Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim
z dnia 19 lipca 2006 r.
II SA/Go 37/06

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Staniszewska.

Sędziowie Asesor, WSA: Joanna Brzezińska (spr.), Ireneusz Fornalik.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2006 r. sprawy ze skargi W.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego

I. Uchyla zaskarżoną decyzję,

II. Oddala wniosek A.G. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej skarżącemu.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) sierpnia 2005 r. nr (...) Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza, na podstawie art. 3 ust. 4, art. 7 ust. 4, art. 8, art. 39 ust. 1-2, art. 11 ust. 2, art. 106 ust. 1 i 3 i art. 107 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.) i art. 104 k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku W.S. z dnia (...) czerwca 2005 r., odmówił udzielenia pomocy w miesiącu czerwcu 2005 r. w zakresie przyznania zasiłku celowego umożliwiającego skorzystanie ze wsparcia udzielanego przez Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości z powodu braku kompletu dokumentów.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że W.S. w trakcie przeprowadzanego przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego oraz mimo wezwania pisemnego organu, odmówił uzupełnienia wniosku o brakujące dokumenty tj. pisemne potwierdzenie z Powiatowego Urzędu Pracy o gotowości do podjęcia pracy i oświadczenie o dochodach z klauzulą o odpowiedzialności karnej. Stwierdzono także, iż organowi pomocy społecznej znana jest sytuacja wnioskodawcy, który od wielu lat korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej oraz wysuwając coraz szerszy zakres żądań wobec organów, konsekwentnie uchyla się od podjęcia jakiejkolwiek pracy.

W ocenie organu postawa wnioskodawcy, który uprzednio domagając się świadczeń wielokrotnie przedkładał niezbędne dokumenty, budzi wątpliwości, czy mimo deklarowanej trudnej sytuacji bytowej zależy mu na pozyskaniu środków z pomocy społecznej, a jednocześnie potwierdza brak zainteresowania podjęciem jakiejkolwiek pracy. Przywołując treść przepisów art. 11 ust. 2 oraz art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, organ uznał, że brak współdziałania wnioskodawcy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji bytowej, wobec braku kompletu dokumentów (poza złożonym wnioskiem), uniemożliwia rozpatrzenie jego wniosku.

W.S. odwołał się od powyższej decyzji (pismem z dnia (...) sierpnia 2005 r.), wnosząc o jej uchylenie oraz uwzględnienie wniosków dowodowych złożonych w odwołaniu z dnia (...) sierpnia 2005 r. od decyzji z dnia (...) lipca 2005 r. nr (...) oraz uwzględnienie wniosku z (...) sierpnia 2005 r. o ponowne rozpatrzenie spraw zakończonych wydaniem przez Ośrodek Pomocy Społecznej wydanych w latach 1996-2002.

Decyzją z dnia (...) października 2005 r., nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie przepisu art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. Nr 142, poz. 1591 z późn. zm.), art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856) w związku z art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy wskazując przesłanki, które w myśl przepisu art. 11 ust. 2 o pomocy społecznej, mogą stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej stwierdził, że w aktach sprawy znajduje się dokument potwierdzający fakt odmowy podjęcia pracy przez stronę. Ponadto Kolegium podniosło, że znana jest mu z urzędu sytuacja i postawa strony, która w analogicznych sprawach dostarczała wymagane oświadczenia i dokumenty jako załączniki do odwołania. Z tych powodów organ uznał odmowę przyznania świadczenia za zasadną.

W.S. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji nie pozwalających mu na skorzystanie ze wsparcia Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości, przyznanie praw pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika oraz uwzględnienie materiału dowodowego wskazanego w pismach do adwokata M.Ł. w innych toczących się sprawach z zakresu pomocy społecznej, naprawienia oraz nabycia nieruchomości gminnej, a następnie utworzenia w niej siedziby przedsiębiorstwa oraz utworzenia samorządowej instytucji kultury - Gminnej Biblioteki Publicznej, a także zamieszczonych w wykazie.

