Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2723012

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim
z dnia 18 września 2019 r.
II SA/Go 397/19
Ustalenie wysokości zasiłku okresowego.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski.

Sędziowie WSA: Grażyna Staniszewska (spr.), Asesor Jarosław Piątek.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2019 r. sprawy ze skargi A.Ć. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) r., nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego

I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza (...) z dnia (...) r., nr (...).

II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. adwokatowi M.G. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z dnia (...) lutego 2019 r. A.Ć. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej (...) o przyznanie pomocy finansowej. We wniosku strona wskazała, że w związku z orzeczonym umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ustalonym do dnia (...) grudnia 2018 r. pobierała zasiłek stały, natomiast na mocy orzeczenia komisji lekarskiej z dnia (...) lutego 2019 r. ustalono, że stan zdrowia kwalifikuje ją do ustalenia lekkiego stopienia niepełnosprawności, dlatego nie jest już uprawniona do przyznania zasiłku stałego.

W toku postępowania ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje u rodziców, do swojej dyspozycji posiada pokój, korzysta z kuchni i łazienki. Rodzice wnioskodawczyni wspierają ją finansowego poprzez zakup żywności oraz opłacanie rachunków za mieszkanie. Od dnia 12 lutego 2019 r. wnioskodawczyni jest zarejestrowania w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia (...) lutego 2019 r. ustalono, że A.Ć. jest niepełnosprawna w stopniu lekkim, a orzeczenie wydano do dnia (...) lutego 2024 r.

Decyzją z dnia (...) kwietnia 2019 r. działający z upoważnienia Burmistrza (...) Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił A.Ć. przyznania zasiłku okresowego.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w związku z ustalonym lekkim stopniem niepełnosprawności oraz zarejestrowaniem wnioskodawczyni w PUP jako osoba bezrobotna należy przyjąć, że jest ona gotowa do podjęcia pracy. Dalej podniósł, że pracownik socjalny wielokrotnie proponował stronie podjęcie pracy zarobkowej. Na oświadczeniu z dnia (...) lutego 2019 r. strona zobowiązała się do dostarczenia dokumentu potwierdzającego złożenie aplikacji w celu zatrudnienia w kilku firmach, jednak potwierdzenia nie przedłożyła. Wskazał ponadto, że strona wielokrotnie była motywowana do podjęcia pracy zarobkowej. Stan zdrowia skarżącej poprawił się, może ona samodzielnie funkcjonować, a zatem zdaniem organu winna podejmować kroki w celu przezwyciężenia swojej trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Nie podejmując pracy pozbawia się środków do życia, natomiast odmawiając proponowanej przez pracownika socjalnego pracy, skarżąca zmierza do przerzucenia kosztów jej utrzymania na pomoc społeczną. Opisaną sytuację organ ocenił jako brak współpracy strony w przezwyciężeniu trudnej sytuacji w jakiej się znajduje, co na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej stanowi wystarczającą podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Organ stwierdził, że za wystarczającą podstawę do odmowy udzielenia świadczenia można przyjąć nieskorzystanie przez stronę z ofert pracy, mimo możliwości zatrudnienia, permamentne korzystanie ze świadczeń pomocy społecznej oraz brak pomocy ze strony osoby zainteresowanej w przezwyciężaniu jej problemów materialnych.

Od powyższej decyzji A.Ć. wniosła odwołanie. Skarżąca podniosła, że nie zgadza się z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Niepełnosprawności z dnia (...) lutego 2019 r. i dlatego wniosła od niego odwołanie. Wskazała, że wbrew twierdzeniom organu ze względu na endoprotezę biodra nie może wykonywać swojego zawodu (szycie). Ze względu na stan zdrowia PUP nie zaproponował jej żadnej pracy zarobkowej. Za niezasadny uznała zarzut braku współpracy w przezwyciężeniu jej trudnej sytuacji, który sformułowano na podstawie niezłożenia w ciągu 3 dni dokumentów aplikacyjnych do firm. Skarżąca podała, że sytuacja zdrowotna uniemożliwia jej podjęcie pracy. Wskazała, że jej rodzice są w podeszłym wieku, chorują, oboje są w znacznym stopniu niepełnosprawni. Skarżąca podała, że wnosi o przyznanie zasiłku okresowego, ponieważ w dalszym ciągu pozostaje bez środków do życia.

