócił uwagę już wcześniej, w części III, pkt 2 tego uzasadnienia stwierdzając, że "nie wypowiadał się o zgodności z Konstytucją elementów mechanizmu prawnego przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych pro futuro (ustanowionego ustawą zmieniającą). Nie odnosił się więc do poprawności nowych, bardziej restrykcyjnych w porównaniu ze stanem dotychczasowym kryteriów uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ta problematyka jest niewątpliwie powiązana merytorycznie z regulacją przepisów przejściowych ustawy zmieniającej, niemniej - ze względu na reguły rządzące kontrolą konstytucyjności prawa, w tym zasadę skargowości - nie mogła być przedmiotem badania w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem RPO. Po drugie, już w tym miejscu trzeba podkreślić, że kontrola przepisów intertemporalnych, kiedy przewidziane w nich czynności zostały zrealizowane, a nie materialnoprawnej podstawy odmowy przyznania nowych świadczeń, w zasadniczy sposób wpływa na potencjalne skutki wyroku Trybunału. Okoliczności badanej sprawy przesądzają, że jedynie w wypadku ewentualnego orzeczenia o niezgodności przepisów prawa materialnego (nieobjętych zaskarżeniem RPO), osoby, których sytuacja została ukształtowana na ich podstawie, mogłyby skorzystać z instytucji sanacyjnych, o których mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji i operacjonalizujących tę normę odpowiednich regulacjach ustawowych. Wzruszenie aktów stosowania prawa po wyroku Trybunału o niezgodności normy intertemporalnej, zwłaszcza gdy przewidziany w jej treści mechanizm prawny zakładał wygaszenie decyzji administracyjnych ex lege, nie jest możliwe. W takich warunkach wykonanie negatywnego wyroku Trybunału zawsze będzie wymagało interwencji legislacyjnej ustawodawcy".

Jak sam Trybunał stwierdził, jego rozważania odnoszą się jedynie do potencjalnych skutków jego wyroku. W kontekście tych wywodów wskazać należy na wyrażane w doktrynie stanowisko o wiążącym charakterze jedynie sentencji orzeczenia Trybunału o niekonstytucyjności normy prawnej, a nie jego uzasadnienia (vide: B. Banaszak "Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Warszawa 2009, str. 836). Nadto uznać należy, iż analiza tych potencjalnych skutków jakie wywiera wyrok Trybunału z dnia 5 grudnia 2013 r., zakończona stwierdzeniem o konieczności podjęcia interwencji legislacyjnej skierowana jest do ustawodawcy. Natomiast do oceny skutków orzeczenia Trybunału dla rozpoznawanej sprawy indywidualnej uprawniony i obowiązany jest sąd sprawę tę rozstrzygający. W przypadku sądu administracyjnego, jego rolą przy rozstrzyganiu sprawy pozostaje, oprócz uwzględniania skutku wstecznego orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności normy prawnej, ochrona słusznie nabytych praw podmiotowych obywateli i konstytucyjnych standardów demokratycznego państwa prawnego.

Zdaniem Sądu, nie może budzić wątpliwości, iż wobec przewidzianego przez niekonstytucyjne regulacje art. 11 ust. 1 i 3 ustawy nowelizującej, skutku w postaci wygaśnięcia z mocy prawa z dniem (...) czerwca 2013 r., decyzji przyznających świadczenie pielęgnacyjne, osoby, których jak wskazano wcześniej, dotyczy wyrok Trybunału (w kręgu których znajduje się też skarżąca) nie mogą skorzystać z instytucji wznowienia postępowania o jakiej mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji i art. 145a k.p.a. Przyczyną jest brak decyzji "wygaszających" prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, podjętych na podstawie niekonstytucyjnych przepisów, ale też brak stwierdzenia przez Trybunał niekonstytucyjności nowych regulacji w zakresie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, czy świadczenia pielęgnacyjnego na nowych zasadach, które były formalną podstawą prawną decyzji odmawiających. W konsekwencji więc wskazana grupa osób, w tym i skarżąca, mimo pozbawienia jej w wyniku niekonstytucyjnej regulacji prawnej, słusznie nabytego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, pozbawiona jest mechanizmu prawnego, o jakim mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji, służącego przywracaniu stanu konstytucyjności w sprawie indywidualnej. Nie może skorzystać zatem z "dobrodziejstwa" wyroku Trybunału stwierdzającego niekonstytucyjność przepisów, które pozbawiły ją słusznie nabytego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na względzie akcentowaną już rolę sądu administracyjnego oraz okoliczności rozpoznawanej sprawy, powinnością Sądu było zastosowanie takiego środka proceduralnego, który prowadził do osiągnięcia skutku zgodnego z normami konstytucyjnymi. Jednocześnie należy mieć na uwadze, iż stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 270 z późn. zm.) sąd administracyjny może uchylić zaskarżony akt o ile naruszenie przepisów procesowych mogło mieć wpływ, a materialnych miało wpływ, na wynik sprawy.

Jak już wskazano sytuacja w jakiej znalazła się skarżąca, w toku postępowania przed organami, ubiegając się o specjalny zasiłek opiekuńczy, była wynikiem "zadziałania" z mocy prawa niekonstytucyjnej regulacji art. 11 ust. 1 i 3 ustawy nowelizującej, co zmusiło ją do złożenia wniosku o przyznanie nowo wprowadzonego świadczenia

W kontekście poczynionych już uprzednio wywodów o skutkach ex tunc, zdaniem Sądu orzekającego, uznać należy, iż konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niekonstytucyjność przepisów art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy zmieniającej jest przywrócenie bytu prawnego, swoiste "reanimowanie" ostatecznej decyzji przyznającej skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną matkę, co oznacza obowiązek ponownego realizowania przez organ I instancji prawa skarżącej wynikającego z decyzji ostatecznej Burmistrza. Przy takim skutku wyroku Trybunału, istnieje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Należy mieć bowiem na uwadze, iż stosownie do przepisu art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. c ustawy o śr, specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem ponownie rozstrzygając w przedmiocie wniosku skarżącej z dnia (...) czerwca 2013 r. o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego - w sytuacji wznowienia realizowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o decyzję ostateczną Burmistrza z dnia (...) stycznia 2013 r., - rzeczą organu będzie poinformować skarżącą (art. 9 k.p.a.) o przesłance negatywnej uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego o jakiej mowa w art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. c, co w konsekwencji może doprowadzić do cofnięcia przez nią wniosku i umorzenia postępowania administracyjnego w tym przedmiocie (art. 105 § 2 k.p.a.). Niewątpliwie bowiem skarżąca zdecydowała się na ubieganie o specjalny zasiłek opiekuńczy ze względu na wygaśnięcie decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji zaś podtrzymywania wniosku z dnia (...) czerwca 2013 r. organ rozważy jego zasadność w kontekście przepisu art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. c ustawy o śr. W omawianym aspekcie można zatem przyjąć, iż w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynika sprawy o jakim mowa art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., co skutkowało uchyleniem decyzji organów obu instancji (art. 135 p.p.s.a.).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organu uwzględnią wyrażaną ocenę prawną i wynikające z niniejszego uzasadnienia wskazania co do dalszego postępowania (art. 153 p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi czyniło koniecznym orzeczenie z urzędu o niemożności wykonania zaskarżonych decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 p.p.s.a.).

Wobec reprezentowania skarżącej przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego w ramach przyznanego jej prawa pomocy, w pkt III wyroku orzeczono o należnym mu wynagrodzeniu z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.