Skarżący podniósł, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazało tylko jeden argument mający uzasadniać utrzymanie w mocy decyzji Ośrodka Pomocy Społecznej tj. znajdowanie się w aktach sprawy dokumentu potwierdzającego fakt odmowy podjęcia pracy przez stronę. W ocenie skarżącego brak jest dokumentu o takiej treści w aktach administracyjnych, jak również nie jest prawdą, że nie podejmuje on współpracy z pracownikami socjalnymi w przezwyciężeniu swojej trudnej sytuacji spowodowanej działaniem Gminu i Gminy. W.S. stwierdził, że nie odmawiał podjęcia pracy, gdyż właśnie umożliwienia jej wykonywania domaga się. Nadto skarżący wskazał, że organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji w ogóle nie ustosunkował się do treści jego odwołania, jak również nie zajął stanowiska co do tego czy Ośrodek Pomocy Społecznej powinien pomóc mu w uzyskaniu wsparcia z Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości, uwzględniając fakt, iż zgodnie z § 28 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 17 sierpnia 2004 r. w sprawie udzielania przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości pomocy finansowej niezwiązanej z programami operacyjnymi, wsparcie jest kierowane do osób korzystających z pomocy społecznej. Jako niezasadne ocenił także skarżący stanowisko organu pierwszej Instancji dotyczące stwierdzenia jego uchylania się od podjęcia pracy.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ odwoławczy nie ustosunkował się do zarzutów skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę prawną do uchylenia decyzji stanowiło naruszenie art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 99, poz. 1071) - dalej przywoływana jako k.p.a., który stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie zatem stanowi integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część decyzji (por. wyrok NSA z dnia 12 maja 2000 r., sygn. akt I SA/Kr 856/98, LEX nr 43041). Tak więc uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie przy ocenie prawidłowości decyzji przez organ wyższego stopnia, zwłaszcza decyzji o charakterze uznaniowym. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia bowiem - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego, gdyż to swobodne uznanie nie może być wszakże tożsame z dowolnością. Prawidłowe zredagowanie pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienia decyzji administracyjnej ma kardynalne znaczenie dla stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy art. 107 § 3 tego aktu prawnego. Organ administracyjny jest zobowiązany tą zasadą do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Elementem decydującym o przekonaniu strony, co do trafności rozstrzygnięcia, jest uzasadnienie decyzji. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ podatkowy pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. W świetle art. 107 § 3 k.p.a. w uzasadnieniu faktycznym należy przytoczyć wszystkie okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonać na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceny, czy dana okoliczność została udowodniona.

Obowiązkiem organu rozstrzygającego sprawę - w ramach motywowania podjętej decyzji - jest ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania. Odzwierciedlenie tego winno znaleźć się w uzasadnieniu decyzji. Brak odniesienia się przez organ rozstrzygający sprawę do podnoszonych przez stronę zarzutów stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonych decyzji. Wniesienie z kolei odwołania od decyzji organu administracji publicznej pierwszej instancji powoduje, że organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę uprzednio rozstrzygniętą decyzją pierwszoinstancyjną. Oznacza to, że organ drugiej instancji ma obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania i zarzuty strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji. W toku postępowania odwoławczego, organ je prowadzący winien - jak nakazuje art. 77 § 1 k.p.a. - dokonać oceny całego materiału dowodowego zebranego w sprawie i mając na względzie wskazania wynikające z art. 7 k.p.a. - rozstrzygnąć sprawę sposób podany w art. 138 § 1 lub 2 k.p.a.

