II SA/Go 539/18 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2566060

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 października 2018 r. II SA/Go 539/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim po rozpoznaniu w dniu 19 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T spółki z o.o. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 24 września 2018 r. w sprawie ze skargi T spółki z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia (...) r., nr (...) w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

T sp. z o.o. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia (...) maja 2018 r., nr (...) w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry.

W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 720 zł, w dniu 7 września 2018 r. wpłynął do Sądu złożony na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że Spółka posiada stratę brutto za rok 2017 w wysokości 463000,95 zł. Rachunki bankowe Spółki zostały zablokowane na poczet wymierzonych kar administracyjnych, co powoduje niemożność opłacenia wpisu. Spółka posiada zobowiązania z tytułu zawartych umów o pracę z dwiema pracownicami. Nadto w formularzu zawarto pisemne oświadczenie o wysokości środków zgromadzonych na dwóch rachunkach bankowych Spółki, na których znajduje się kwota 206,13 zł.

W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia: wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą Spółkę, przedstawiających saldo na tych rachunkach oraz wszystkie operacje finansowe, za ostatnie sześć miesięcy, odpisów rocznych deklaracji podatkowych za rok 2017, składanych przez Spółkę odpisów deklaracji miesięcznych w podatku od towarów i usług oraz w podatku akcyzowym za ostatnie sześć miesięcy, bilansu, rachunku zysków i strat, sprawozdania finansowego za rok 2017, działający w imieniu Spółki prokurent samoistny nadesłał deklaracje podatkowe CIT-8 za lata 2016 i 2017 z załącznikami oraz deklaracje miesięczne VAT-7 za okres od stycznia do czerwca 2018 r. Jednocześnie podał, iż Spółka nie posiada środków trwałych, które byłyby wykorzystywane przez okres ponad pięciu lat jako środki trwałe, a w dniu (...) grudnia 2017 r. rachunek bankowy Spółki został zablokowany na łączną kwotę ponad 644000 zł. Spółka nie sporządza raportów kasowych, nie posiada ruchomości o wartości większej niż 5000 zł, zatrudnia dwie pracownice, z których jedna pobiera wynagrodzenie w kwocie 3242,91 zł, druga pozostaje na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS, zaś wynagrodzenie prezesa zarządu to 10000 zł brutto miesięcznie.

Postanowieniem z dnia 24 września 2018 r., sygn. akt II SA/Go 539/18 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, uznając w oparciu o art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie.

Referendarz wyjaśnił, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony, a celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu podmiotom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Podkreślił, że ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie tego prawa spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem (art. 246 § 2 p.p.s.a.), a brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe.

Następnie referendarz wskazał, iż na skutek skierowanego na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwania, skarżąca Spółka nadesłała jedynie deklaracje podatkowe CIT-8 za lata 2016 i 2017 z załącznikami oraz deklaracje miesięczne VAT-7 za okres od stycznia do czerwca 2018 r. Nie przedłożyła zaś odpisów dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego przez Spółkę dochodu (poniesionej straty) za okres od początku bieżącego roku, wyjaśniając jednocześnie, że Spółka nie sporządza raportów kasowych. Nie wykazała również jakimkolwiek dokumentem faktu zajęcia rachunków bankowych Spółki, jak również nie przedstawiła wyciągów z tych rachunków bankowych.

W tej sytuacji referendarz uznał, iż pełna, kompleksowa analiza sytuacji finansowej skarżącej Spółki okazała się niemożliwa. Jednocześnie podkreślił, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia lub dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Niezależnie od powyższego referendarz sądowy dokonał analizy przedłożonych dokumentów i ustalił, że w okresie od stycznia do czerwca 2018 r. Spółka dokonywała regularnego nabycia towarów i usług pozostałych na łączną kwotę 195221 zł. W ocenie referendarza wydatkowanie takich kwot uzasadniło tezę o istniejących możliwościach płatniczych Spółki, gdyż pomimo poniesienia straty za 2017 r. oraz zajęcia środków na rachunku bankowym, Spółka nadal prowadzi aktywnie działalność gospodarczą. Przedłożone deklaracje podatkowe za lata 2016 i 2017 pozwalają na stwierdzenie, że Spółka prowadziła działalność znacznych rozmiarów - w zeznaniach podatkowych za te lata deklarowała przychody na poziomie odpowiednio: 7467050,41 zł i 19033247,14 zł oraz dochody w wysokości odpowiednio: 73460,74 zł i 231076,55 zł.

Podkreślił, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Przedsiębiorstwo, które nie wykazało utraty płynności finansowej i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Spółka nie wykazała, aby doszło do zawieszenia bądź likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej, czy też do wszczęcia wobec niej postępowania upadłościowego lub naprawczego. Również z informacji KRS dotyczącej Spółki nie wynika, aby zawiesiła ona działalność gospodarczą, ani że podjęto wobec niej czynności w ramach postępowania układowego czy upadłościowego.

