Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim
z dnia 22 listopada 2006 r.
II SA/Go 428/06

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Bohdanowicz.

Sędziowie Asesorzy, WSA: Joanna Brzezińska, Anna Juszczyk-Wiśniewska (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2006 r. sprawy ze skargi K.L. na decyzję Dyrektor Izby Celnej z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie kary za wykonywanie transportu drogowego bez uiszczenia opłaty Oddalono skargę

Uzasadnienie faktyczne

W dniu (...) listopada 2005 r. Naczelnik Urzędu Celnego decyzją Nr (...) nałożył karę pieniężną w kwocie 3.000 zł na K.L. Decyzja wydana została na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2088)- dalej ustawa o transporcie drogowym. Decyzję tę wydano w związku z przeprowadzoną w dniu (...) kwietnia 2005 r. kontrolą na drodze krajowej. Podczas kontroli kierujący zespołem pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej 4800 kg - K.L.- nie okazał na żądanie organu uprawnionego do kontroli, dowodu uiszczenia należnej opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych, wyjaśniając, że nie wiedział o konieczności posiadania należnej opłaty.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z treścią art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym dla przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty nie będące przedsiębiorstwami należy stosować odpowiednio przepisy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego (przewozu na potrzeby własne) a jednocześnie na mocy art. 42 i art. 87 tejże ustawy oraz § 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie uiszczenia przez przedsiębiorców opłaty za przejazd po drogach krajowych (Dz. U. z 2001 r. Nr 150, poz. 1684 z poz. zm.) - osoby wykonujące przewóz na potrzeby własne zobowiązane są do uiszczenia opłat za korzystanie z dróg krajowych. Ponadto art. 42 ust. 1 pkt 1-5, art. 42a oraz art. 45 ustawy o transporcie drogowym szczegółowo wymieniają przypadki, w których uiszczanie opłat drogowych nie jest wymagane. Odnosząc się do podmiotów nie będących przedsiębiorcami - art. 42a ustawy zwalnia z obowiązku nabywania opłat drogowych tylko tą kategorię podmiotów, które zaliczane są do sektora finansów publicznych. Podano również, iż nie ma znaczenia okoliczność braku wiedzy na temat obowiązku uiszczenia opłat za korzystanie z dróg, okoliczność ta nie wyłącza odpowiedzialności z tytułu naruszeń ustawy o transporcie drogowym.

W odwołaniu od decyzji K.L. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym poprzez przyjęcie, iż podmiot niebędący przedsiębiorcą wykonujący przewóz na potrzeby własne jest obowiązany do uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych oraz rażącą niewspółmierność kary pieniężnej wymierzonej w maksymalnej wysokości, przy braku podstaw do tak surowego karania podmiotu nie będącego przedsiębiorcą.

W dniu (...) maja 2006 r. Dyrektor Izby Celnej decyzją Nr (...) utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego. W uzasadnieniu wskazano, że przepisy ustawy o transporcie drogowym stosuje się do przewozu drogowego wykonywanego pojazdami samochodowymi lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony w transporcie drogowym rzeczy oraz niezarobkowym przewozie drogowym rzeczy. Stosownie do treści art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. Skoro w art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym ustawodawca nałożył obowiązek uiszczania opłaty za przejazd po drogach krajowych na terytorium RP na wykonujących transport drogowy oraz wykonujących przewozy na potrzeby własne oczywistym jest, że do uiszczenia przedmiotowych opłat zobligowane są również podmioty niebędące przedsiębiorcami. Wskazano również, iż organ celny po stwierdzeniu określonych naruszeń może wymierzyć tylko taką karę pieniężną jaką za takie naruszenie przewiduje ustawodawca i nie może według własnego uznania wpływać na jej wymiar.