Postawiona powyżej teza znajduje oparcie w utrwalonym - w tym zakresie - orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 1611/00, LEX nr 80635, wyrok NSA z dnia 20 grudnia 1999 r., sygn. akt IV SA 274/97, LEX nr 48234). Na uwagę zasługuje stanowisko wyrażone w wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Lu 21/98, LEX nr 34147, gdzie przyjęto, iż na organie odwoławczym ciąży obowiązek ustosunkowania się do wszystkich podniesionych w odwołaniu zarzutów, zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a., przez wskazanie faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, dla których odmówił innym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej, a także przyczyn, dla których wnioskowanych dowodów nie przeprowadził i dlaczego nie uznał zasadności argumentów podniesionych w odwołaniu. Stąd obowiązkiem organu odwoławczego o podstawowym znaczeniu jest również przytoczenie w tym względzie treści odwołania oraz ustosunkowanie się do niego w uzasadnieniu wydanej decyzji.

Odnosząc powyższe rozważania na grunt stanu faktycznego niniejszej sprawy wskazać należy, iż organ odwoławczy ograniczył uzasadnienie decyzji jedynie do zacytowania przepisu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, wskazania, że

"w aktach sprawy znajduje się dokument potwierdzający fakt odmowy podjęcia pracy przez stronę" oraz stwierdzenia, że z urzędu znana jest mu sytuacja i postawa strony - dlatego odmowę przyznania świadczenia uznał za zasadną. Uzasadnienie to narusza zatem przepis art. 107 § 3 w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Zauważyć w tym miejscu należy, iż Kolegium w ogóle się nie odniosło się w jakikolwiek sposób do treści odwołania strony skarżącej, ani też do zawartych w nim wniosków dowodowych. Podnieść także trzeba, iż nawet gdyby argumenty wnioskodawcy nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę, który z uwagi na wielość postępowań toczących się z inicjatywy strony zna jej sytuację, to jednak analiza i ocena tych faktów winna znaleźć każdorazowo odzwierciedlenie w uzasadnieniach wydanej w indywidualnej sprawie decyzji. Niedopuszczalne jest stosowanie w postępowaniu administracyjnym niesprecyzowanych uogólnień, które uniemożliwiają poznanie motywów jakimi kierował się organ zarówno adresatowi decyzji, jak i sądowi administracyjnemu sprawującemu kontrolę jej legalności. Postępowanie organu skutkuje wnioskiem, iż nie rozważono w sposób wyczerpujący ani przesłanek przyznania wnioskowanej formy świadczenia z pomocy społecznej, ani też nie oceniono czy w konkretnie rozpoznawanej sprawie zaistniała podstawa do odmowy przyznania świadczenia z uwagi na niedołączenie przez stronę żądanych dokumentów.

Takie działanie stanowi także w ocenie Sądu, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego poprzez zaniechanie przez organ odwoławczy ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy w jej całokształcie.

Zgodnie z przepisem art. 7 Kodeksu postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Artykuł ten wyraża ogólną zasadę postępowania administracyjnego - zasadę prawdy obiektywnej, która znajduje rozwinięcie w szczegółowych przepisach procedury administracyjnej. Jednym z nich jest art. 77 § 1 k.p.a. stanowiący, że organy administracji publicznej są obowiązane zebrać pełny materiał dowodowy i ocenić go w sposób wyczerpujący. Stosownie natomiast do treści art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona.

W konsekwencji należy stwierdzić, iż postępowanie przed organem drugiej instancji zostało przeprowadzone także z naruszeniem ww. przepisów k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy, przy zachowaniu reguł przepisów postępowania administracyjnego, daje prawo do podjęcia decyzji, nawet odmownej - w sytuacji zaistnienia przesłanek dających prawo do przyznania świadczenia.

Niezależnie od powyższego podnieść także trzeba, iż organ administracji publicznej przedstawił Sądowi wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę niekompletne akta administracyjne, na podstawie których Sąd, zobligowany do orzekania na podstawie akt sprawy (art. 133 P.p.s.a), nie mógł dokonać pełnej merytorycznej oceny legalności zaskarżonej decyzji i poprzedzającego ją postępowania administracyjnego. Akta przedstawione przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze (karty 1-26) zawierają jedynie kopie trzech decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia (...) sierpnia 2005 r., własnoręczne odwołanie skarżącego z dnia (...) sierpnia 2005 r. wraz z jego uzupełnieniem i załącznikami, pismo z dnia (...) sierpnia 2005 r. przekazujące odwołanie organowi drugiej instancji, pismo skarżącego z dnia (...) września 2005 r., decyzję organu odwoławczego oraz pismo W.S. z dnia (...) listopada 2005 r. Brak jest natomiast zarówno przedmiotowego wniosku o przyznanie zasiłku celowego umożliwiającego skorzystanie ze wsparcia udzielonego przez Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości, jak i jakichkolwiek dokumentów na podstawie których rozstrzygano sprawę (m.in. wywiadu środowiskowego z dnia (...) czerwca 2005 r.).