Referendarz zauważył też, iż w sprawie nie wykazano braku możliwości zdobycia funduszy na pokrycie kosztów sądowych w drodze dopłat od wspólnika. Nie bez znaczenia dla oceny tej kwestii pozostała wynikająca z przedłożonego do akt sprawy odpisu pełnego z Krajowego Rejestru Sądowego okoliczność dokapitalizowania Spółki, poprzez zmianę umowy spółki polegającą na podwyższeniu wysokość kapitału zakładowego z 10.000 zł do 310.000 zł w drodze zwiększenia liczby udziałów ze 100 o łącznej wartości 10.000 zł do 3100 o łącznej wartości 310.000 zł.

Oceniając sytuację Spółki na podstawie przedłożonych dokumentów referendarz uznał, iż osiąga ona znaczne przychody (a przynajmniej posiada ku temu potencjał), co jest równoznaczne z utrzymaniem płynności finansowej, mimo deklarowanych trudności związanych z zanotowaną stratą czy też ewentualnym zablokowaniem środków finansowych na rachunku bankowym (czego jednak w niniejszym postępowaniu nie wykazano). Spółka nadal wydatkuje środki pieniężne wielokrotnie przekraczające należną kwotę wpisu od skargi. Dodatkowo podkreślił, że do zwykłych kosztów działalności gospodarczej zaliczają się opłaty sądowe. Przedsiębiorca nie może tych wydatków pomijać w planowaniu kosztów swojej działalności, licząc na to, że uzyska dofinansowanie z budżetu państwa. Traktowanie innych kosztów działalności z pierwszeństwem przed kosztami sądowymi nie znajduje żadnego uzasadnienia. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w takim przypadku, gdy podmiot kontynuuje swoją działalność, stanowiłoby nadużycie wnioskowanej instytucji. Opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym.

Pismem z dnia (...) października 2018 r. strona skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. i żądając przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, przez zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi.

W sprzeciwie skarżąca podniosła, że nie zgadza się ze stwierdzeniem, iż nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, gdyż we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała przede wszystkim na ponoszone straty finansowe prowadzonej działalności, będące w przeważającej mierze skutkiem wymierzenia Spółce licznych kar administracyjnych. Niemożność terminowego regulowania należności skarbowych spowodowała, że wobec spółki prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne. Spółka przedstawiła z własnej inicjatywy i na wezwanie dowody w postaci bilansu za rok 2017 i 2018 oraz od stycznia do czerwca 2018 r., deklaracje VAT, rachunek zysku i strat za rok 2017, postanowienie o zablokowaniu rachunku bankowego.

W ocenie Spółki rozstrzygnięcie zawarte w postanowieniu z dnia 24 września 2018 r. jest nieprawidłowe i prowadzi do nieuzasadnionego pozbawienia jej drogi sądowej. Spółka nie posiada majątku w postaci środków trwałych, jej majątek z ekonomicznego punktu widzenia jest bezwartościowy. Kapitał zakładowy Spółki jest wartością księgową i Spółka nie może nim dowolnie dysponować, a tym bardziej regulować z jego pomocą zobowiązań finansowych. Jego ewentualne wykorzystanie doprowadziłoby do niewypłacalności Spółki, a w konsekwencji uniemożliwiłaby dalsze jej funkcjonowanie w obrocie gospodarczym. Spółka nie dysponuje i nie jest w stanie zgromadzić kwoty niezbędnej dla uiszczenia wpisu, uwzględniając łączną wartość wpisów tak w tej sprawie, jak i w analogicznych prowadzonych na terenie całego kraju.

Zwróciła uwagę, że przywołane przez referendarza sądowego wielomilionowe obroty Spółki w ostatnim okresie działalności, wykazane przy wniosku o przyznanie prawa pomocy, mają tak dużą wartość tylko w ujęciu księgowym, a nie w realnym wymiarze wpływów do Spółki, gdyż stanowią sumę wszystkich wpłat do automatów do gier eksploatowanych przez skarżącą w całym kraju. Wartość wpływów do Spółki musi zostać dodatkowo skorygowana o podatek od gier, który w omawianym okresie wyniósł ryczałtowo 2000 zł od każdego urządzenia miesięcznie, czyli przy 300 urządzeniach daje to 600000 zł co miesiąc.

Podniosła, iż wskazana przez referendarza instytucja dopłaty nie może mieć tutaj zastosowania, gdyż Spółka jest stroną kilkudziesięciu postępowań sądowych i wspólnik nie posiada środków na pokrycie wszystkich zobowiązań.

Skarżąca wskazała także, że z przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że Spółka nie posiada na nim żadnych środków, bowiem te zostały przekazane przez bank do Urzędu Skarbowego, zatem rozważania o zgodnie organu egzekucyjnego są bezprzedmiotowe.

