Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim
z dnia 30 listopada 2006 r.
II SA/Go 379/06

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Grzęda (spr.).

Sędziowie Asesorzy, WSA: Joanna Brzezińska, Michał Ruszyński.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2006 r. przy udziale sprawy ze skargi D.C. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie zmiany kategorii zdolności do służby wojskowej

1.

uchyla zaskarżoną decyzję,

2.

stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Uzasadnienie faktyczne

Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień, działając na podstawie art. 60 ust. 1 i 2 w zw. zart. 83 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.) w dniu (...) kwietnia 2006 r. wydał decyzję - kartę powołania nr (...) - na podstawie której powołał D.C. do odbycia zasadniczej służby wojskowej z dniem (...) maja 2006 r.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że powołany jest zdolny do odbycia czynnej służby wojskowej i posiada kategorię A zdolności do tej służby.

Od powyższej decyzji pismem z dnia (...) kwietnia 2006 r. D.C. złożył do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego odwołanie zarzucając, że obecny stan zdrowia oraz planowana operacja uniemożliwiają mu czynną służbę wojskową, wnosząc także o zmianę kategorii zdolności do służby wojskowej. Jednocześnie podał, że jako jedyny w rodzinie pracuje i musi świadczyć niezbędną pomoc finansową bezrobotnym rodzicom i chorej siostrze. Nadto, chciałby ponownie przystąpić do egzaminu maturalnego.

Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego decyzją z dnia (...) maja 2006 r. nr (...), na podstawie art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy i powszechnym obowiązku obrony oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ poczynił poniższe ustalenia. Poborowy D.C. w okresie od (...) marca 2001 r. do (...) stycznia 2006 r. korzystał z odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na naukę, a w okresie od (...) sierpnia 2005 r. do (...) stycznia 2006 r. ze względu na ważne sprawy osobiste (ponowne przystąpienie do egzaminu maturalnego). Po upływie terminu odroczenia D.C. w dniu (...) marca 2006 r. został przez Terenową Wojskową Komisję Lekarską uznany za zdolnego do służby w zasięgu promieniowania mikrofalowego. Wezwany następnie celem wydania karty powołania poborowy dwukrotnie: w dniach (...) kwietnia 2006 r. i (...) kwietnia 2006 r. nie stawił się na wezwanie. Ostatecznie karta powołania została mu doręczona w miejscu zamieszkania przez Komendę Policji Miejskiej w dniu (...) kwietnia 2006 r. Odwołanie od decyzji zostało złożone dnia następnego i dopiero w odwołaniu D.C. przywołał okoliczności, jego zdaniem, uniemożliwiające mu odbycie czynnej służby wojskowej, ze względu na stan zdrowia.

Zdaniem Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego brak było podstaw do wycofania karty powołania. D.C. nie powoływał się wcześniej, w tym podczas pobytu w marcu 2006 r. w Wojskowej Komendzie Uzupełnień, na pogorszony stan zdrowia, nie wnosił także o skierowanie do wojskowej komisji lekarskiej celem potwierdzenia kategorii zdolności do służby wojskowej bądź jej zmiany. Samo zaś zaświadczenie lekarskie, wskazujące na potrzebę przeprowadzenia zabiegu, zostało wydane w dniu, na który poborowy został wezwany po odbiór karty powołania i dotyczy zabiegu na małym palcu ręki. Powyższe zaświadczenie lekarskie nie uzasadniało więc skierowania D.C. na ponowne badanie lekarskie. Jeżeli chodzi o przyszły egzamin maturalny, to poborowemu ze względu na to, już raz udzielono odroczenia służby wojskowej. Tymczasem zgodnie z art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony (...) odroczenie służby ze względu na ważne sprawy osobiste może być udzielone tylko jeden raz. D.C. nie udokumentował także trudnej sytuacji majątkowej ojca i matki oraz kalectwa siostry.

Od powyższej decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego, D.C. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji - karty powołania nr (...) wydanej w dniu (...) kwietnia 2006 r. przez Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień i orzeczenia przez Sąd, że skarżący nie jest zdolny do służby wojskowej lub uchylenia obu decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania

Uzasadniając skargę, także w dalszych pismach procesowych, skarżący podał, iż nie jest prawdą, aby wcześniej nie informował o stanie zdrowia. Natomiast zaświadczenie lekarskie z dnia (...) kwietnia 2006 r. dotyczy terminu zabiegu na stawach łokciowych obu rąk, a nie zabiegu na małym palcu. Zdaniem D.C., ze względu na chorobę wynikającą z zaświadczeń lekarskich w chwili wydania karty powołania nie był zdolny do służby wojskowej. Powyższe potwierdzać ma to, że w toku służby skarżący zwalniany był od większości obowiązków, a po trzech miesiącach został uznany za czasowo niezdolnego do jej pełnienia (przyznano mu kategorię - B 12) i czasowo zwolniony ze służby.