Decyzją z dnia (...) marca 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I inst. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy w całości podzielił stanowisko wyrażone w decyzji organu I inst. SKO wskazało, że podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowi przepis art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508), dalej zwana ustawą. Organ II inst. powołał się na zasady ogólne pomocy społecznej wyrażone w art. 2, art. 3 i art. 4 ustawy oraz na zawartą w art. 11 ust. 2 ustawy regulację dotyczącą braku współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w przezwyciężeniu trudnej sytuacji, w jakiej się osoby znalazły. Dalej SKO podniosło, że ustalenia faktyczne i prawne przyjęte przez organ I inst. w zaskarżonym orzeczeniu uznaje za kompletne i prawidłowe. W celu polepszenia swojej sytuacji finansowej strona wielokrotnie była motywowana przez pracowników społecznych do podjęcia zatrudnienia. Z ustaleń poczynionych przez organ I inst. wynika, że odwołująca nie jest zainteresowana propozycjami zatrudnienia wyjaśniając, że oczekuje na rozstrzygnięcie orzecznika Powiatowego Zespołu do Spraw Niepełnosprawności, prezentując przy tym brak zainteresowania w skorzystaniu z przedkładanych ofert pracy i propozycji w nich zawartych zmierzających do poprawy sytuacji finansowej zainteresowanej. Dalej organ podniósł, że z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika, że odwołująca nie jest zainteresowana propozycjami zatrudnienia, gdyż jej czas absorbują sprawy prywatne (wizyty u lekarzy) w związku z koniecznością uzyskania umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Skarżąca nie tylko, że sama nie szuka pracy, ale również nie wyraziła chęci podjęcia zaproponowanych przez Ośrodek ofert pracy. W toku postępowania skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów, które uzasadniałyby odmowę podjęcia proponowanego zatrudnienia.

Od powyższej decyzji A.Ć. wniosła skargę, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarżąca przytoczyła argumentację podniesioną w odwołaniu od decyzji I inst., nadto wskazała, że we wniosku z dnia (...) lutego 2019 r. zwróciła się ogólnie o przyznanie pomocy finansowej, nie zna nazw zasiłków jakimi dysponuje Ośrodek, a pracownik organu powinien ją pouczyć i wskazać formę pomocy stosowną do jej potrzeb.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego oraz prawa materialnego w stopniu skutkującym konieczność ich uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz "c" p.p.s.a. Tym samym, skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawą materialną wydanego rozstrzygnięcia były przepisy ustawy o pomocy społecznej, która w art. 2 ust. 1 wskazuje, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 przywołanej ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.). Przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.).

Jedną z form pomocy społecznej jest zasiłek okresowy, który zgodnie z art. 38 ust. 1 u.p.s. jest przyznawany w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej bądź rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.

Zgodnie z art. 38 ust. 2 pkt 1 u.p.s., zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie. Ponadto w myśl art. 38 ust. 3 pkt 1 u.p.s. kwota zasiłku okresowego, nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Jednocześnie kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (art. 38 ust. 4 u.p.s.). Natomiast okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy, na podstawie art. 38 ust. 5 u.p.s.

Z treści cytowanych wyżej przepisów wynika, że o ile samo przyznanie świadczenia w postaci zasiłku okresowego ma charakter związany ("zasiłek okresowy przysługuje"), jeżeli tylko wnioskodawca ubiegający się o tego rodzaju pomoc spełnia przesłanki określone w art. 38 ust. 2 pkt 1 u.p.s., to już samo rozstrzygnięcie o wysokości zasiłku okresowego (w ustawowo określonych granicach) oraz o okresie, na jaki jest przyznawany cechuje dyskrecjonalność organu. W konsekwencji o tym, czy zasiłek okresowy (art. 38 ust. 1 u.p.s.) będzie przyznany w rozmiarze wyższym czy niższym decyduje organ, kierując się ogólnymi zasadami przyznawania pomocy społecznej wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s., to znaczy dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej, a także możliwościami finansowymi jakimi dysponuje organ. Jeżeli osoba objęta w tym okresie jest także innymi formami pomocy społecznej, to ma to wpływ na wysokość przyznanego zasiłku okresowego.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że skarżąca spełnia warunki formalne do przyznania jej wsparcia z pomocy społecznej, w tym - zasiłku okresowego. Skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, jest osobą samotną, nie posiadająca żadnego dochodu. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia (...) lutego 2019 r. uznana została za osobę niepełnosprawną w stopniu lekkim. Określenie lekkiego stopnia niepełnosprawności ww. orzeczeniem oraz status osoby bezrobotnej zarejestrowanej w PUP stały się dla organów obydwu instancji podstawą do przyjęcia, że skarżąca jest zdolna do podjęcia pracy zarobkowej, a w związku z tym winna podjąć starania o uzyskanie pracy, aby w ten sposób samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację materialną i życiową w jakiej się znajduje, a do czego zobowiązują również odpowiednie przepisy ustawy o pomocy społecznej.

Powyżej prezentowane stanowisko organów nie uwzględnia bezspornej w sprawie okoliczności, że w dacie rozstrzygania niniejszej sprawy przez organy obydwu instancji ww. orzeczenie organu I inst. z dnia (...) lutego 20019 r. określające stopień niepełnosprawności nie było ostateczne, albowiem skarżąca wniosła odeń odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, nadto w toku postępowania skarżąca powoływała się na swój zły stan zdrowia, który uniemożliwiał podjęcie zatrudnienia. Z dowodów powołanych i przeprowadzonych w toku postępowania sądowego w niniejszej sprawie wynika, że orzeczeniem z dnia (...) kwietnia 2019 r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności utrzymał w mocy poprzedzające je orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia (...) lutego 2019 r. Od orzeczenia wydanego w II inst. skarżąca wniosła odwołanie do Sądu Rejowego Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. W opinii lekarskiej sporządzonej na zlecenie Sądu w ww. sprawie sygn. akt (...) we wnioskach końcowych stwierdzono, że stopień niepełnosprawności wnioskodawczyni nie jest wyższy niż lekki oraz że ma charakter okresowy do (...) lutego 2024 r.