Od decyzji tej złożona została skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym poprzez jego niewłaściwą wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących niezarobkowego przewozu drogowego do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty nie będące przedsiębiorcami oznacza stosowanie tych przepisów wprost. Z tego też względu wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zwrot kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że odpowiednie stosowanie przepisów nie polega na tym, że tam gdzie przepis nie przewiduje regulacji danego zagadnienia posługując się przepisami regulującymi inne zagadnienia wprost, tylko wyraźnie nakazuje zastosowanie tych przepisów odpowiednio, organ arbitralnie zastępuje ustawodawcę i stosuje przepis wprost. Odpowiednie stosowanie przepisów powinno doprowadzić do sytuacji, w której organ albo ich nie zastosuje, albo zastosuje ze zmianami wprost. Organ nie jest jednak zwolniony z dokonania wykładni przepisów w sposób prawidłowy i zgodny z regułami, co sprowadza się choćby do sprawozdania jej przebiegu. Zdaniem skarżącego organ nie podał reguł i motywów wykładni, która doprowadziła do przekonania, że odpowiednim zastosowaniem przepisów będzie zastosowanie ich wprost, co istotnie uniemożliwia zbadanie prawidłowości toku rozumowania organu, a w konsekwencji ocenę słuszności rozstrzygnięcia. Zdaniem skarżącego odpowiednie stosowanie przepisów zmusza organ do dokonania wykładni tychże przepisów, która nie będzie ograniczona li tylko do jej językowej metody. Zdaniem skarżącego by zastosować przepisy odpowiednio, koniecznym minimum jest odwołanie się do celu jaki przyświeca wspomnianym przepisom. Ustawodawca nałożył obowiązek uiszczania opłat za przewóz po drogach krajowych przede wszystkim i w pierwszym rzędzie na przedsiębiorców, uznając że powinni oni w większym stopniu niż inni użytkownicy partycypować w kosztach eksploatacji dróg. Przedsiębiorcy zarówno ci, którzy w zakresie działalności mają zarobkowy transport, jak i ci, którzy korzystają z dróg na potrzeby własne posiadają konieczne środki finansowe do dokonania opłat, jak i aparat pomagający im wywiązywać się z nałożonych na nich przez ustawodawcę obowiązków w postaci dostępu do informacji, pomocy prawnej itp. Z tego też względu zdaniem skarżącego, okoliczności dotyczące przedsiębiorców stoją w wyraźnym kontraście do okoliczności dotyczących osób nie będących przedsiębiorcami, dokonujących przewozów po drogach krajowych nie dość że w celach niezarobkowych to w dodatku okazjonalnie. Nie dysponują oni ani koniecznymi środkami ani nie ma racjonalnych podstaw do tego by ponosili opłaty za korzystanie z dróg ponad daninę publiczną uiszczaną przy zakupie paliwa. Ustawodawca nakazując organowi odpowiednie stosowanie przepisów ma na względzie to, że organ stosujący prawo będzie się kierował nadrzędną regułą wykładni - regułą racjonalności ustawodawcy i nie doprowadzi do rozstrzygnięcia, które by z nią kolidowało. Zdaniem skarżącego odpowiednie zastosowanie przepisów o niezarobkowym przewozie drogowym do przewozów dokonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami, uwzględniając wykładnię celowością i postulat racjonalności ustawodawcy prowadzi do przyjęcia, że przepisów tych nie stosuje się tudzież stosuje ze zmianami, które powinny polegać na zmniejszeniu wymiaru rażąco wygórowanej kary pieniężnej.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumentację wskazaną w decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarzuty w niej podniesione nie mogą być uznane za skuteczne. W odniesieniu do zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził by przy jej wydawaniu organy naruszyły prawo materialne bądź przepisy postępowania w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt 1 - 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.). Oceniając zasadność zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim Sąd władny jest to uczynić, a więc z punktu widzenia jej legalności stwierdzić należy, iż decyzja ta nie uchybia prawu.

Stan faktyczny w niniejszej sprawie jest bezsporny. Spornym natomiast jest czy w odniesieniu do osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej istnieje obowiązek uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych pojazdem bądź zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony.

Zdaniem Sądu obowiązek ten wynika z treści art. 42 ust. 1 w związku z art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym. Zgodnie z przepisem art. 3 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym przepisów ustawy nie stosuje się do przewozu drogowego wykonywanego pojazdami samochodowymi lub zespołami pojazdów:

1)

przeznaczonymi konstrukcyjnie do przewozu nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą - w niezarobkowym przewozie drogowym osób;

2)

o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony w transporcie drogowym rzeczy oraz niezarobkowym przewozie drogowym rzeczy;

3)

zespołów ratownictwa medycznego oraz w ramach usług transportu sanitarnego.

Z kolei w myśl ust. 2 pkt 3 wyżej wskazanego przepisu, do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego.

Zgodnie z powyższym należy uznać za prawidłowe stanowisko organów administracji publicznej w przedmiotowej sprawie, zgodnie z którym przepisy ustawy o transporcie drogowym mają zastosowanie do przewozu drogowego wykonywanego pojazdem samochodowym o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony, także przez podmiot niebędący przedsiębiorcą, przy czym odpowiednie zastosowanie mają przepisy ww. ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego (przewozu na potrzeby własne art. 4 pkt 4).

Zatem wobec takich podmiotów mają zastosowanie także ustawowe wymogi dotyczące przedsiębiorców wykonujących transport drogowy lub transport na potrzeby własne, w tym obowiązek uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych, zgodnie z regulacją art. 42 ww. ustawy, z wyjątkiem kategorii przedsiębiorców lub rodzajów przejazdów wskazanych w pkt 1-4 przywołanego przepisu.