W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego wniósł o oddalenie skargi, uważając ją za bezzasadną. D.C. do dnia wręczenia karty powołania nigdy nie zgłaszał dolegliwości zdrowotnych uniemożliwiających służbę. Natomiast zarzut nieuwzględnienia zaświadczenia lekarskiego, podniesiony w skardze, jest niezasadny albowiem przed wydaniem decyzji organ drugiej instancji za pośrednictwem Szefa Sekcji Poboru i Uzupełnień Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego odbył rozmowę telefoniczną z ordynatorem Oddziału Ortopedyczno-urazowego Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego, z której wynikało, że zabieg medyczny łokcia prawej ręki, wskazany w zaświadczeniu lekarskim z dnia (...) kwietnia 2006 r., może być wykonany w trakcie odbywania przez D.C. zasadniczej służby wojskowej. Niezależnie od tego, organ podał, iż każdy poborowy zawsze może wystąpić z wnioskiem do dowódcy o skierowanie do komisji lekarskiej celem ustalenia zdolności do odbywania służby.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270).

Mając powyższe na uwadze decyzja Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego nie mogła się ostać.

Zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.) powołanie do czynnej służby wojskowej następuje za pomocą kart powołania, kart mobilizacyjnych albo w drodze obwieszczeń lub w inny sposób określony przez Ministra Obrony Narodowej, przy czym karta powołania jest decyzją administracyjną. (zdanie drugie art. 60 ust. 1 ustawy). Przesłanki wydania karty powołania określa art. 45 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z tym przepisem, komendant przeznacza do służby poborowych, którzy zostali uznani za zdolnych do czynnej służby wojskowej i jeżeli tego wymagają potrzeby Sił Zbrojnych.

O zdolności do czynnej służby wojskowej orzekają zasadniczo powiatowe i wojewódzkie komisje lekarskie (art. 26 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony

Rzeczypospolitej Polskiej), przyznając jedną z kategorii określonych w art. 30a ust. 1 wskazanej ustawy. Orzeczenie odpowiedniej komisji lekarskiej jest decyzją administracyjną (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 1992 r. SA/Wr 841/92 publik. ONSA 1994/1/23). Orzeczenie o kategorii zdolności do służby wojskowej, jeżeli jest prawomocne, wiąże komendanta uzupełnień (art. 28 ust. 5 ustawy powyżej wskazanej). Reasumując, komendant uzupełnień w razie potrzeby sił zbrojnych obowiązany jest wydać kartę powołania, jeżeli poborowy prawomocnym orzeczeniem powiatowej komisji lekarskiej został uznany za zdolnego do służby wojskowej. Natomiast ewentualne niewydanie karty powołania, ze względu na zmianę stanu zdrowia, po ustaleniu tej zdolności uzależnione jest od uprzedniej zmiany orzeczenia właściwej komisji lekarskiej. Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej nawet prawomocne orzeczenie lekarskie może być zmienione przez powiatową komisję lekarską z urzędu albo na wniosek poborowego lub wojskowego komendanta uzupełnień, jeżeli w stanie zdrowia poborowego nastąpiły istotne zmiany.

Zdaniem Sądu wszczęcie postępowania w przedmiocie zmiany kategorii zdolności do służby wojskowej także z urzędu należy uznać za obligatoryjne jeżeli zaszła istotna zmiana w stanie zdrowia poborowego, gdyż uprawdopodabnia to potrzebę zmiany kategorii zdolności do służby wojskowej, a z wnioskiem, o którym mowa w art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony (...) nie wystąpił sam zainteresowany. Nie ulega wątpliwości, że organ administracyjny nie może korzystać ze swoich kompetencji w sposób całkowicie dowolny. Jeżeli bowiem istnieją okoliczności uzasadniające wykorzystanie kompetencji do wszczęcia postępowania, organ obowiązany jest uczynić ze swojego uprawnienia użytek. Dotyczy to także kompetencji do składania wniosków o wszczęcie postępowania administracyjnego w celu zmiany wcześniej wydanej decyzji. Uczynienie użytku z przyznanych organowi kompetencji do wnoszenia o zmianę decyzji administracyjnych na skutek zmiany okoliczności jest obowiązkiem organu zwłaszcza wtedy, gdy ma na celu zmianę decyzji, od której zależy zakończenie innego postępowania administracyjnego. Nie może zachodzić sytuacja, w której organ nie wszczynając postępowania o zmianę takiej decyzji, tylko z tego względu, iż będąc nią związany, rozstrzyga inną sprawę administracyjną wydając własną decyzję nie dającą się pogodzić z przepisami prawa materialnego. Taką decyzją nie dającą się pogodzić z przepisami prawa jest także wydana karta powołania osoby ewentualnie niezdolnej do pełnienia zasadniczej służby wojskowej. Zatem organy wojskowe prowadzące postępowanie administracyjne w przedmiocie wydania karty powołania, posiadając wiedzę o zmianie zdrowia powołanego powinny, przed wydaniem decyzji zbadać czy zmiana ta jest istotna. Natomiast, jeżeli istnieją dowody wskazujące na istotną zmianę stanu zdrowia powołanego, organ powinien wszcząć postępowanie o zmianie orzeczenia w trybie art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony (...). Wprawdzie w przepisie tym jest mowa o wniosku o zmianę orzeczenia, nie mniej organ z takim wnioskiem powinien wystąpić zawsze, jeżeli nastąpiła taka zmiana, bez względu na to, czy zdaniem organu wniosek o zmianę kategorii zdolności do służby wojskowej będzie uwzględniony. Organy wydające kartę powołania nie są bowiem kompetentne do samodzielnego uznania, że pomimo istotnej zmiany stanu zdrowia poborowego nadal jest on zdolny do służby wojskowej.