Powyższe ustalenia nie zmieniają jednak faktu, że w dacie rozstrzygania sprawy w przedmiocie pomocy finansowej orzeczenie określające stopień niepełnosprawności skarżącej nie było ostateczne, co podważa zasadność argumentacji opierającej się na założeniu (które organy uznały za okoliczność bezsporną), że swoją trudną sytuację materialną skarżąca winna przezwyciężyć poprzez podjęcie zatrudnienia. Nie znajduje również aprobaty zarzut dotyczący braku współdziałania strony z pracownikiem socjalnym w przezwyciężeniu trudnej sytuacji materialnej oraz życiowej wnioskodawczyni. Trzeba zauważyć, że z akt sprawy nie wynika jakie konkretnie propozycje zatrudnienia zostały skarżącej przedłożone przez pracownika socjalnego, a w szczególności czy uwzględniały one stan zdrowia skarżącej, jej umiejętności - w tym wyuczony zawód - oraz możliwości skomunikowania się z zakładem pracy (warunki dojazdu do pracy oraz powrotu z pracy). W tych okolicznościach, ze względu na niemożność weryfikacji istotnych w sprawie ustaleń, brak jest podstaw do stwierdzenia, że skarżąca odmówiła podjęcia samodzielnych kroków w celu poprawy swojej sytuacji. Wskazać należy, że skarżącej jako osobie bezrobotnej zarejestrowanej w PUP winny być przedstawiane przez Urząd Pracy odpowiednie propozycje zatrudnienia, a z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca odmówiła przyjęcia proponowanego jej zatrudnienia.

W myśl art. 11 ust. 2 ustawy brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Z treści przytoczonego przepisu wynika, że jedynie nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną może stanowić podstawę do uznania, że zachodzi przypadek braku współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny i może być podstawą do odmowy przyznania świadczenia. Wbrew twierdzeniom organu zgromadzony w sprawie materiał dowody nie daje podstaw do przyjęcia, że propozycje pracy złożone skarżącej przez pracownika socjalnego podczas sporządzania wywiadu środowiskowego w dniu (...) kwietnia 2019 r. były dla niej odpowiednie, a tym samym - że niezłożenie przez nią wniosków aplikacyjnych należy kwalifikować jako nieuzasadnioną odmowę podjęcia zatrudnienia w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy.

Ponadto w okolicznościach sprawy jako zbytni rygoryzm ze strony organu należy odczytać sytuację, w której organ wyznacza wnioskodawcy termin 3 dni na złożenie dokumentów aplikacyjnych do wskazanych firm w celu podjęcia zatrudnienia, pod rygorem przyjęcia sankcji określonych w art. 11 ust. 2 ustawy. W ocenie Sądu w toku postępowania organ winien kierować się zasadą wyrażoną w art. 8 k.p.a., czyli w taki sposób prowadzić postępowanie, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Przyjęty w sprawie tryb procedowania powyższą zasadę naruszył.

Wskazać należy, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia nie uwzględniają zasady, zgodnie z którą pomoc społeczna jest instytucją publiczną mającą na celu zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, które nie dysponują środkami finansowymi na poziomie ustalonego kryterium dochodowego - w dacie ubiegania się o pomoc społeczną, a niewątpliwie w takiej znajdowała się skarżąca składając wniosek w dniu 6 lutego 2019 r. Warto w tym miejscu wskazać na przepis art. 3 ust. 1 ustawy zgodnie z którym pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Po myśli ust. 3 rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Mając na uwadze dyrektywy wynikające z przytoczonych przepisów ustawy wskazać należy, że nawet w wypadku podjęcia prze skarżącą zatrudnienia uzyskanie dochodu z tego tytułu mogło nastąpić w dalszej perspektywie, natomiast organ nie zajął stanowiska w kwestii zabezpieczenia niezbędnych, bieżących potrzeb życiowych skarżącej do czasu uzyskania wynagrodzenia. Trzeba zauważyć, że skarżąca nie wskazała wnioskowanej formy wsparcia z pomocy społecznej, co obligowało organ do rozpoznania sprawy pod kątem możliwości przyznania poszczególnych form pomocy społecznej przewidzianych w ustawie o pomocy społecznej.

Z powyższych względów Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I inst. wydane zostały bez uwzględnienia oraz bez wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Rozstrzygnięcia organów obydwu instancji zapadły z naruszeniem art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. oraz z naruszeniem przepisów art. 2, art. 3, art. 11 ust. 2, art. 38 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz "c" p.p.s.a. zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I inst. podlegały uchyleniu. O kosztach orzeczono na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1"c" Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 pażdziernika 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.