Skarżąca poinformowała też, że z uwagi na trudną sytuację finansową Spółki jej wspólnik podjął uchwałę o likwidacji Spółki i obecnie Spółka jest w trakcie sporządzania wniosku do KRS o wszczęcie postępowania w przedmiocie likwidacji.

Podsumowując skarżąca podkreśliła, że odmowa przyznania prawa pomocy w żadnym wypadku nie może zamykać stronie prawa do sądu wyłącznie z powodu wygórowanych wymogów fiskalnych, a taka sytuacja może mieć miejsce w niniejszej sprawie i w wielu innych podobnych.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej jako p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia jej od kosztów sądowych, a więc w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 24 września 2018 r. odmówiono stronie przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie zgadzając się z tym postanowieniem strona skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy przez zwolnienie z obowiązku uiszczenia kwoty 720 zł należnej tytułem wpisu sądowego od skargi.

W tym miejscu należy zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania, co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. Strona inicjująca postępowanie sądowe ma obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Tylko w wyjątkowych sytuacjach stronie może zostać przyznane prawo pomocy, dlatego w interesie strony leży wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd (referendarz sądowy) na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły okoliczności uzasadniające przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W rozpoznawanej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, z uwagi na brak wykazania przez stronę, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dokumentów obrazujących aktualną sytuację majątkową Spółki, tj.: wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą Spółkę, przedstawiających saldo na tych rachunkach oraz wszystkie operacje finansowe, za ostatnie sześć miesięcy, odpisów rocznych deklaracji podatkowych za rok 2017, składanych przez Spółkę odpisów deklaracji miesięcznych w podatku od towarów i usług oraz w podatku akcyzowym za ostatnie sześć miesięcy, bilansu i rachunku zysków i strat, sprawozdania finansowego za rok 2017, działający w imieniu Spółki prokurent samoistny nadesłał jedynie deklaracje podatkowe CIT-8 za lata 2016 i 2017 z załącznikami oraz deklaracje miesięczne VAT-7 za okres od stycznia do czerwca 2018 r. Jednocześnie podał, iż Spółka nie posiada środków trwałych, które byłyby wykorzystywane przez okres ponad pięciu lat jako środki trwałe, a w dniu (...) grudnia 2017 r. rachunek bankowy Spółki został zablokowany na łączną kwotę ponad 644000 zł. Spółka nie sporządza raportów kasowych, nie posiada ruchomości o wartości większej niż 5000 zł, zatrudnia dwie pracownice, z których jedna pobiera wynagrodzenie w kwocie 3242,91 zł, druga pozostaje na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS, zaś wynagrodzenie prezesa zarządu to 10000 zł brutto miesięcznie. Ponadto, wbrew twierdzeniom zawartym w sprzeciwie, do dnia wydania niniejszego postanowienia Spółka nie przedłożyła w sprawie dowodów w postaci bilansu za rok 2017 oraz od stycznia do czerwca 2018 r., postanowienia o zablokowaniu rachunku bankowego ani wyciągu z rachunku bankowego Spółki.

Prawidłowo więc stwierdził referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, że w takiej sytuacji brak jest możliwości pełnej, kompleksowej analizy finansowej skarżącej Spółki. Podjęte przez referendarza na podstawie art. 255 p.p.s.a. kroki w zmierzały do weryfikacji rzetelności oświadczeń składanych przez stronę skarżącą. Wobec braku udzielenia pełnej odpowiedzi na wezwanie z dnia 11 września 2018 r. Spółka w istocie uniemożliwiła dokonanie rzetelnej oceny jej sytuacji majątkowej i faktycznych możliwości płatniczych.

Skarżąca w sprzeciwie zaakcentowała swoją trudną sytuację finansową, jednak nie przedstawiła na to pełnych dowodów, nie uzupełniła też brakujących dokumentów (wskazanych w wezwaniu z dnia (...) września 2018 r. oraz w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 września 2018 r.). Tym samym strona nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Przeprowadzana przez Sąd ocena sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej Spółki, będąca podstawą dla rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, nie może być dokonywana w oderwaniu od pełnych danych dotyczących jej bieżącej sytuacji finansowej. Z przedstawionych przez Spółkę dokumentów wynika, iż nadal prowadzi ona aktywnie działalność gospodarczą. Natomiast Spółka nie przedstawiła żadnych dokumentów uwiarygadniających deklarowaną w sprzeciwie okoliczność podjęcia kroków zmierzających do likwidacji Spółki.

Dodatkowo, odnosząc się do argumentacji zawartej w sprzeciwie, należy wyjaśnić, że wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności bezwarunkowego prawa do uzyskania prawa pomocy. Instytucja ta ograniczona jest jedynie dla tych osób, podmiotów, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów postępowania, bo często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. postanowił o utrzymaniu w mocy postanowienia referendarza sądowego, uznając je za prawidłowe.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.