Organ wojskowy stwierdzając istotną zmianę stanu zdrowia poborowego powinien więc, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego zawiesić postępowanie odwoławcze i złożyć jednocześnie wniosek o ponowne ustalenie zdolności poborowego do służby wojskowej (art. 100 § 1 k.p.a.). W niniejszej sprawie wystąpienie z takim wnioskiem do właściwej komisji lekarskiej tym bardziej uzasadniało to, że D.C. w odwołaniu wnosił o jej zmianę.

Ustalając to, czy zaszła istotna zmiana w stanie zdrowia poborowego Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe, skoro składając odwołanie D.C. przedstawił nowe zaświadczenie lekarskie. Tymczasem Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w istocie rzeczy nie przeprowadził na tą okoliczność żadnego postępowania dowodowego. Z rozkazu organu została jedynie przeprowadzona rozmowa telefoniczna z lekarzem, z której sporządzono notatkę służbową. Z notatki tej wynika, że przedmiotem rozmowy było ustalenie czy zabieg może odbyć się w czasie pełnienia służby wojskowej, oraz czy możliwe jest pełnienie przez poborowego czynnej służby wojskowej przed i po operacji. Na powyższe słuchany lekarz odpowiedział, że zabieg może być przeprowadzony w czasie służby wojskowej, zaś służba wojskowa skarżącego jest możliwa pod warunkiem, że będzie odbywać się bez wymogu wykonywania ciężkich prac fizycznych.

Takie działanie organu odwoławczego było nieprawidłowe z dwóch przyczyn. Otóż jak wynika z notatki służbowej, rozmowa z lekarzem dotyczyła ustalenia zdolności do służby wojskowej skarżącego: pytania bowiem dotyczyły tego, czy D.C. może pełnić służbę wojskową. Organ odwoławczy na podstawie tej rozmowy samodzielnie ocenił, iż pomimo zmiany stanu zdrowia, skarżący jest zdolny do służby wojskowej. Tymczasem ocena zdolności do służby wojskowej leży poza kompetencjami tego organu. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego winien był ustalić tylko to czy zaszła istotna zmiana stanu zdrowia D.C. i w razie pozytywnego ustalenia złożyć wniosek o ponowne orzeczenie o kategorii zdolności do służby wojskowej. Niezależnie od tego Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego przeprowadzając postępowanie dowodowe w trybie art. 136 k.p.a. powinien stosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego o przeprowadzaniu dowodów i wymogów z tym związanych. Zgodnie z art. 67 § 2 pkt 2 k.p.a. organ przeprowadzając przesłuchanie świadka bądź biegłego sporządza protokół. Jak wynika z art. 79 § 2 k.p.a. strona ma prawo wziąć udział w tym przesłuchania, o terminie którego powinna być zawiadomiona. Tymczasem Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego tych wymogów nie spełnił. Nie wiadomym nawet jest w jakim charakterze ordynator był przesłuchiwany, bo tak trzeba określić rozmowę z lekarzem na której oparto rozstrzygnięcie organu drugiej instancji, czy jako świadek czy też biegły. Nic nie zmienia fakt, że lekarz ten wydał zaświadczenie o potrzebie przeprowadzenia zabiegu operacyjnego. Taki sposób procedowania rażąco narusza gwarancje procesowe strony postępowania, wynikające z powołanych przepisów prawa. Poprzez takie działanie naruszone zostały zasady postępowania administracyjne jak: nakaz prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie do organów administracji publicznej (art. 8 k.p.a.), i zasada zapewnienia stronie czynnego udziału każdym stadium postępowania (art. 10 § 1 k.p.a.). Przeprowadzając dowód w taki sposób organ drugiej instancji nie zrealizował obowiązku dokładnego wyjaśnienia sprawy, stwierdzając nawet w decyzji, że operacja miała być przeprowadzona na palcu, nie zaś na stawie łokciowym.

Decyzja Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia (...) maja 2006 r. nr (...) zawierała więc szereg naruszeń prawa procesowego wskazanych powyżej. Zdaniem, Sądu powyższe naruszenia prawa mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ drugiej instancji nie wyjaśnił bowiem wszystkich wątpliwości występujących w sprawie, w szczególności tego, czy zaistniała istotna zmiana zdrowia D.C. wymagająca złożenia wniosku o zmianę kategorii zdolności do służby wojskowej. Nadto niezapewnienie stronie możności czynnego udziału w postępowaniu odwoławczym, przy przesłuchaniu świadka bądź biegłego, uniemożliwiało jej wykorzystanie dostępnych środków prawnych służących weryfikacji tez lekarza i należytej ich ocenie przez organ odwoławczy.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. na podstawie art. 145 § 1 pkt c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego uchylił i sprawę przekazał temu organowi do ponownego rozpoznania.