Z tego powodu Sąd nie uznał za słuszny zarzutu skargi, zgodnie z którym do osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej nie mogą mieć zastosowania wymogi ustawy o transporcie drogowym. Wykładnia wskazanych wyżej przepisów ustawowych nakazuje bowiem odpowiednie stosowanie wszelkich przepisów regulujących obowiązki przedsiębiorców wykonujących transport na potrzeby własne, zatem także obowiązku uiszczania należnej opłaty drogowej.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie uznał, iż w postępowaniu administracyjnym organy na podstawie zgromadzonych dowodów prawidłowo ustaliły stan faktyczny i dokonały właściwej subsumcji normy prawnej orzekając o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej za wykonywanie w dniu (...) kwietnia 2005 r. przejazdu po drogach krajowych bez uiszczenia wymaganej opłaty w wysokości 3.000 zł (określonej przez ustawodawcę w załączniku do ustawy-lp. 4.1), na podstawie art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym.

Zdaniem Sądu, zamierzeniem ustawodawcy wprowadzającego obowiązek samodzielnego uiszczania przez podmioty dokonujące przejazdów po drogach publicznych pojazdami lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony było zmierzanie do zapobiegania dalszemu nadmiernemu niszczeniu dróg publicznych, a pośrednio także zapewnienia większego bezpieczeństwa wszystkim użytkownikom tych dróg. Dlatego też nakazy w tym zakresie zawarte w ustawie o transporcie drogowym winny być bezwzględnie przestrzegane nie tylko przez przedsiębiorców wykonujących zarobkowe przewozy lub przewozu na potrzeby własne lecz także inne podmioty, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Wyjątków nie należy interpretować rozszerzająco, wbrew woli ustawodawcy.

Sąd podziela pogląd skarżącego, że przy wykładni przepisów obok wykładni językowej należy stosować wykładnię celowościową tychże przepisów. Zastosowanie wykładni celowościowej przepisów ustawy o transporcie drogowym również prowadzi do wniosku, iż obowiązek uiszczenia opłat za przewóz po drogach krajowych obciąża nie tylko przedsiębiorców ale każdy podmiot który w większym stopniu niż inny użytkownik drogi ją eksploatuje. Użytkownikiem zobowiązanym do uiszczenia opłat za korzystanie z dróg krajowych ustawodawca określił m.in. każdy podmiot wykonujący przewóz po drodze krajowej pojazdem lub zespołem pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony - jeżeli nie został wymieniony w treści art. 42 ust. 1, art. 42a, art. 45 ustawy o transporcie drogowym.

Obowiązek uiszczenia opłaty za korzystanie z drogi nie jest związany z wskazanymi przez skarżącego okolicznościami tj. posiadaniem środków finansowych w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, posiadaniem służb pomagającym wywiązać się przedsiębiorcom z nałożonych na nich przez ustawodawcę obowiązków w postaci dostępu do informacji, pomocy prawnej. Obowiązek uiszczenia opłaty związany jest natomiast z eksploatacją drogi w większym stopniu niż pozostali użytkownicy. Eksploatacji w większym stopniu dokonują użytkownicy poruszający się pojazdami o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, niezależnie od tego czy związane jest to z prowadzoną przez nich działalnością gospodarczą czy też z innym celem. Skarżący poruszał się po drodze zespołem pojazdów którego dopuszczalna masa całkowita wynosiła 4,8 tony.

Uwzględniając więc nie tylko wykładnię językową ale również celowościową i postulat racjonalności ustawodawcy stwierdzić należy, że obowiązek ponoszenia opłat za korzystanie z dróg krajowych ciąży również na podmiotach nie prowadzących działalności gospodarczej.

Wskazać również należy, iż w sprawie nie mają znaczenia okoliczności wskazywane przez skarżącego na rozprawie - nie poparte żadnym dowodem - odnoszące się do kwestii uzyskanych przez niego informacji w Urzędzie Celnym dotyczących podmiotów zobowiązanych do uiszczenia opłat za korzystanie z drogi krajowej. Nawet gdyby urzędnik udzielił błędnej informacji w zakresie ciążącym na skarżącym obowiązku uiszczenia opłaty - to okoliczność ta nie stanowiłaby przesłanki do zwolnienia z obowiązku uiszczenia tej opłaty jak i nie miałaby wpływu na wysokość nałożonej kary pieniężnej za brak tej opłaty.

Odnosząc się natomiast do zarzutu wymierzenia kary rażąco wygórowanej wskazać należy, że przepisy ustawy o transporcie drogowym nie uprawniają organu do jakiegokolwiek uznania w odniesieniu do wysokości nałożonej kary pieniężnej.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp., na zasadzie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270z późn. zm.), orzekł jak sentencji. Jednocześnie wobec oddalenia skargi, zgodnie z przepisem art. 200a contrario ww. ustawy, skarżącemu nie przysługuje zwrot kosztów postępowania sądowego.

|A. Juszczyk-Wiśniewska |M. Bohdanowicz |za nieobecnego sędziego z powodu choroby |

| | |as. Joannę Brzezińska sędzia WSA Maria |

| | |Bohdanowicz |