W związku z powyższym jako zasadny Sąd ocenił także zarzut skargi, dotyczący powołania się w uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium na bliżej nieokreślony dokument, potwierdzający rzekomą odmowę podjęcia przez stronę pracy. Zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. organ winien szczegółowo wskazać na podstawie jakiego dokumentu poczynił wskazane ustalenia, a motywy swego rozstrzygnięcia zawrzeć uzasadnieniu decyzji.

Na marginesie należy wskazać, iż przeprowadzenie w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym dowodów z dokumentów prywatnych wskazanych w skardze byłoby zbędne dal rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności z uwagi na konieczność przeprowadzenia przez organ odwoławczy ponownego postępowania w sprawie, w związku z uchyleniem zaskarżonej decyzji na skutek stwierdzonych uchybień proceduralnych.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zaistniały podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono po myśli art. 250a contrario P.p.s.a, odmawiając adwokatowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy przyznania kosztów pomocy prawnej, na skutek ustalenia, że w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym pomoc prawna faktycznie nie została skarżącemu udzielona.

W przedmiotowej sprawie W.S. wniósł skargę sporządzoną osobiście. Na skutek wniosku skarżącego, prawomocnym postanowieniem z dnia (...) marca 206 r. przyznano mu prawo pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Do pomocy prawnej właściwy organ samorządu adwokackiego wyznaczył adwokata A.G. ((...) maja 2006 r.), która w dniu (...) czerwca 2006 r. przedłożyła pełnomocnictwo do reprezentowania skarżącego w przedmiotowej sprawie.

Na podstawie akt sprawy Sąd ustalił, iż czynności procesowe dokonane przez pełnomocnika skarżącego ograniczyły się do wniesienia pisma procesowego z dnia (...) lipca 2006 r., w którym pełnomocnik zawarła jedynie oświadczenie, iż podtrzymuje skargę swojego mandanta oraz zawarte w niej zarzuty i jednocześnie wnosi o zasądzenie kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Ponadto reprezentujący skarżącego na rozprawie w dniu (...) lipca 2006 r. aplikant radcowski, również nie sprecyzował podstawy prawnej skargi i zawartych w niej zarzutów, a w szczególności nie potrafił wskazać przepisów prawa materialnego, z naruszeniem których wydano w jego ocenie, zaskarżoną decyzję administracyjną.

Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez same strony (art. 199 p.p.s.a.). Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi, kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Pełnomocnikowi ustanowionemu na podstawie art. 244 p.p.s.a. należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 powołanej ustawy, jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. W ocenie Sądu, nie można uznać za udzielenie pomocy prawnej jedynie okoliczności reprezentowania skarżącego na rozprawie, wobec braku aktywności pełnomocnika zmierzającej do rzeczywistego wsparcia zarzutów skargi i argumentacji strony nieposiadającej odpowiedniej znajomości przepisów prawa. Od profesjonalnego pełnomocnika można bowiem wymagać chociażby dokonania, w oparciu o analizę akt sprawy, skonkretyzowania przepisów prawa materialnego czy też procedury administracyjnej skutkujących, wadliwością zaskarżonej decyzji lub innego aktu, której uchylenia strona skarżąca się domaga.

Stanowisko takie znajduje także potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide postanowienie NSA z 22 grudnia 2004 r., OZ 720/04, ONSAiWA 2005 r., nr 5, poz. 93).